સુમન્ત્રે મિત્રતાં યાતે મનસીન્દ્વંશુશીતલે । વિકાસિહૃદયે જાતે તત્કાલ ઇવ પઙ્કજે
સુમિત્રાના પુત્રનું મન ચાંદની જેવી ઠંડકથી ભરાયું હતું અને તેનું હૃદય કમળની જેમ ફૂલી ઉઠ્યું હતું; તે એ સમયે કમળ જેવો શાંત ઊભો રહ્યો.
તત્રસ્થેષુ તથાન્યેષુ તદા મુનિષુ રાજસુ । આધૌતચિત્તરત્નેષુ પ્રોચ્છ્વસત્સ્વ્ ઇવ ચેતસા
ત્યાં મुनિઓ અને રાજાઓ, જેમના મન સ્વચ્છ રત્ન જેવાં નિર્મળ હતાં, એ બધા ઊભા હતા અને એમના હૃદયોમાંથી જાણે આરામનો શ્વાસ નીકળી રહ્યો હતો.
ઉદભૂત્ પૂરયન્ન્ આશાઃ કલ્પાભ્રરવમાંસલઃ । અથ મધ્યાહ્નશઙ્ખાનામ્ અબ્ધિઘોષસમસ્ સ્વનઃ
પછી એક એવો ધ્વનિ ઊઠ્યો કે જેણે ચારેય દિશાઓને ભરાઈ દીધી; એ ધ્વનિ કલ્પાંતના મેઘગર્જન જેવો ગાઢ હતો, મધ્યાહ્ને શંખ વગાડવાથી જેવો ગર્જના થાય, અને સમુદ્રના ગર્જનાને પણ સમાન હતો.
મહતા તેન શબ્દેન તિરોધાનં મુનેર્ ગિરઃ । યયુર્ જલદનાદેન કોકિલધ્વનયો યથા
એ મહાન ધ્વનિથી મુનિની વાણી દબાઈ ગઈ, જેમ મેઘગર્જના વચ્ચે કોયલના અવાજ સાંભળાતા નથી.
મુનિર્ અન્તરયાં ચક્રે સ્વાં વાચમ્ અથ સંસદિ । જિતસારો ગુણઃ કેન મહતા સમુદીર્યતે
મુનિએ પછી સભામાં પોતાની વાત અટકાવી દીધી; કેમ કે મોટો શોરગુલ હોય ત્યારે તેની અંદરની વાત કોણ કહી શકે?
મુહૂર્તમાત્રમ્ અથ તં શ્રુત્વા મધ્યાહ્નનિસ્સ્વનમ્ । ઘને કોલાહલે શાન્તે રામં મુનિર્ ઉવાચ હ
થોડો સમય એ મધ્યાહ્નના ગબડાટને સાંભળ્યા પછી, જ્યારે શાંતિ છવાઈ, ત્યારે મુનિએ રામને સંબોધ્યા.
રામાદ્યતનમ્ એતાવદ્ આહ્નિકં કથિતં મયા । પ્રાતર્ અન્યત્ પ્રવક્ષ્યામિ વક્તવ્યમ્ અરિમર્દન
રામ, આજનું વર્તમાન હું તને કહી દીધું છે; હવે કાલે સવારે બાકી રહેલું કહીશ, હે દુશ્મનોને હરાવનાર.
ઇદં નિયતિતઃ પ્રાપ્તં કર્તવ્યં યદ્ દ્વિજન્મનામ્ । મધ્યાહ્નસવનં તન્ નઃ કાર્યમ્ આર્યાવસીદતિ
હવે મધ્યાહ્ન સંધ્યાનું કર્તવ્ય સમય આવી ગયો છે, જે દ્વિજોનાં નિયમિત કર્મ છે. ચાલો, આપણે એ સંધ્યા કરીએ, કારણ કે સજ્જન લોકો રાહ જોઈ રહ્યા છે.
ત્વમ્ અપ્ય્ ઉત્તિષ્ઠ સુભગ સમસ્તાં સવનક્રિયામ્ । આચરાચારચતુર સ્નાનદાનાર્ચનાદિકામ્
તમે પણ, સુભાગ્યશાળી, ઊઠો અને સ્નાન, દાન, પૂજા વગેરે તમામ સંધ્યાક્રિયાઓ યોગ્ય રીતે અને પૂરી રીતે કરો.
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા મુનિર્ ઉત્તસ્થૌ સમં દશરથેન સઃ । સંસદસ્ સેન્દુર્ આદિત્ય ઉદયાદ્રિતટાદ્ ઇવ
આ રીતે કહીને મુનિ દશરથ સાથે ઊભા થયા, અને સભા પણ એ રીતે ઊભી થઈ ગઈ જેમ પૂર્વ પર્વતની પાછળથી ચાંદ્રમા અને સૂર્ય ઊગે છે.
