ಆ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಮನೆಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಹಬ್ಬಿದ್ದ ಜೇನುಹುಳಗಳು ಈಗ ಇಲ್ಲದಂತಾಗಿವೆ, ಅವು ಎಲ್ಲೂ ಕಾಣಿಸದೆ ಹೋದರೂ, ಆ ಭವ್ಯ ಮಂದಿರಗಳು ಅಶೋಕ ವೃಕ್ಷಗಳ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಆಲಂಕೃತವಾಗಿ, ಕೆಂಪು ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದಂತೆ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿವೆ. ಆ ಮರಗಳು ಸದಾ ತಂಪಾಗಿವೆ, ಹೊಳೆಯುವ ಎಲೆಗಳು ಹನಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಸದಾ ತಾಜಾಗಿಯೇ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಕದಂಬ ಹೂಗುಚ್ಚಗಳು ಮತ್ತು ಸಪ್ತಚ್ಛದದ ದಟ್ಟ ಗುಂಪುಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬೆಳೆದು ನಿಂತಿವೆ. ಹೂವಿನ ಚಿಗುರುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕೆತಕಿ ಹೂಗಳು ಬಳ್ಳಿ ಗುಂಪುಗಳ ಜೊತೆ ಜೋತೆಯಾಗಿವೆ. ಅಗಲವಾದ ಎಲೆಗಳ ನೆರಳಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಕೂಗು ಹಾರಾಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಗವಾಕ್ಷಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಒಳಗಿರುವ ಕೋಣೆಗಳಿಂದ ತಂಪಾದ ಗಾಳಿ ಹರಿದು ಬರುತ್ತದೆ; ರಾಜಮಾರ್ಗಗಳು ಪಂಕ್ತಿಗಳಾಗಿ ಹೂವಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಸರೋವರಗಳಿಂದ ಶುದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಅವು ದಟ್ಟ, ನಿರಂತರವಾದ ಎಲೆಗಳ ನೆರಳಿನಿಂದ ಕೂಡಿವೆ, ಹಸಿರು ಹುಲ್ಲಿನಿಂದ ತಂಪು ಮತ್ತು ಶುದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಪ್ರತಿ ಹೂವು ಹನಿಗಳನ್ನೆರೆದು, ಆ ಹನಿಗಳಲ್ಲಿ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆ ನಿವಾಸ ಸದಾ ಹೂವಿನ ಮಳೆ ಮತ್ತು ಹಿಮದಿಂದ ತಂಪಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಅದನ್ನು ಅದ್ಭುತ ಹೂಗುಚ್ಛಗಳು, ಎಲೆಗಳು, ಮತ್ತು ಕಮಲಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದರ ಒಳಗಿರುವ ಕೋಣೆಗಳು ಮತ್ತು ದಾರಿಗಳು ಮನೆಯೊಳಗಿನ ಜಾಗಗಳಂತೆ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿವೆ; ಹಳೆಯ ಮೂಲೆಗಳು ಮೋಡಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಮೇಲಿನ ಮೋಡಗಳ ಮಿಂಚಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿವೆ—ಇನ್ನಾವುದೇ ದೀಪದ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆ ಮಂದಿರದೊಳಗೆ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿನ ಗಾಳಿಯ ಘನ ಶಬ್ದ ಕೇಳಿಸುತ್ತಿದೆ; ಚಲಿಸುವ ಚಕೋರ, ಗಿಳಿಗಳು, ಜಿಂಕೆಗಳ ಹಾರಗಳಿಂದ ಆ ಭವನವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ತುಂಬ ಹಸಿರು ಚಿಗುರುಗಳ ಮತ್ತು ತಂಪಾದ ಭೂಮಿಯ ಸುಗಂಧದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಗಾಳಿ, ಆಡುವ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಆಸೆಭರಿತವಾಗಿ ಅಲುಗಿಸುತ್ತದೆ. ಲಾರ್ಕ್ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಆಟ, ಜೇನುಹುಳಗಳ ಗುಂಪು, ಕೋಗಿಲೆ ಮತ್ತು ಕಪೋತಗಳ ಜೋಡಿಗಳ ಆನಂದದ ಕೂಗು ಎಲ್ಲೆಂದರಲ್ಲಿ ಕೇಳಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಶಾಲ, ತಾಳ, ತಮಾಲ ಮರಗಳ ದಟ್ಟ ಕಾನನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ; ನೀಲಿ ಕಮಲಗಳ ಸರೋವರಗಳು ಅದರ ಅಂಚನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತವೆ, ಹರಿದು ಹೋಗುವ ನದಿಗಳ ತಿರುವು ಅದಕ್ಕೆ ಸೌಂದರ್ಯ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಯ ತೊಗರಿ ಬಳ್ಳಿಗಳ ಮನೆಗಳು, ಕಂಪಿಸುವ ಎಲೆಗಳು, ಹೂವಿನ ಚಿಗುರುಗಳ ಸುಗಂಧದಿಂದ ತುಂಬಿವೆ; ಕಮಲದ ದಂಡಗಳಿಂದ ಮನೆಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಹಸುಗಳು ಅಮೃತತೂಲ್ಯವಾದ ನೀರಿನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಗುಂಪಾಗಿ ನಿಂತಿವೆ; ಗಾಳಿಯಿಂದ ಬಿದ್ದ ಹಸಿರು ಹೂವುಗಳು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತವೆ. ಪವಿತ್ರ ವೃಕ್ಷಗಳ ದಟ್ಟ ಕಾನನಗಳಿಂದ ಮರೆಮಾಚಲ್ಪಟ್ಟ ನದಿಗಳು, ಬಳ್ಳಿಗಳ ಹೂವುಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ನಿರಂತರವಾದ ಗುಡ್ಡಗಳು, ಮಲ್ಲಿಗೆ ಹೂವಿನ ಅಮೃತಸುಗಂಧದಿಂದ ತುಂಬಿದ ತೋಟಗಳು, ಸುಗಂಧದಿಂದ ಮತ್ತಾದ ಜೇನುಹುಳಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಮೋಡಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿವೆ. ಇಂದ್ರನ ಮಂದಿರಕ್ಕೂ ಸಮಾನವಾದ ಸುಂದರವಾದ ಭವನಗಳು, ಕಮಲ ಗುಚ್ಛಗಳ ರಕ್ತಪಂಕದಿಂದ ಆಕಾಶ ಕೆಂಪುಗೊಂಡಿದೆ, ಪರ್ವತ ನದಿಗಳ ಘರ್ಜನೆ ಆನಂದದಿಂದ ಕೇಳಿಸುತ್ತಿದೆ, ಶ್ವೇತ ಮೋಡಗಳ ಪ್ರಕಾಶ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಹೂವಿನಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಹೂವುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾದ ಮೇಲ್ಮಹಡಿಗಳು, ಆಟವಾಡುವ ಕೋಗಿಲೆಗಳ ಸಂಚಾರ, ಹಸಿರು ಹೂವಿನ ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುವ ಯುವತಿಯರು, ಅವರ ದೇಹ ಪಾದದವರೆಗೆ ಹೂವಿನ ಹಾರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹಸಿರು ಚಿಗುರುಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, ಹಸಿರು ಮತ್ತು ತಾಜಾ; ಕಾಡಿನ ಬಳ್ಳಿಗಳ ದಟ್ಟ ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವೆ ದಾರಿಗಳು ತಿರುಗಿವೆ; ಮೃದುವಾದ ಎಲೆಗಳು ಗುಚ್ಛವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿವೆ; ಆ ನಿವಾಸಗಳು ಮಳೆಯ ಮೋಡಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಹಸಿರು ತಾಜಾ ಸಸ್ಯಗಳಿಂದ ಮಂಜು ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ; ಮೇಲ್ಮಹಡಿಗಳು ಮೋಡಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಮಿಂಚಿನಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಮಹಿಳೆಯರಿಂದ ತುಂಬಿವೆ; ವಾತಾವರಣವು ನೀಲಿ ಕಮಲ ಹೂವಿನ ಸುಗಂಧದಿಂದ ಪರಿಮಳಿಸಿದೆ; ಹಸುಗಳ ಗುಂಪು ತಂಪಾದ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತಿವೆ. ಅಲ್ಲಿ ಮುಗುಳ್ನಗುವ ಹಂದಿಗಳಿಂದ ಬಿಟ್ಟುಹೋಗಿರುವ ಪ್ರಾಂಗಣಗಳು, ಆನಂದದಿಂದ ಮತ್ತಾದ ನವಿಲುಗಳ ಗುಂಪು ಜಲಪಾತದ ಜಲಕಣಗಳಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ; ಪರಿಮಳದಿಂದ ಮತ್ತಾದ ಗಾಳಿ ಎಲ್ಲ ಸುಗಂಧಗಳನ್ನು ಹಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಔಷಧಿ ಸಸ್ಯಗಳ ಪ್ರಕಾಶದಲ್ಲಿ ದೀಪಗಳ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ನಾನಾ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ಗಾಳಿ ಗದ್ದಲದಿಂದ ತುಂಬಿದೆ; ಹರಿದುಹೋಗುವ ನದಿಗಳ ಮೃದು ನಾದ ಸಂಭಾಷಣೆಯಂತೆ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ; ಮುತ್ತಿನ ಹಾರಗಳಿಂದ ಬೀಳುವ ತಂಪಾದ ಹನಿಗಳು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮರ, ಬಳ್ಳಿ, ಹುಲ್ಲಿಗೆ ಅಲಂಕಾರ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಈ ಪರ್ವತ ಮಂದಿರಗಳ ವೈಭವವನ್ನು ಯಾರು ವರ್ಣಿಸಬಲ್ಲರು? ಸದಾ ಹೂವಿನಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅವುಗಳ ವೈಭವ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿದೆ. ಅಂತಹ ಆ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ, ಎರಡು ದೇವಿಯರು ದೇಹವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಇಳಿದರು—ಅವುಗಳು ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ತಂಪಾಗಿದ್ದಂತೆ, ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ ಎಂಬ ಎರಡು ಲಕ್ಷ್ಮಿಗಳು ಸ್ವಯಂ ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಶಾಂತ ಪುರುಷನೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವಂತಿದ್ದವು. ಅಲ್ಲಿ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ, ಆ ಸಾಧನೆಯಿಂದ ಲೀಲೆಗೆ ಮೂತ್ರಿಕಾಲಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಿಕಾರವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯು ದೊರಕಿತು; ಅವಳು ಶುದ್ಧ ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪಳಾಗಿದ್ದಳು. ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವಿಕ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಲೀಲೆಗೆ ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮಗಳು, ಮೃತ್ಯುಗಳು ಮತ್ತು ಪುನರ್ಜನ್ಮಗಳ ಪಥಗಳೆಲ್ಲವೂ ನೆನಪಾಯಿತು. "ದೇವಿ, ನಿಮ್ಮ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ನಾನು ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ನೋಡಿ, ಇಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಎಲ್ಲ ಘಟನೆಗಳು, ಕ್ರಿಯೆಗಳು, ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳೆಲ್ಲವೂ ನನಗೆ ನೆನಪಾಗುತ್ತಿವೆ," ಎಂದು ಅವಳು ಹೇಳಿದಳು. "ಇಲ್ಲಿ ನಾನು ವೃದ್ಧೆಯಾಗಿ, ದಪ್ಪವಾದ ಸುತ್ತುಗಳಿರುವ, ಕಪ್ಪುಬಣ್ಣದ, ಒಣ ದರ್ಭಾ ಹುಲ್ಲು ಒಡೆಯುವುದರಿಂದ ಕೈ ಮತ್ತು ಹೊಟ್ಟೆ ಕಠಿಣವಾಗಿದ್ದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಇದ್ದೆನು. ಮನೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ, ಬೆಣ್ಣೆ ಮಥನದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣಳಾಗಿ, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ತಾಯಿಯಾಗಿ, ಅತಿಥಿಗಳಿಗೆ ಆನಂದ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದೆನು. ದೇವತೆಗಳು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ಸದ್ಗುಣಿಗಳು ನನ್ನ ಭಕ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದರು; ನನ್ನ ಅಂಗಗಳು ತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ಹಾಲಿನಿಂದ ಲೇಪಿತವಾಗಿದ್ದವು; ಗರ್ಗರಿ, ಚಾರು, ಕುಂಭ ಮುಂತಾದ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ನಾನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದೆನು. ಹಾಗೆಯೇ, ಅನ್ನ, ಉಪ್ಪು, ಒಂದೇ ಬಟ್ಟೆ, ಜಲಪಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ಭಂಡಾರದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ತೊಡಗಿದ್ದೆನು; ಅಳಿಯರು, ಮಗಳು, ತಮ್ಮ, ತಂದೆ, ತಾಯಿ ಇವರಿಗೆ ಗೌರವ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದೆನು. ಅವನ ದೇಹವು ಮನೆಯ ಕೆಲಸಗಳಿಂದ, ಅನೇಕ ದಿನ-ರಾತ್ರಿ ಗಳ ಹಾದಿಯಿಂದ ದಣಿದು ಹೋಗಿತ್ತು; ಆತಂಕದಿಂದ ಅವಳು ಒಂದೇ ಮಾತನ್ನು ಪುನಃ ಪುನಃ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಳು. 'ನಾನು ಯಾರು? ಈ ಲೋಕವೇನು?' ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಅವಳಿಗೆ ಎಂದಿಗೂ—ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಕೂಡ—ಬರುವುದಿಲ್ಲ; ಆ ಅವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುವ ಗೃಹಿಣಿಗೆ ಇವು ತಿಳಿಯದವು. ಅವಳಿಗೆ ಮುಖ್ಯವಾದ ಕೆಲಸವೆಂದರೆ ಹಸುಮೇಲು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟುಕಟ್ಟಲು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು; ಅವಳು ಹಳೆಯ, ಬಣ್ಣ ಹೋದ ಹಂಚು ಹೊದಿಕೆಯನ್ನೇ ಧರಿಸಿದ್ದಳು; ಭಾರವಾದ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತುಗಳಿದ್ದವು. ಕಿವಿ, ಕೂದಲು, ಕೈಗಳಿಂದ ಹುಳುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದರಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ತೊಡಗಿದ್ದಳು; ಮನೆಯ ಬಳಿಗೆ ಕಾಡು ಸೊಪ್ಪು ತರಲು ಅವಳು ಸದಾ ಧಾವಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು; ಮನೆ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದಳು. ಹಸುಗಳಿಗೆ ನದಿ ಅಲೆಗಳಿಂದ ತೊಳೆದ ಹುಲ್ಲು ತಿನ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು; ಪ್ರತಿಕ್ಷಣವೂ ಮನೆಯ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಚಂದನದ ಲೇಪನವನ್ನು ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದಳು. ಮನೆಯ ಸೇವಕರು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾತಾಡಲು ಸದಾ ಸಿದ್ಧಳಾಗಿದ್ದಳು; ನಿಯಮ ಮತ್ತು ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು, ಸಮುದ್ರವನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯುವ ಕರಾವಳಿಯಂತೆ. ಒಂದು ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ, ಎಲೆಬಣ್ಣದ ಕಿವೋಲೆ ತೂಗುತ್ತಿದ್ದಿತು; ಆಕೆ ದುಃಖದಿಂದ, ವಯಸ್ಸಿನಿಂದ ದಣಿದ ಸೇವಕಿಯಂತೆ ಜೀವನದ ಕಷ್ಟ ಮತ್ತು ಭಯವನ್ನು ಹೊರುತ್ತಿದ್ದಳು. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಆಕೆ ಪರ್ವತದ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು; ಆಕೆಯ ಸಂಚಾರದ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಸರಸ್ವತಿ ದೇವಿ ಸ್ವತಃ ಅವಳ ಮುಂದೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಯಿತು. 'ಈ ಹೂವನ ತೋಟ, ಕೆಂಪು ಮರಗಳ ಗುಚ್ಛಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ನನ್ನದು; ಈ ಹೂವಿನ ಮಂದಿರ, ತೋಟದ ವಲಯದಂತೆ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ, ಇದು ನನ್ನದು. ಈ ಕಮಲ ಸರೋವರದ ತೀರ, ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಹುಲ್ಲಿನಿಂದ ಆವರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ನನ್ನದು; ಇದು ಕರ್ಣಿಕಾ ಎಂಬ ತರ್ಣಿಕಾ, ಅದರ ಎಲೆಗಳನ್ನು ತಿಂದಿರುವುದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಈ ದರಿದ್ರಳಾದವಳು, ಕೊಬ್ಬಿನಿಂದ ದುರ್ಬಲಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ, ನೀರಿಲ್ಲದೆ ಹಾಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ, ಇವಳು ನನ್ನದು; ಇವಳು ಇಂದು ಎಂಟನೇ ದಿನ ಅಳುತ್ತಾ ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದಾಳೆ. ಇಲ್ಲಿ, ದೇವಿ, ನಾನು ಮಾತನಾಡಿದ್ದೆ, ವಾಸವಾಗಿದ್ದೆ, ಉಳಿದಿದ್ದೆ; ಇಲ್ಲಿ ನಾನು ನಿದ್ದೆ ಮಾಡಿದ್ದೆ, ಕಾಲ ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದೆ, ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೆ ಮತ್ತು ಪಡೆದಿದ್ದೆ,' ಎಂದು ಅವಳು ಹೇಳಿದಳು.