લતાકોટિતટભ્રાન્તૈશ્ ચમરૈર્ ઇન્દુસુન્દરૈઃ । શુભ્રાભ્રખણ્ડનિકરૈશ્ શરન્નભ ઇવાવૃતમ્
લતાના કિનારેથી ફરતા, ચાંદની જેવી સુંદર ચમરાઓથી ઘેરાયેલું અને ચમકતા સફેદ વાદળોના જૂથોથી ઢંકાયેલું એ વૃક્ષ, જાણે શરદના આકાશ જેવું લાગતું હતું.
પ્રાલેયકણપદ્ધત્યા મુક્તાવલ્યાભ્યલઙ્કૃતમ્ । સર્વાવયવમ્ એવાચ્છપુષ્પપૂરૈઃ પ્રપૂરિતમ્
બરફના ફાંકડાં જેવી મોતીની હારોથી શોભાયમાન, દરેક અંગ શુદ્ધ ફૂલોના ગુચ્છોથી ભરપૂર હતું.
સ્વરેણુચન્દનાલેપૈસ્ સમાલબ્ધમ્ અખણ્ડિતમ્ । સ્વચ્છદાભોગવિપુલરક્તામ્બરપરિષ્કૃતમ્
તે પાંખડી અને ચંદનના લપસથી સારી રીતે લિપ્ત, અખંડ સૌંદર્યથી ભરપૂર, અને વિશાળ, સ્વચ્છ, લાલ વસ્ત્રોથી સજ્જ હતું.
વિવાહાયેવ વેષેણ પુષ્પભારાદિહારિણા । લતાઙ્ગનાનુષક્તેન નાગરેણ કૃતોદ્યમમ્
લગ્ન માટે પહેરવેશ ધારણ કર્યો હોય તેમ, ફૂલોના ભારથી મોહક, લતાજાત સ્ત્રીની સાથે, શહેરના રહેવાસી દ્વારા તૈયારીઓ થઈ રહી હતી.
સુનિબદ્ધજટાકારલતામણ્ડલમણ્ડિતમ્ । મઞ્જરીભિઃ પતાકાભિર્ યુક્તં પુરમ્ ઇવોત્સવે
સુવ્યવસ્થિત જટાવાળી લતાની માફક વાળથી શોભાયમાન, ફૂલની મંજરીઓ અને ધ્વજાઓથી સજ્જ, ઉત્સવમાં મંડાયેલી નગરની જેમ લાગતું હતું.
મૃગકણ્ડૂયનધ્વસ્તપુષ્પધૂલિવિધૂસરમ્ । પ્રોત્સારિતોપાન્તવનં વૃક્ષમલ્લમ્ ઇવોત્થિતમ્
હરણોએ ખંજવાળીને ફૂલોની ધૂળ ઉડાડી છે, આસપાસના વનના ઝાડ પણ દૂર થઈ ગયા છે, એ વૃક્ષ હવે બધામાં wrestler જેવું ઊભું છે.
બર્હિભિઃ કુસુમોદ્વાન્તપરાગપરિપાટલૈઃ । નિક્ષેપક્ષિપ્તસન્ધ્યાભ્રબાલસાલમ્ ઇવાચલૈઃ
મોરો ફૂલોથી ભરેલા પરાગની લાઈનો ઉડાડી રહ્યા છે, સાંજના વાદળ વચ્ચે, એ પહાડ પરના નવયુવાન સાલ વૃક્ષ જેવું દેખાય છે.
પ્રવાલારુણહસ્તેન શીતલચ્છાયશાયિના । મધુના ઘૂર્ણમાનેન પ્રાલેયોત્પુલકત્વિષા
કુમળા લાલ પાંગડીઓ એના હાથ જેવાં છે, ઠંડી છાંયામાં આરામથી પડ્યું છે, મધથી લથાવું, બરફ જેવી શીતલતાથી એનું તેજ ઊભરાઈ રહ્યું છે.
