ಈ ಸಂಸಾರದ ಸುಗಂಧಿತ ಗೃಹದಲ್ಲಿ, ದೇಹದ ದಂಡದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದ ಪಂಗಡದ ಹೊಳಪು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ. ದೇಹದ ನಗರದಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಚಂದ್ರೋದಯ ಆಗುವಾಗ, ಓ ಮಹರ್ಷೇ, ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮರಣದ ಕಮಲವು ಅರಳುತ್ತದೆ. ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದ ಲೇಪದಿಂದ ಆವರಿತವಾಗಿರುವ ದೇಹದ ರಾಜಮಹಲ್ನಲ್ಲಿ, ಅಸಹಾಯತೆ, ನೋವು ಮತ್ತು ವಿಪತ್ತುಗಳು ಸಂತೋಷದ ಸಂಗಾತಿಗಳಂತೆ ನಿಂತಿವೆ. ವೃದ್ಧಾಪ್ಯವು ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಾ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಳುವಾಗ, ಓ ಮಹರ್ಷೇ, ನನ್ನ ದುರ್ಬಲ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಯಾವ ಶಾಂತಿ ಸಿಗಬಹುದು? ಈ ಕಷ್ಟಕರ ಮತ್ತು ಅಸಹ್ಯ ಜೀವಿತವನ್ನು ವೃದ್ಧಾಪ್ಯಕ್ಕೆ ಶರಣಾದ ನಂತರ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಏನು ಲಾಭ? ವೃದ್ಧಾಪ್ಯವು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಜಯಿಸಲ್ಪಡದೆ, ಎಲ್ಲ ಇಚ್ಛೆಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತದೆ, ಓ ಪಿತಾ. ಸಂಸಾರದ ಮೋಹವು, ಅಲ್ಪಬುದ್ಧಿಯವರು ಕಲ್ಪಿಸುವ ವಿಭಜನೆಗಳಿಂದ ಚಂಚಲವಾಗುತ್ತದೆ; ಅದು ಅನಂತವಾದ ಚಿಂತನೆಗಳ ಕಲ್ಪನೆಗಳಿಂದ ಎದ್ದಿದೆ. ಜಾಲದ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತವಾಗಿರುವಂತೆ, ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೇಗೆ ಎಡುತ್ತದೆ? ಕೇವಲ ಮಕ್ಕಳೇ ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿತವಾಗಿರುವ ಹಣ್ಣನ್ನು ತಿನ್ನಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ, ಆ ದುರ್ಬಲ ಸುಖದ ಕಲ್ಪನೆ ಇದ್ದರೂ, ಕಾಲವು ಇಲಿ ಹಾಳೆ ಹಾರವನ್ನು ಕಡಿದಂತೆ, ಅದನ್ನು ಮುರಿಯುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಾಲ, ಎಲ್ಲವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು, ಏನನ್ನೂ ಉಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಅದು ಸಮುದ್ರದ ಅಗ್ನಿಯು ಸಾಗರವನ್ನು ಕುಡಿಯುವಂತೆ, ಎಲ್ಲ ಜನಿಸಿದವನ್ನೂ ನಗ್ನವಾಗಿ ನಗೆಯುತ್ತದೆ. ಭಯಾನಕ ಮತ್ತು ಪರಮ ಕಾಲವು ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದ ಈ ಎಲ್ಲ ದೃಶ್ಯ ಜಗತ್ತನ್ನು ನಗೆಯಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಓ ಪ್ರಭು, ಮಹಾತ್ಮರು ಕೂಡ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರವೂ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ; ಕಾಲವು ಅನಂತ ವಿಶ್ವವನ್ನು ನಗೆಯದ ನಂತರ ಅದರ ಆತ್ಮವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಯುಗ, ವರ್ಷ, कल्पಗಳ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲವು ಕೆಲವು ರೂಪಗಳನ್ನು ತಾಳುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಅದರ ಸತ್ಯ ಸ್ವರೂಪವು ಅವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಸುಖದವರು, ಶುಭ ಕಾರ್ಯ ಆರಂಭಿಸುವವರು, ಸುವೆರೂ ಪರ್ವತದಷ್ಟು ಭಾರವಾದವರು—even ಅವರು ಕಾಲದ ಮುಂದೆ, ಹಸು ಮರಿ ಹಾವುಗಳನ್ನು ನಗೆಯುವಂತೆ, ನಗೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಕಾಲವು ನಿರ್ದಯ, ಕಠಿಣ, ಕ್ರೂರ, ನಿರಂತರ, ದೀನ, ಕೆಟ್ಟ—ಇಂದು ಕೂಡ ಏನು ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ, ಎಲ್ಲವನ್ನು ನಗೆಯುತ್ತದೆ. ಕಾಲವು ಪರ್ವತಗಳನ್ನೂ ತಿನ್ನುತ್ತದೆ; ಅನಂತ ಸುಖಗಳನ್ನೂ ಅನುಭವಿಸಿದರೂ, ಈ ತೃಪ್ತಿಯಿಲ್ಲದ ಕಾಲವು ಎಂದಿಗೂ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾಲವು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ, ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ, ತಿನ್ನುತ್ತದೆ, ಕೊಲ್ಲುತ್ತದೆ; ಸಂಸಾರದ ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ, ನಟನಂತೆ, ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಲವು ಜೀವಿಗಳ ಬೀಜಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ವಿಭಜನೆ ಮಾಡಿ ಮುರಿಯುತ್ತದೆ; ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಅದು unreal ಚೀಲದಿಂದ, ಪಾರಿವಾಳವು ದಾಳಿಂಬವನ್ನು ಮುರಿಯುವಂತೆ. ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಶುಭ ಮತ್ತು ಅಶುಭ ಭಾಗ್ಯದ ಕೊಂಬುಗಳಿಂದ ಕಿತ್ತುಕೊಂಡು, ಜೀವಿಗಳ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಆನೆಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮದ ವಿಶಾಲ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ, ಜಗತ್ತಿನ ಫಲವನ್ನು ಹೊರುವ ಮಹಾ ಮರವು ಪರಮ ಸರ್ಪದಿಂದ ಆವರಿತವಾಗಿ ಅಲ್ಲೇ ನಿಂತಿದೆ. ರಾತ್ರಿ ಮಿಡಿತದ ಮಿಡಿತಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ, ಬೆಳಕಿನ ಹಾರಗಳನ್ನು ನೆಯುವ, ಋತುಗಳು ಮತ್ತು ಯುಗಗಳ ವಳ್ಳಿಗಳಿಂದ ಆವರಿತವಾಗಿರುವ ಈ ಮರವು ಎಂದಿಗೂ ದಣಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಹೊಡೆದರೂ ಮುರಿಯುವುದಿಲ್ಲ, ಸುಡಿದರೂ ಸುಡುವುದಿಲ್ಲ; ಕಾಣಿಸಿದರೂ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ, ಓ ಮಹರ್ಷೇ, ಇದು ಮೋಸರಗಳ ಶಿರೋಮಣಿ. ಒಂದು ಕ್ಷಣದ ನೋಟದಲ್ಲಿ, ಯಾವುದನ್ನೋ ಎತ್ತಿ, ಮತ್ತೊಂದನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ; ಕಲ್ಪನೆಯ ರಾಜ್ಯದಂತೆ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಕಷ್ಟಕರ, ಬಲವಾದ ಆಟದಲ್ಲಿ, ಕಠಿಣ ಸುಖಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡು, ಜನರನ್ನು ಅಡುಗೆಗಾರನು ಪಾಯಸವನ್ನು ಚಮಚದಿಂದ ಹತ್ತಿಸುವಂತೆ ಚಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹುಲ್ಲು, ಧೂಳು, ಮಹಾ ಇಂದ್ರ, ಸುವೆರೂ ಪರ್ವತ, ಎಲೆ, ಸಮುದ್ರ—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ತನ್ನ ವಿಸ್ತಾರದಿಂದ ಒಳಗೊಳ್ಳಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕ್ರೂರತೆ ಸಾಕಷ್ಟು, ಲೋಭ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ, ಎಲ್ಲ ದುರುದ್ಧಟನೆ ಇದೆ, ಎಲ್ಲ ಚಪಲತೆ ಇದೆ. ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನನ್ನು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಆಟವಾಗಿ ಚಲಿಸುವುದನ್ನು, ತನ್ನ ಆಂಗಣದಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡುವ ಮಗುವಿನಂತೆ, ಕಾಲವು ತನ್ನ ಆಟವನ್ನು ಆಡುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಯುಗಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಕಾಲವು ಎಲ್ಲ ಕಲ್ಪನೆಗಳ ನಿರ್ಮಾತೃ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಎಲುಬುಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಹಾರವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ. ಯುಗಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಕಾಲವು ಭಯಾನಕ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವಾಗ, ಸುವೆರೂ ಪರ್ವತವು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಕಂಪಿಸುತ್ತದೆ; ಅದರ ಭಯಾನಕ ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಾರಿದ ಅಂಗಗಳು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಬಿರ್ಚ್ ಬರ್ಕ್ನ್ನು ಹತ್ತಿಸುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಕಾಲವು ರುದ್ರನಾಗುತ್ತದೆ, ಮಹೇಂದ್ರನಾಗುತ್ತದೆ, ಪಿತಾಮಹನಾಗುತ್ತದೆ; ಅದು ಶುಕ್ರ, ವೈಶ್ರವನ, ಮತ್ತೆ ಏನೂ ಅಲ್ಲದಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಸೃಷ್ಟಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು, ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಮತ್ತು ನಾಶವಾದ, ನಿರಂತರವಾಗಿ ಏಳುವ, ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದರೂ ಅಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ, ಸಮುದ್ರದ ಅಲೆಗಳಂತೆ, ಕಾಲವು ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಮಹಾ ಯುಗಗಳ ಹೆಸರಿನ ಮರಗಳ ಮಧ್ಯೆ ನಿಂತು, ಕಾಲವು ಪಾಕವಾದ ಫಲಗಳು—ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಸುರರು—ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರುವಂತೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಕೆಳಕ್ಕೆ ಬೀಳಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಲವು ವಿಶಾಲ ಪಾದಗಳಿಂದ ಅನೇಕ ವಿಶ್ವಗಳ ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕುತ್ತದೆ, ಅವು ಚಪಲ ಮಿಡಿತದ ತುದಿಗಳಂತೆ ಬೀಳುತ್ತವೆ. ಶುದ್ಧ ಸತ್ವದ ಕಮಲವು ಚಿತ್ತದ ಪ್ರಕಾಶದಲ್ಲಿ ಅರಳಿದಂತೆ, ಕಾಲವು ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಿಯ ಕರ್ಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂತೋಷ ಪಡುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು, ಆರಂಭ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದೆ, ಮಹಾ ಪರ್ವತದಂತೆ ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ, ಅದು ಛಾಯೆಯಂತೆ ಕತ್ತಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ; ಆದರೆ, ತಿರುಗುಬಾನಾಗಿ, ಎರಡೂ ಇಲ್ಲದೆ, ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಜಗತ್ತಿನ ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಮಿಶ್ರಗೊಳಿಸಿ, ಕಾಲವು ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಭಾರವಾದ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಬಂಧಿತವಾದಂತೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ. ಅದು ನೋವನು ಅನುಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಸಾಯುವುದಿಲ್ಲ; ಬರುವುದಿಲ್ಲ, ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ; ನೂರಾರು ಮಹಾ ಯುಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಅದು ಅಸ್ತಮಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಉದಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಜಗತ್ತಿನ ಆರಂಭದ ಆಟಕ್ಕಾಗಿ, ಸುಲಭವಾಗಿ, ಕಾಲವು ತನ್ನೊಳಗೆ ಕಾಲವನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತದೆ, ಅಹಂಕಾರರಹಿತ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದೆ. ಅದು ರಾತ್ರಿ ಮಂಜಿನ ಕತ್ತಲನ್ನು ಮತ್ತು ದಿನದ ಕಮಲಗಳ ಹಾರವನ್ನು, ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪದ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ, ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮಿಡಿತದ ಮಿಡಿತದಂತೆ, ಪ್ರಕ್ಷೇಪಿಸುತ್ತದೆ. ಭಯಾನಕ ಕಪ್ಪು ರಾತ್ರಿ, ದಣಿದ ಸ್ವೀಪರ್ನಂತೆ ಹಿಡಿದು, ಕಾಲವು ಸುವರ್ಣ ಧೂಳನ್ನು ಭೂಮಿಯೆಲ್ಲೆಡೆ ಬೆಳಕಾಗಿ ಹರಡುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಕಾಲ, ಸಂಸಾರದ ನಿತ್ಯ ನೃತ್ಯ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಮರಣದ ಅನಂತ ಚಕ್ರ, ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.