તયોર્ ઉત્થિતયોસ્ સર્વા સભોત્થાતુમ્ અકમ્પત । મન્દવાતપરામૃષ્ટા નલિનીવાલિલોચના
જ્યારે એ બે જણ ઊભા થયા, ત્યારે આખી સભા પણ ઊભી થવા લાગેલી, જેમ હળવા પવનથી સ્પર્શાયેલી કમળની ડાળીઓ જેવી આંખો હલાવી રહી હોય.
ઉત્તસ્થૌ સાવતંસોત્થભૃઙ્ગમણ્ડલમણ્ડિતા । કરિસેનેવ વિન્ધ્યાદ્રાવ્ આલોલકરપુષ્કરા
તે ઊભી રહી, તેના કાનના વાળમાં મધમાખીઓનો ઝુંડ ગૂંજી રહ્યો હતો, અને કમળ જેવી હાથ હલાવી રહી હતી, જાણે વિંધ્ય પર્વત પર હાથીઓની ટોળકી ચાલે છે.
પરસ્પરાંસસઙ્ઘટ્ટચૂર્ણિતાઙ્ગદમણ્ડલા । રત્નચૂર્ણારુણામ્ભોદસન્ધ્યાસમયસૂચિની
એના હાથના કડાં એકબીજાને અડકતાં ઘસાઈને લાલચટ્ટ થઈ ગયા હતા, જેવું ઝવેરાતના ચૂર્ણથી રંગાઈ ગયેલું સાંજનું આકાશ લાગે.
પતદુત્તંસવિભ્રાન્તભૃઙ્ગોપાહિતઘુઙ્ઘુમા । મુકુટોદ્દામવિદ્યોતશક્રચાપીકૃતામ્બરા
જ્યારે એના ખભા પરથી વસ્ત્ર સરકી ગયું, ત્યારે મધમાખીઓ આસપાસ ગૂંજી રહી હતી, અને એના ઊંચા મુગટની ચમકથી આકાશ જાણે ઇન્દ્રધનુષ્ય જેવું દેખાતું હતું.
કાન્તાલતાહસ્તદલચલચ્ચામરમઞ્જરી । વનલેખેવ વિક્ષુબ્ધવરવારણમણ્ડલા
પ્રિયતમાની વેલા જેવી હાથ ચામરું હલાવી રહી હતી, જેમ જંગલની પાંખડીમાં ઉત્તમ હાથીઓની ટોળકી હલનચલન કરે છે.
કચત્કટકરત્નાશ્રિકૃષ્ટાન્યોઽન્યાતતામ્બરા । વાતવ્યાધૂતપુષ્પેવ મન્દારવનમાલિકા
એના હાથના કાંગણ અને ઝાંઝર એકબીજાને અથડાઈને ઝણઝણ્યા અને એના કપડાંને થોડુંક ખસેડી દીધું, જાણે પવનમાં ઉડતી મંદારના ફૂલોની વણમાલા વનમાં લહેરાય છે.
કસ્તૂરીકણનીહારરચિતામલવારિદા । શરદ્દિક્તટમાલેવ પ્રસૃતાશેષભૂમિપા
એ જાણે કસ્તૂરીની સુગંધથી બનેલી શુદ્ધ વાદળ જેવી હતી, જે શરદ ઋતુના નિલાકાશની જેમ આખી ધરતી પર ફેલાઈ ગઈ હોય.
લોલમૌલિમણિવ્રાતપાટલામ્બરકોટરા । સન્ધ્યેવાકુલલોલાબ્જકાર્યસંહારકારિણી
એના વાળમાં લાલ ઝવેરાતના ગુચ્છો શોભતા હતા, અને એના વસ્ત્રના ખોળા સાંજના સમયે હલનચલન કરતા કમળ જેવા લાગતા, જાણે દિવસના કામકાજનો અંત લાવી રહી હોય.
રત્નાંશુસલિલાપૂરા મુખપદ્મનિરન્તરા । પદ્મિનીવાલિવલિતા નૂપુરારાવસારસા
એના મુખકમળમાંથી ઝવેરાતની કિરણો સતત વહેતી હતી, એ ચાલતી ત્યારે કમળતળાવની લહેર જેવી ભાત પડતી અને એના પગમાંના પાયલ સુમધુર ધ્વનિ કરતી.
સન્તતા સા સભોત્તસ્થૌ ભૂભૃચ્છતસમાકુલા । ભૂતસન્તતિસમ્પૂર્ણા સૃષ્ટિર્ નવમ્ ઇવોદિતા
એ સર્જન સતત વહેતું હતું, જેમાં અનેક પર્વતો ભેગા થયા હતા અને અનેક જીવોથી ભરપૂર હતું, જાણે નવી જ રચના પ્રગટ થઈ હોય.
પ્રણમ્યાથ નૃપં ભૂપા નિર્યયુર્ નૃપમન્દિરાત્ । શક્રચાપીકૃતા રત્નૈર્ અમ્ભોધેર્ ઇવ વીચયઃ
પછી રાજાને વંદન કરીને રાજાઓ રાજમહેલમાંથી બહાર નીકળી ગયા, જેમ કે દરિયાની તરંગો રત્નોથી શોભાયમાન થઈને ઇન્દ્રધનુષ જેવું રૂપ ધારણ કરે છે અને દરિયાને છોડે છે.
સામન્તા મન્ત્રિણશ્ ચૈવ વસિષ્ઠમ્ અથ ભૂમિપમ્ । પ્રણમ્ય જગ્મુસ્ સ્નાનાય નયવિજ્ઞાનકોવિદાઃ
પારશ્રય અને મંત્રીઓ, જે રાજકાર્યની સમજણમાં નિપુણ હતા, તેમણે વશિષ્ઠજી અને રાજાને વંદન કરીને સ્નાન કરવા ગયા.
વામદેવાદયશ્ ચાન્યે વિશ્વામિત્રાદયસ્ તથા । વસિષ્ઠં પુરતઃ કૃત્વા તસ્થુર્ આમજ્જનોન્મુખાઃ
વામદેવ અને વિશ્વામિત્ર જેવા અન્ય ઋષિઓએ વશિષ્ઠજીને આગળ રાખીને, સૌએ પવિત્ર સ્નાન માટે તૈયાર થઈને ઊભા રહ્યા.
રાજા દશરથસ્ તત્ર પૂજયિત્વા મુનિવ્રજમ્ । તદ્વિસૃષ્ટો જગામાથ સ્વકાર્યાર્થમ્ અરિન્દમઃ
ત્યાં રાજા દશરથએ મुनિઓની સભાનો સન્માન કરીને, તેમનાં વિદાય આપ્યા પછી પોતાના કામ માટે ચાલ્યા ગયા.
વનં વનાસ્પદા જગ્મુર્ વ્યોમ વ્યોમનિવાસિનઃ । નગરં નાગરાશ્ ચૈવ પ્રાતર્ આગમનાય તે
જે વનમાં રહેતા હતા તેઓ વનમાં ગયા, આકાશમાં રહેતા હતા તેઓ આકાશમાં ગયા અને શહેરવાળા શહેરમાં ગયા; બધા સવારે પાછા આવવાનું મનમાં રાખીને ગયા.
મહીપતિવસિષ્ઠાભ્યાં પ્રણયાત્ પ્રાર્થિતઃ પ્રભુઃ । વસિષ્ઠસદ્મનિ નિશાં વિશ્વામિત્રો ઽત્યવાહયત્
રાજા અને વશિષ્ઠએ પ્રેમથી વિનંતી કરતાં, વિશ્વામિત્રે રાત્રિ વશિષ્ઠના ઘરે વિતાવી.
વસિષ્ઠસ્ સહ વિપ્રેન્દ્રૈઃ પાર્થિવૈર્ મુનિભિસ્ તથા । ઉપાસ્યમાનો રામાદ્યૈસ્ સર્વૈર્ દશરથાત્મજૈઃ
વશિષ્ઠ મહારાજ, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, રાજાઓ અને મुनિઓ સાથે, રામ અને દશરથના બધા પુત્રો દ્વારા સેવા પ્રાપ્ત કરતા હતા.
જગામ સ્વાશ્રમં શ્રીમાન્ સર્વલોકનમસ્કૃતઃ । અનુયાતસ્ સુરૌઘેન બ્રહ્મલોકમ્ ઇવાબ્જજઃ
સૌ કોઈના વંદનીય એવા તેજસ્વી ઋષિ પોતાના આશ્રમમાં પરત ગયા, અને દેવતાઓની મોટી ટોળકી તેમના પાછળ ચાલી, જાણે કમળમાંથી જન્મેલા બ્રહ્મા બ્રહ્મલોકે પાછા જાય તેમ.
તસ્માત્ પ્રદેશાદ્ રામાદીન્ મુનિર્ દશરથાત્મજાન્ । સર્વાન્ વિસર્જયામ્ આસ પાદોપાન્તે નતાન્ અસૌ
પછી ઋષિએ ત્યાંથી દશરથના પુત્ર રામ અને બીજા બધા, જેમણે તેમના પગ પાસે વંદન કર્યું હતું, તેમને વિદાય આપી.
નભશ્ચરાન્ અવનિચરાઞ્ જલેચરાન્ વિસર્જ્ય સ સ્તુતગુણગોચરાંશ્ ચરાન્ । યથાક્રમં સ્વગૃહ ઉદારસન્મુનૌ ચકાર તા દ્વિજજનવાસરક્રિયાઃ
પછી તેમણે આકાશમાં, ધરતી પર અને પાણીમાં રહેતા, તથા તેમના ગુણગાન કરતાં બધાને વિદાય આપી, અને પછી પોતાની ઉજવળ આશ્રમમાં, યોગ્ય ક્રમ પ્રમાણે, દ્વિજજન માટેની રોજની વિધિઓ કરી.
