ಮಹರ್ಷೇ, ಈ ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮೋಹಕನಾದ ಕಾಲನ ಸ್ವರೂಪವು ಅನನ್ಯವಾದುದು. ಅವನನ್ನು ಎಷ್ಟೇ ಹೊಡೆದರೂ ಅವನು ಒಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ, ಎಷ್ಟೇ ಬೆಚ್ಚಿದರೂ ಅವನು ಸುಡುವುದಿಲ್ಲ; ಅವನು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತಾನೆ ಆದರೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಲಾಗದು. ಅವನು ಕಲ್ಪನೆಗಳ ಅರಮನೆಯಂತೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಒಂದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಯಾವುದನ್ನೋ ಎತ್ತಿ, ಮತ್ತೊಂದನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಆಟವು ಕಠಿಣವೂ ಬಲಿಷ್ಠವೂ ಆಗಿದ್ದು, ಅತಿಯಾದ ಇಚ್ಛೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡು, ಜನರನ್ನು ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿನ ರಸವನ್ನು ಚಮಚದಿಂದ ಹಲ್ಲುವ ಪಾಕಶಾಲೆಯವನಂತೆ ಕಾಡುತ್ತಾನೆ. ಹುಲ್ಲು, ಧೂಳು, ಮಹೇಂದ್ರ, ಸುಮೇರು ಪರ್ವತ, ಎಲೆ, ಸಾಗರ—ಯಾವುದೇ ಇರಲಿ, ಅವನ ವಿಸ್ತಾರದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಅವನೊಳಗೆ ಲೀನವಾಗಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕ್ರೂರತೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಇದೆ, ಲೋಭವು ನಿಲುಕಿದೆ, ಎಲ್ಲಾ ದುಃಖಗಳು ಮತ್ತು ಚಂಚಲತೆಗಳು ಕೂಡಿವೆ. ಅವನು ಸೂರ್ಯಚಂದ್ರರನ್ನು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡಿಸುವಂತೆ ತನ್ನ ಮನೆಯ ಹಿತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡುವ ಮಗುವಿನಂತೆ ಆಟವಾಡುತ್ತಾನೆ. ಯುಗಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಕಲ್ಪನೆಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾಗಿ ಊಹಿಸಲಾದ ಕಾಲನು, ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಎಲುಬುಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಹಾರವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಭಯಾನಕ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವಾಗ, ಅವನ ಕೈಕಾಲುಗಳು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತ, ಸುಮೇರು ಪರ್ವತವು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ತೇಲುವ ಚಂದನದ ಹತ್ತಿಯಂತೆ ಕಂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಅವನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ರುದ್ರನಾಗಿ, ಮತ್ತೆ ಮಹೇಂದ್ರನಾಗಿ, ಪುರುಷನಾಗಿ, ಶುಕ್ರನಾಗಿ, ವೈಶ್ರವಣನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಮತ್ತೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಏನೂ ಅಲ್ಲದಂತಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನೊಳಗೆ ಅನೇಕ ಸೃಷ್ಟಿಗಳು ಉದಯಿಸಿ, ನಾಶವಾಗುತ್ತಾ, ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿದ್ದರೂ ಅಲೆಗಳು ಸಾಗರದೊಳಗೆ ಒಂದಾಗಿ ಇರುವಂತೆ ಅವನು ಅವುಗಳನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಕಾಲವು ಯುಗಗಳೆಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾದ ವೃಕ್ಷಗಳ ನಡುವೆ ನಿಂತು, ಬೆಳೆಯ成熟ವಾದ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಸುರರು ಎಂಬ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಬೀಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ತನ್ನ ವಿಶಾಲವಾದ ಕಾಲುಗಳಿಂದ ಅನೇಕ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಗಳ ಗುಂಪಿನೊಳಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಾ, ಅವುಗಳನ್ನು ಚಂಚಲವಾದ ಈಗೆಗಳಂತೆ ತಿರುಗಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಚೈತನ್ಯ ಪ್ರಕಾಶದಲ್ಲಿ ಅರಳಿದ ಶುದ್ಧ ಸತ್ತ್ವದ ಕಮಲದೊಂದಿಗೆ, ಅವನು ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ, ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಆರಂಭ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ತನ್ನ ರೂಪವನ್ನು ಮಹಾ ಪರ್ವತದಂತೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವನು ನೆರಳಿನಂತೆ ಕತ್ತಲಾಗಿರುತ್ತಾನೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತಾನೆ; ಮತ್ತೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಎರಡರಲ್ಲಿಯೂ ಖಾಲಿಯಾಗಿರುವಂತೆ ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅನೇಕ ಲೋಕಗಳ ಸಾರದೊಂದಿಗೆ ಒಂದಾಗಿ, ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪದ ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ, ಭಾರಿ ಬಂಡೆಯಂತೆ ಅಚಲವಾಗಿ. ಅವನು ನೋವು ಅನುಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಅವನು ಸಾಯುವುದಿಲ್ಲ; ಅವನು ಬರುತ್ತಾ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ; ಅನೇಕ ಯುಗಗಳಾದರೂ ಅವನು ಅಸ್ತಮಿಸುವುದೂ ಉದಯಿಸುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಜಗತ್ತನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವ ಆಟಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರ, ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯತ್ನವಿಲ್ಲದೆ, ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಕಾಲವನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ತನ್ನ ಆತ್ಮಸರೂಪದ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ಎಂಬ ಮಬ್ಬಾದ ಕತ್ತಲನ್ನು, ಹಗಲಿನ ಕಮಲಗಳ ಸಮುದಾಯವನ್ನು, ಕ್ರಿಯೆಯ ಮಿಡಿತದ ಮಿಡಿತದೊಡನೆ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭಯಾನಕ ಕಪ್ಪು ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಆ ಹಳೆಯ ಜ扫ಕಿಯಂತೆ, ಸೂರ್ಯೋದಯದ ಚಿನ್ನದ ಧೂಳನ್ನು ಭೂಮಿಯೆಲ್ಲೆಡೆ ಹಬ್ಬಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕ್ರಿಯೆಯ ಬೆರಳಿನಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ದೀಪವನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಚಲಾಯಿಸಿ, ದಯೆಯಿಂದ ಜಗತ್ತಿನ ಮನೆಗೆಲ್ಲಾ ಏನು, ಎಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ನೋಡುವನು. ಸೂರ್ಯನ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ದಿನಗಳನ್ನು ಹಣ್ಣುಗಳಂತೆ ಪಾಕವಾಗಿಸುತ್ತ, ಲೋಕಪಾಲಕರ ಫಲವನ್ನು ಪುರಾತನ ಅರಣ್ಯದ ಫಲವನ್ನು ತಿನ್ನುವವನಂತೆ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೃತ್ಯು ಎಂಬ ಭಯಾನಕ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ, ಜಗತ್ತಿನ ಹಳೆಯ ಮನೆಗಳಾದ ಲೋಕರತ್ನಗಳನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ತನ್ನ ಒಳಗಡೆ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಗುಣಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಲೋಕರತ್ನಗಳ ಹಾರದನ್ನು ಆಭರಣವಾಗಿ ಧರಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಅದನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ರಾತ್ರಿ ಕಮಲಗಳ ಹಾರವು ಹಗಲಿನ ಹಂಸವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವಂತೆ, ಚಂಚಲನು ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಕಿರಣಗಳ ತಂತಿಗಳಿಂದ ಆಕಾಶವನ್ನು ಸದಾ ಆವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಜೀವದ ಮದ್ಯವನ್ನು ಮಾರುವವನಂತೆ, ಪರ್ವತ, ನದಿ, ಮೋಡ, ಜಗತ್ತನ್ನು ತಿರುಗಾಡಿಸಿ, ಪ್ರತಿದಿನವೂ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಕೆಂಪು ಹನಿಗಳನ್ನು ಸಿಂಪಿಡಿ ಕುಡಿಯುತ್ತಾನೆ. ಯಾವುದೂ—ಯೌವನ, ಕಮಲ, ಚಂದ್ರ, ಜೀವದ ಸಿಂಹಮೂಡ—ಈ ಸಣ್ಣದೂ ದೊಡ್ಡದೂ ಕಳ್ಳನಾದ ಅವನು ಹಿಡಿಯದಿದ್ದುದಿಲ್ಲ. ಜಗತ್ತಿನ ಚಕ್ರದ ಆಟದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಕುಸಿದುಹಾಕಿ, ಏಳಿಕೆ-ಕೆಳವೆಯ ನಗುವಿನೊಡನೆ ತನ್ನಲ್ಲೇ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಕರ್ತ, ಭೋಕ್ತ, ಸಂಹರ್ತ, ಸ್ಮರ್ತ; ಎಲ್ಲ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನೂ ತಲುಪಿದವನು; ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಆದರೂ ಏನೂ ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಜನರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಕಾಲಶಕ್ತಿಯು, ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ರೂಪವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಮರೆಯುತ್ತಾ, ಶುಭ-ಅಶುಭ ರೂಪಗಳನ್ನೂ, ಕಾಲದ ಎಲ್ಲ ವಿಭಾಗಗಳ ಗುರುತುಗಳನ್ನೂ ಹೊತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಈ ಮಹಾ ಆಟದ ಎಲ್ಲ ಹಂತಗಳು ಜಗತ್ತಿನ ರಾಜಕುಮಾರನಿಗೆ ದೂರವಾಗಿವೆ; ಅವನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಾಲ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿಲ್ಲ. ಅವನು ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ, ಗೊಂದಲಗೊಂಡ ದುಃಖಿತ ಜೀವಿಗಳ ಗುಂಪಿನೊಂದಿಗೆ, ಜಗತ್ತು ಜರಿದುಹೋಗಿ ಭವಸಮುದ್ರದ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಯ ಮೈದಾನವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಕಡೆ, ಸಮುದ್ರಾಗ್ನಿಯ ಸುಂದರ ಕಮಲ ಅರಳುತ್ತದೆ; ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ, ವಿಹಾರದ ಸರೋವರ, ಪ್ರಳಯಯುಗದ ಮಹಾ ಸಾಗರ—all ಈ ಜಗತ್ತಿನ ಕಾಲಚಲನೆಯೊಳಗೆ, ಜೀವಿಗಳು ಹುಳಿ, ಕಹಿ, ಉಪ್ಪು ಭರಿತ ಸಾಗರಗಳಲ್ಲಿ ಹಳೆಯವರಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಾರೆ. ಭಯಾನಕನಾದ ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ತಿರುಗಾಡುತ್ತಾ, ಎಲ್ಲಾ ಮಾತೃಗಳ ಗುಂಪಿನೊಂದಿಗೆ, ಭವಸಮುದ್ರದ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾನವರನ್ನು ಮೃಗಗಳಂತೆ ಸೆಳೆಯುವ ಮಾದುವಳಿಯಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭೂಮಿ ಅವಳ ಕೈಯಲ್ಲಿದೆ, ರುಚಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಪಾತ್ರೆಯಾಗಿದೆ, ಕಮಲ, ಕಹಲ, ಹೂಹಾರದ ಜಾಲದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗರ್ಜಿಸಿ, ಭಯಾನಕವಾಗಿ ಹೊಡೆದು, ಭುಜಗಳ ಪಂಜರದಲ್ಲಿರುವ ಮಾನಸಿಂಹನು, ವಿಶಾಲವಾದ ಕೇಶದಿಂದ, ಪ್ರಿಯವಾದ ಆಟದ ಹಕ್ಕಿಯಂತೆ ಕ್ರೀಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸೌಮ್ಯವಾದ ಮತ್ತೆ, ಬಿತ್ತನೆಯ ವೀಣೆಯ ಸಂಗೀತದಂತೆ, ಶರದಾಕಾಶದ ಶುದ್ಧ ಪ್ರಕಾಶದೊಂದಿಗೆ, ದೇವತೆ ಮಹಾಕಾಲನು, ಆಟವಾಡುವ ಯುವ ಕೋಗಿಲೆಯಂತೆ ಕಣ್ಮನಸು ಸೆಳೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ರೂಪ ಸದಾ ಗರ್ಜಿಸುವಂತಿದ್ದು, ದುಃಖದ ಬಾಣಗಳನ್ನು ದೂರ ಎಸೆದು, 'ಅನಭಿಪ್ರಾಯ' ಎಂಬ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕಂಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪರಮವಾದ ಸ್ಪಂದನದ ಆಟದಿಂದ, ತಿರುಗಾಡುತ್ತಾ, ಹಿಡಿದು, ಚಲಿಸಿ, ಹರಿದು, ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹಳೆಯದಾಗಿ, ಜರಿದು, ಚಂಚಲವಾದ ಕೋತಿಯಂತೆ ಕಾಲವು ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ಕಂಪಿಸುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತದೆ.