ಓ ಮಹಾತ್ಮನೇ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ನೂರಾರು ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ದುಃಖಗಳು ಉದಯಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಹಸಿರು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯಗಳು ಹುಟ್ಟುವಂತೆ. ವಿವೇಕದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಸಣ್ಣದಾಗಿದರೆ, ಈ ಸಂತೋಷ-ದುಃಖಗಳೂ ಶಮನವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ. ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳನ್ನು ಜಯಿಸುವ ಆಶಯವು ಮಹತ್ತರವಾದುದಾಗಿ ಬಿಗಿಯಲಾಗಿರುವಾಗ, ಆ ಶತ್ರುವಾದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಉದಯಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಅಂತರಾಳದ ಚಂಚಲತೆ ಹೋಗಿಹೋದಾಗ, ಭಾರೀ, ಜಡ, ಅಶುದ್ಧವಾದ ಅದೃಷ್ಟದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಆನಂದವಿಲ್ಲ; ಅದು ಚಂದ್ರನಿಗೆ ಮೋಡಗಳ ಗುಂಪು ಹೇಗೋ ಹಾಗೆ. ಚೇತನತೆಯ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ, ಒಳಗಿನ ಅಂಧಕಾರದ ರಾತ್ರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ತೀವ್ರವಾದ ಪಿಪಾಸೆ ದುಷ್ಟಗಳ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಸಾಲುಗಳಂತೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಒಳಗಿನ ತೀವ್ರವಾದ ನೋವಿನಿಂದ, ನಾನು ಚಿಂತೆಯಿಂದ ಬಾಡಿಹೋಗಿದ್ದೇನೆ—ಇದು ಬಿಸಿಲಲ್ಲಿ ಒಣಗುವ ಕೆಸರಿನಂತೆ. ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಮಹಾ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ, ಮೋಹದ ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿ, ಆಶೆಯ ರಾಕ್ಷಸನು ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡಿ ಖಾಲಿತನದಲ್ಲಿ ವಿಕೃತವಾಗಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಂತೆ. ರಾಜೋಗುಣದ ಮಂಜು, ಬಂಗಾರದ ಹೊಳಪಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ, ನನ್ನ ಆತಂಕ ಈಗ ಅಶೋಕ ಹೂವಿನ ಗುಚ್ಛದಂತೆ ಅರಳುತ್ತಿದೆ. ಈ ಒಳಗಿನ ಗೊಂದಲ ಸಾಕು—ಎಲ್ಲಾ ಸಂಕಲ್ಪಗಳನ್ನು ನುಂಗುವ ಈ ಆಸೆ, ವಿಷದ ಆನಂದದಿಂದ, ಸಮುದ್ರದ ಅಲೆ ಏರುವಂತೆ ಉದಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಬಲವಾದ ಅಲೆಗಳ ಗೊಂದಲದಿಂದ ಉಕ್ಕುತ್ತಿದೆ, ನನ್ನ ದೇಹದ ಪರ್ವತದಿಂದ ಹರಿಯುವ ನದಿಯಂತೆ; ಚಂಚಲ ಅಲೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಈ ಆಸೆಯ ನದಿ ಯಾವಾಗಲೂ ರೂಪ ಬದಲಿಸುತ್ತಾ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಇದರ ಬಲವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಯತ್ನಿಸಿದಾಗ, ಅದು ಗಾಳಿಗೆ ಒತ್ತಿಹೋಗುವ ಒಣ ಹುಲ್ಲಿನಂತೆ; ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಚಾತಕ ಪಕ್ಷಿಯಂತೆ, ಅಶುದ್ಧ ಆಲೋಚನೆಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲೋ ಎತ್ತೆತ್ತ ಹೋಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಉತ್ತಮ ಗುಣವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದರೂ, ಆಸೆ ಅದನ್ನು ಕಡಿದುಹಾಕುತ್ತದೆ—ಹೃದಯವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವ ಇಲಿ ವೀಣೆಯ ತಂತಿಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಕತ್ತರಿಸಿತೋ ಹಾಗೆ. ನಾನು ನೀರಿನಲ್ಲಿರುವ ಹಳೆಯ ಎಲೆ, ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಒಣ ಹುಲ್ಲು, ಅಥವಾ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಶರದ್ಕಾಲದ ಮೋಡಗಳಂತೆ, ಆತಂಕದ ಆಲೋಚನೆಗಳ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ತಿರುಗಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನಮ್ಮ ನಿಜವಾದ ನೆಲೆಯನ್ನು ತಲುಪಲಾಗದೆ, ನಾವು