તયોર્ ઉત્થિતયોસ્ સર્વા સભોત્થાતુમ્ અકમ્પત । મન્દવાતપરામૃષ્ટા નલિનીવાલિલોચના
જ્યારે એ બે જણ ઊભા થયા, ત્યારે આખી સભા પણ ઊભી થવા લાગેલી, જેમ હળવા પવનથી સ્પર્શાયેલી કમળની ડાળીઓ જેવી આંખો હલાવી રહી હોય.
ઉત્તસ્થૌ સાવતંસોત્થભૃઙ્ગમણ્ડલમણ્ડિતા । કરિસેનેવ વિન્ધ્યાદ્રાવ્ આલોલકરપુષ્કરા
તે ઊભી રહી, તેના કાનના વાળમાં મધમાખીઓનો ઝુંડ ગૂંજી રહ્યો હતો, અને કમળ જેવી હાથ હલાવી રહી હતી, જાણે વિંધ્ય પર્વત પર હાથીઓની ટોળકી ચાલે છે.
પરસ્પરાંસસઙ્ઘટ્ટચૂર્ણિતાઙ્ગદમણ્ડલા । રત્નચૂર્ણારુણામ્ભોદસન્ધ્યાસમયસૂચિની
એના હાથના કડાં એકબીજાને અડકતાં ઘસાઈને લાલચટ્ટ થઈ ગયા હતા, જેવું ઝવેરાતના ચૂર્ણથી રંગાઈ ગયેલું સાંજનું આકાશ લાગે.
પતદુત્તંસવિભ્રાન્તભૃઙ્ગોપાહિતઘુઙ્ઘુમા । મુકુટોદ્દામવિદ્યોતશક્રચાપીકૃતામ્બરા
જ્યારે એના ખભા પરથી વસ્ત્ર સરકી ગયું, ત્યારે મધમાખીઓ આસપાસ ગૂંજી રહી હતી, અને એના ઊંચા મુગટની ચમકથી આકાશ જાણે ઇન્દ્રધનુષ્ય જેવું દેખાતું હતું.
કાન્તાલતાહસ્તદલચલચ્ચામરમઞ્જરી । વનલેખેવ વિક્ષુબ્ધવરવારણમણ્ડલા
પ્રિયતમાની વેલા જેવી હાથ ચામરું હલાવી રહી હતી, જેમ જંગલની પાંખડીમાં ઉત્તમ હાથીઓની ટોળકી હલનચલન કરે છે.
કચત્કટકરત્નાશ્રિકૃષ્ટાન્યોઽન્યાતતામ્બરા । વાતવ્યાધૂતપુષ્પેવ મન્દારવનમાલિકા
એના હાથના કાંગણ અને ઝાંઝર એકબીજાને અથડાઈને ઝણઝણ્યા અને એના કપડાંને થોડુંક ખસેડી દીધું, જાણે પવનમાં ઉડતી મંદારના ફૂલોની વણમાલા વનમાં લહેરાય છે.
કસ્તૂરીકણનીહારરચિતામલવારિદા । શરદ્દિક્તટમાલેવ પ્રસૃતાશેષભૂમિપા
એ જાણે કસ્તૂરીની સુગંધથી બનેલી શુદ્ધ વાદળ જેવી હતી, જે શરદ ઋતુના નિલાકાશની જેમ આખી ધરતી પર ફેલાઈ ગઈ હોય.
લોલમૌલિમણિવ્રાતપાટલામ્બરકોટરા । સન્ધ્યેવાકુલલોલાબ્જકાર્યસંહારકારિણી
એના વાળમાં લાલ ઝવેરાતના ગુચ્છો શોભતા હતા, અને એના વસ્ત્રના ખોળા સાંજના સમયે હલનચલન કરતા કમળ જેવા લાગતા, જાણે દિવસના કામકાજનો અંત લાવી રહી હોય.
રત્નાંશુસલિલાપૂરા મુખપદ્મનિરન્તરા । પદ્મિનીવાલિવલિતા નૂપુરારાવસારસા
એના મુખકમળમાંથી ઝવેરાતની કિરણો સતત વહેતી હતી, એ ચાલતી ત્યારે કમળતળાવની લહેર જેવી ભાત પડતી અને એના પગમાંના પાયલ સુમધુર ધ્વનિ કરતી.
સન્તતા સા સભોત્તસ્થૌ ભૂભૃચ્છતસમાકુલા । ભૂતસન્તતિસમ્પૂર્ણા સૃષ્ટિર્ નવમ્ ઇવોદિતા
એ સર્જન સતત વહેતું હતું, જેમાં અનેક પર્વતો ભેગા થયા હતા અને અનેક જીવોથી ભરપૂર હતું, જાણે નવી જ રચના પ્રગટ થઈ હોય.
પ્રણમ્યાથ નૃપં ભૂપા નિર્યયુર્ નૃપમન્દિરાત્ । શક્રચાપીકૃતા રત્નૈર્ અમ્ભોધેર્ ઇવ વીચયઃ
પછી રાજાને વંદન કરીને રાજાઓ રાજમહેલમાંથી બહાર નીકળી ગયા, જેમ કે દરિયાની તરંગો રત્નોથી શોભાયમાન થઈને ઇન્દ્રધનુષ જેવું રૂપ ધારણ કરે છે અને દરિયાને છોડે છે.
સામન્તા મન્ત્રિણશ્ ચૈવ વસિષ્ઠમ્ અથ ભૂમિપમ્ । પ્રણમ્ય જગ્મુસ્ સ્નાનાય નયવિજ્ઞાનકોવિદાઃ
પારશ્રય અને મંત્રીઓ, જે રાજકાર્યની સમજણમાં નિપુણ હતા, તેમણે વશિષ્ઠજી અને રાજાને વંદન કરીને સ્નાન કરવા ગયા.
વામદેવાદયશ્ ચાન્યે વિશ્વામિત્રાદયસ્ તથા । વસિષ્ઠં પુરતઃ કૃત્વા તસ્થુર્ આમજ્જનોન્મુખાઃ
વામદેવ અને વિશ્વામિત્ર જેવા અન્ય ઋષિઓએ વશિષ્ઠજીને આગળ રાખીને, સૌએ પવિત્ર સ્નાન માટે તૈયાર થઈને ઊભા રહ્યા.
રાજા દશરથસ્ તત્ર પૂજયિત્વા મુનિવ્રજમ્ । તદ્વિસૃષ્ટો જગામાથ સ્વકાર્યાર્થમ્ અરિન્દમઃ
ત્યાં રાજા દશરથએ મुनિઓની સભાનો સન્માન કરીને, તેમનાં વિદાય આપ્યા પછી પોતાના કામ માટે ચાલ્યા ગયા.
વનં વનાસ્પદા જગ્મુર્ વ્યોમ વ્યોમનિવાસિનઃ । નગરં નાગરાશ્ ચૈવ પ્રાતર્ આગમનાય તે
જે વનમાં રહેતા હતા તેઓ વનમાં ગયા, આકાશમાં રહેતા હતા તેઓ આકાશમાં ગયા અને શહેરવાળા શહેરમાં ગયા; બધા સવારે પાછા આવવાનું મનમાં રાખીને ગયા.
મહીપતિવસિષ્ઠાભ્યાં પ્રણયાત્ પ્રાર્થિતઃ પ્રભુઃ । વસિષ્ઠસદ્મનિ નિશાં વિશ્વામિત્રો ઽત્યવાહયત્
રાજા અને વશિષ્ઠએ પ્રેમથી વિનંતી કરતાં, વિશ્વામિત્રે રાત્રિ વશિષ્ઠના ઘરે વિતાવી.
વસિષ્ઠસ્ સહ વિપ્રેન્દ્રૈઃ પાર્થિવૈર્ મુનિભિસ્ તથા । ઉપાસ્યમાનો રામાદ્યૈસ્ સર્વૈર્ દશરથાત્મજૈઃ
વશિષ્ઠ મહારાજ, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, રાજાઓ અને મुनિઓ સાથે, રામ અને દશરથના બધા પુત્રો દ્વારા સેવા પ્રાપ્ત કરતા હતા.
જગામ સ્વાશ્રમં શ્રીમાન્ સર્વલોકનમસ્કૃતઃ । અનુયાતસ્ સુરૌઘેન બ્રહ્મલોકમ્ ઇવાબ્જજઃ
સૌ કોઈના વંદનીય એવા તેજસ્વી ઋષિ પોતાના આશ્રમમાં પરત ગયા, અને દેવતાઓની મોટી ટોળકી તેમના પાછળ ચાલી, જાણે કમળમાંથી જન્મેલા બ્રહ્મા બ્રહ્મલોકે પાછા જાય તેમ.
તસ્માત્ પ્રદેશાદ્ રામાદીન્ મુનિર્ દશરથાત્મજાન્ । સર્વાન્ વિસર્જયામ્ આસ પાદોપાન્તે નતાન્ અસૌ
પછી ઋષિએ ત્યાંથી દશરથના પુત્ર રામ અને બીજા બધા, જેમણે તેમના પગ પાસે વંદન કર્યું હતું, તેમને વિદાય આપી.
નભશ્ચરાન્ અવનિચરાઞ્ જલેચરાન્ વિસર્જ્ય સ સ્તુતગુણગોચરાંશ્ ચરાન્ । યથાક્રમં સ્વગૃહ ઉદારસન્મુનૌ ચકાર તા દ્વિજજનવાસરક્રિયાઃ
પછી તેમણે આકાશમાં, ધરતી પર અને પાણીમાં રહેતા, તથા તેમના ગુણગાન કરતાં બધાને વિદાય આપી, અને પછી પોતાની ઉજવળ આશ્રમમાં, યોગ્ય ક્રમ પ્રમાણે, દ્વિજજન માટેની રોજની વિધિઓ કરી.