તે સમેત્ય ગૃહં વીરા રાજપુત્રાશ્ શશિત્વિષઃ । ચક્રુસ્ સર્વમ્ અશેષેણ સ્વસદ્મસુ દિનક્રમમ્
પછી તે ચંદ્ર જેવું તેજ ધરાવતા વીર રાજકુમારો પોતાના ઘરે પહોંચ્યા અને ત્યાં પોતાના બધા રોજના કામ પૂરા કર્યા.
વસિષ્ઠો રાઘવશ્ ચૈવ રાજાનો મુનયો દ્વિજાઃ । ઇતિ ચક્રુસ્ સ્વકાર્યાણિ તદા સ્વગૃહવીથિષુ
વશિષ્ઠજી, રાઘવજી, રાજાઓ, ઋષિઓ અને બ્રાહ્મણોએ દરેકે પોતાના ઘરની ગલીઓમાં પોતાના કામકાજમાં મન લગાવ્યું.
સસ્નુઃ કમલકલ્હારકુમુદોત્પલહારિષુ । જલાશયેષુ ચક્રાહ્વહંસસારસરાવિષુ
તેઓએ કમળ, કળહાર, કુમુદ અને ઉત્પલથી શોભતા સરોવરોમાં, તેમજ ચક્રવાક, હંસ અને સારસ જેવા પક્ષીઓ ભરેલા તળાવોમાં સ્નાન કર્યું.
ગોભૂતિલહિરણ્યાનિ શયનાન્ય્ આસનાનિ ચ । દદુર્ દાનાનિ વિપ્રેભ્યો ભોજનાન્ય્ અંશુકાનિ ચ
તેમણે બ્રાહ્મણોને ગાય, જમીન, સોનુ, પથારી, બેઠકો, ભોજન અને કપડાં દાનમાં આપ્યાં.
હેમરત્નવિચિત્રેષુ સ્વેષુ ચામરસદ્મસુ । આનર્ચુર્ અચ્યુતેશાનહુતાશાર્કાદિકાન્ સુરાન્
સ્વયંના સોનાં અને રત્નોથી શોભતા મહેલોમાં તેઓએ અચ્યૂત, ઈશ, અગ્નિ, સૂર્ય અને અન્ય દેવતાઓની પૂજા કરી.
પુત્રપૌત્રસુહૃદ્ભૃત્યબન્ધુમિત્રગણૈસ્ સહ । તત આસ્વાદયામ્ આસુર્ ભોજનાન્ય્ ઉચિતાનિ તે
પુત્રો, પૌત્રો, મિત્રો, સેવકો, સંબંધીઓ અને સાથીઓ સાથે તેઓએ યોગ્ય ભોજનનો આનંદ માણ્યો.
એતસ્મિન્ સમયે ચાસ્મિન્ નગરે દિવસો ઽભવત્ । તનુર્ અષ્ટાંશશેષત્વાન્ મૃદ્વાતપમનોહરઃ
એ સમયે એ શહેરમાં દિવસ સુખદ અને મીઠી હવા સાથે મનમોહક હતો, અને તેનો માત્ર આઠમો ભાગ જ બાકી રહ્યો હતો.
સાયન્તનવિધિં તે તે તત્કાલોચિતયેચ્છયા । અનયન્ બન્ધુભિસ્ સાર્ધં યાવદ્ અસ્તં યયૌ રવિઃ
તેઓએ પોતાના સંબંધીઓ સાથે એ સમયે યોગ્ય રીતે સાંજ પસાર કરી, જ્યાં સુધી સૂર્ય અસ્ત ન થયો.
સન્ધ્યાં વવન્દિરે સુષ્ઠુ જેપુશ્ ચૈવાઘમર્ષણમ્ । પેઠુસ્ સ્તોત્રાણિ પુણ્યાનિ જગુર્ ગાથા મનોરમાઃ
તેઓએ શ્રદ્ધાપૂર્વક સંધ્યાવંદન કર્યું, અગમર્ષણ મંત્રનું જાપ કર્યું, શુભ સ્તુતિઓ ગાઈ અને મોહક ગીતો ગાયા.
તતશ્ ચાભ્યુદિતે શ્યામાકામિનીશોકહારિણિ । ક્ષીરોદાદ્ ઇવ માહેન્દ્ર્યાં ચન્દ્રે ઽવશ્યાયદાયિનિ
પછી, જેમ દુધના દરિયાથી નીકળેલી દેવતાની ચાંદણી શ્યામ આંખ વાળી સ્ત્રીઓના દુઃખ દૂર કરે છે અને શીતળતા ફેલાવે છે, એ રીતે ચાંદ્રમા ઊગ્યો અને શીતળતાનો પ્રસાર થયો.