ಆಲೋಚನೆಗಳ ಬಲೆಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿದ ಹಕ್ಕಿಗಳಂತೆ ಗೊಂದಲದಲ್ಲಿದ್ದೇವೆ. ತಂದೆಯೇ, ನಾನು ಆಸೆ ಎಂಬ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಸುಟ್ಟಿಹೋಗಿದ್ದೇನೆ; ಈಗ ನನಗೆ ಅಮೃತದಿಂದಲೂ ಪರಿಹಾರವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಭಾವನೆ. ಬಹುದೂರ ಹೋಗಿ, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾ, ಆಸೆಯಿಂದ ಹುಚ್ಚಾದ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಕುದುರೆ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ಓಡಾಡುತ್ತದೆ. ಜಡತೆಗೆ ಬಿಗಿಹೊಂದಿರುವ ಆಸೆ, ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮೇಲಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ; ಸದಾ ಚಂಚಲವಾಗಿ, ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಹುಬ್ಬಿಲ್ಲದ ಚಕ್ರದ ಮೇಲಿನ ಬಲವಾದ ಹಗ್ಗದಂತೆ. ಈ ದೇಹದಲ್ಲಿ, ಆಸೆಯಿಂದ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮನುಷ್ಯನು ಎತ್ತನ್ನು ಹಗ್ಗದಿಂದ ಎಳೆಯುವಂತೆ ಎಳೆಯಲ್ಪಡುವನು. ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ, ಪುತ್ರ, ಪತ್ನಿ, ಕುಟುಂಬದ ಮೇಲೆ ಸದಾ ಎಳೆಯುವ ಆಸೆ ಜನರ ನಡುವೆ ಬಲೆಯನ್ನೆಯಿಂದ ಹಕ್ಕಿಗಳಿಗೆ ಬಲೆ ಹಾಕುವವನಂತೆ ಜಾಲ ಹರಡುತ್ತದೆ. ಆಸೆ, ಕತ್ತಲಾಗಿ, ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೊ ಸಹ ಮೋಹವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ, ನೋಡುವವರನ್ನು ಕುರುಡನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಸಂತೋಷದಲ್ಲಿರುವವರನ್ನೂ ದಣಿಯಿಸುತ್ತದೆ. ಆಸೆ, ತಿರುವುಮಾಡಿದ, ಮುಟ್ಟಲು ಮೃದುವಾದರೂ, ಒಳಗೆ ವಿಷದ ಅಸಮತೋಲನವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಕಪ್ಪು ಹಾವುಹಾಗೆ, ಸ್ವಲ್ಪ ಮುಟ್ಟಿದರೂ ಸುಡುವುದು. ಕಪ್ಪು ರಾಕ್ಷಸಿಯಂತೆ, ಆಸೆ ಪುರುಷರ ಹೃದಯಗಳನ್ನು ಹರಿದು, ಮಾಯೆಗಳನ್ನು ಹೆಣೆದು, ದುಃಖವನ್ನು ತಂದುಕೊಡುತ್ತದೆ—ಯಾವಾಗಲೂ ದುಃಖದಾಯಕ. ಹಳೆಯ ವೀಣೆಯಂತೆ, ಆಸೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಭಂಡಾರವನ್ನು ಆಲಸ್ಯ ಮತ್ತು ಜಡತೆ ಎಂಬ ಜಾಲದಿಂದ ಮುಚ್ಚುತ್ತದೆ; ಆನಂದದಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಓ ಬ್ರಹ್ಮನೇ. ಅದು ಸದಾ ತುಂಬಾ ಅಶುದ್ಧ, ಕಹಿಯ ಹುಚ್ಚಿನಿಂದ ತುಂಬಿರುವುದು, ಉದ್ದ, ಸಣ್ಣ, ಬಂಧನದಿಂದ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರುವುದು—ಆಸೆ ಕತ್ತಲ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿರುವ ಬಳ್ಳಿ ಹೀಗಿದೆ. ಆಸೆ ಖಾಲಿ, ಆನಂದವಿಲ್ಲ, ಫಲವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತದೆ; ಅದು ಅನಿಷ್ಟ, ಕ್ರೂರ, ಬಾಡಿದ ಹೂವಿನಂತೆ. ಮನಸ್ಸು ಅದಕ್ಕೆ ಸೆಳೆಯದಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಆಸೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ—ಹಳೆಯ ವೇಶ್ಯೆಯಂತೆ. ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ರಸಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಸಂಸಾರದ ಮಹಾ ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಭೋಗದ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ, ಆಸೆ ಹಳೆಯ ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿಯಂತೆ. ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ ಎಂಬ ಮರವನ್ನು ಏರಿ, ಪತನ ಮತ್ತು ವಿಪತ್ತಿನ ಹಣ್ಣುಗಳ ಸರವನ್ನು ಹೊತ್ತು, ದೀರ್ಘ ಸಂಸಾರ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ, ಆಸೆ ವಿಷದ ಬಳ್ಳಿಯಂತೆ ಹರಡುತ್ತದೆ. ಅದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೂ ಹುಚ್ಚು ವೇಗದಿಂದ ಓಡಾಡುತ್ತದೆ; ಆಸೆ ಆನಂದವಿಲ್ಲದೆ ನೃತ್ಯಮಾಡುವ ವೃದ್ಧ ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿಯಂತೆ. ಮಂಜಿನಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಚಂಚಲವಾಗಿ ಹಾರಾಡಿದರೂ, ಬೆಳಕು ಬಂದಾಗ ಶಮನವಾಗುತ್ತದೆ; ದುಃಖದ ಪ್ರವಾಹಗಳಲ್ಲಿ, ಆಸೆ ಚಂಚಲವಾದ ನವಿಲಿನಂತೆ ನೆಲೆಸುತ್ತದೆ. ಜಡ, ಗೊಂದಲಭರಿತ, ಭಾರವಾದ ಆಸೆ ಬಹುಕಾಲ ಒಳಗಡೆ ಖಾಲಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಕ್ಷಣಕಾಲ ಆನಂದವನ್ನು ಕಂಡರೂ, ಅದು ಆಶೆಯ ಮಳೆಯ ಕಾಲದ ಅಲೆಹಾಗೆ. ಕಳೆದುಹೋದದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಮರದಿಂದ ಮರಕ್ಕೆ ಹಾರುವ ಹಕ್ಕಿಯಂತೆ, ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಆಸೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ತೃಪ್ತಿಯಾದರೂ, ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದ ಕಡೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ; ಇನ್ನೂ ಫಲವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತದೆ. ಬಹುಕಾಲ ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯದು—ಚಂಚಲವಾದ ಆ ಆಸೆಯ ಕೋತಿ. ಇದನ್ನು ಮಾಡಿದೆ, ಆದು ಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ಎಲ್ಲವೂ ಅಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ; ಆಸೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಯತ್ನಿಸುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ, ದೇವಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದಂತೆ. ಕ್ಷಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅದು ಆಳಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ; ಕ್ಷಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತದೆ; ಕ್ಷಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಿಕ್ಕುಗಳ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ತಿರುಗುತ್ತದೆ—ಆಸೆ ಎಂಬ ಮಿಡಿಯುವ ಹುಳು ಹೃದಯದ ಕಮಲವನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ದೋಷಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಆಸೆಯೇ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ದುಃಖವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ; ಅರಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರನ್ನೂ ಅದು ಬಿಗಿಯಾದ ಬಂಧನದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಹಾಕುತ್ತದೆ. ಅದು ಪರಮ ಜಡತೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ನಿಜವಾದ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿದೆ; ಆಸೆ ಮೋಹದ ಮೋಡಗಳ ಹಾರವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಸಂಸಾರದ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಮನಸ್ಸಿನ ಮಸುಕಿನಲ್ಲಿ, ಆಸೆಯೇ ಬಂಧನದ ಹಗ್ಗವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದು ಬಹುಬಣ್ಣದ, ಗುಣವಿಲ್ಲದ, ಉದ್ದವಾದ, ಅಶುದ್ಧತೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವುದು; ಖಾಲಿ, ಖಾಲಿತನದಲ್ಲಿ ಬೇರುಹಾಕಿರುವುದು, ಅದರ ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಧನುಸನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಅದು ಶರದ್ಕಾಲದ ವಿಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಫಲದ ಕೊಯ್ಲಿಗೆ ವಜ್ರಾಯುಧ, ಐಶ್ವರ್ಯದ ಕಮಲಕ್ಕೆ ಹಿಮ, ಕತ್ತಲೆಗೆ ದೀರ್ಘ ರಾತ್ರಿ. ಅವಳು ಸಂಸಾರದ ನಾಟಕದ ನಟಿ, ದೇಹದ ಪಂಜರದ ಹಕ್ಕಿ, ಮನಸ್ಸಿನ ಅರಣ್ಯದ ಜಿಂಕೆ, ಪ್ರೇಮದ ಸಂಗೀತದ ವೀಣೆ. ಅವಳು ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಸಮುದ್ರದ ಅಲೆ, ಮೋಹದ ಆನೆಯ ಸರಪಳಿ, ಪಥದಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಆಲದ ಮರ, ದುಃಖದ ಕಮಲಕ್ಕೆ ಚಂದ್ರಪ್ರಭೆಯಂತೆ.