નીરન્ધ્રપુષ્પપૂરેણ ઘૂર્ણિતેન વનાનિલૈઃ । નિદ્રાલુકુટ્મલદૃશા સ્તબકસ્તનધારિણા
ઘણા ફૂલોની ઘાટથી, વનપવનમાં લહેરાય છે, ઊંઘમાં અડધા મીંચાયેલા નયન, ફૂલના ગુચ્છો સ્તન જેવાં ધારણ કરે છે.
પુષ્પજાલરજઃપુઞ્જકુઙ્કુમારુણવાસસા । લતાવિતાનનિલયવાતાયનનિષઙ્ગિણા
જે ઘરનાં વસ્ત્રો ફૂલોના ગુચ્છમાંથી ઉડેલા કુંકુમ રંગના ધૂળથી લાલ પડ્યા છે, અને જેના બારીકાપા લતાવાળી વાટિકામાં છુપાયેલા છે,
નવપુષ્પલતાદોલાલીલયાલસલાસિના । આપાદમસ્તકપ્રાન્તં સસમસ્તલતાલયમ્
જ્યાં તાજા ખીલેલા લતાની ઝૂલામાં આરામથી પડેલા, આખું ઘર માથાથી પગ સુધી લતાવાળી વેલીઓથી શોભાયમાન છે,
વૃન્દેન વનદેવીનાં કોકિલાલાપશાલિના । સન્દિગ્ધમઞ્જરીજાલમ્ અલિનેત્રેણ હાસિના
જ્યાં વનદેવીઓના જૂથો, કોકિલાના મીઠા ગીતો સાથે, મધમાખી જેવી હસતી આંખોથી, સંદેહાસ્પદ કળીઓના ઘણા ગુચ્છોને નિહાળે છે,
અવશ્યાયોપશમિતરતિખેદૈર્ મદાલસૈઃ । પુષ્પધૂલિસમારબ્ધૈર્ આલબ્ધૈર્ નિબિડં મિથઃ
જ્યાં પ્રેમથી થાકેલા મનને શીતળાવતી શબનમ છે, અને ફૂલની ધૂળથી હવા ગાઢ બની, સૌ એકબીજામાં ભળી જાય છે,
પુષ્પાન્તરાન્તઃપુરગૈઃ કિમ્ અપિ પ્રણયોચિતમ્ । ધ્વનદ્ભિર્ અભિતસ્ સ્વચ્છં મત્તાલિયુગલૈર્ વૃતમ્
ફૂલોના અંદરના મહેલમાં, ક્યાંક અનોખી પ્રીતિભરી રમણીઓ ચાલે છે, અને ચારે બાજુથી મસ્ત મધમાખીના જોડાંઓની સ્વચ્છ ગુંજનથી વાતાવરણ ઘેરાયેલું છે.
કાનનોપાન્તનગરીઘુઙ્ઘુમાકર્ણનેચ્છયા । ક્ષણમ્ ઉત્કર્ણમ્ આશાન્તચારુચર્વણટાઙ્કૃતૈઃ
જ્યાં વનકાંઠાની નગરની હળવી ગુંજન સાંભળવાની ઉત્સુકતા હોય છે, ત્યાં એ મધમાખીઓ થોડા સમય માટે પોતાના કાન ઊંચા કરે છે અને નાજુક કળીઓ ચાવવાનું રોકી દે છે.
ક્ષણં દલાશ્રિવિશ્રાન્તમુગ્ધમુગ્ધશિરસ્તયા । પશ્યદ્ભિર્ ઇન્દ્વંશુકચજ્જલામ્ અર્ણવમેખલામ્
જ્યાં એ મોહક માથાં પાંદડાની ધાર પર આરામથી મૂકીને, થોડા ક્ષણ માટે, ચાંદનીની તરંગો સમુદ્રની કમરકસની જેમ ઝળહળતી જોઈ રહી છે.
વનસ્થલીનાં તનયૈર્ નયૈર્ મૂર્તિમ્ ઇવાસ્થિતૈઃ । સુપ્તૈઃ પત્ત્રપુટેષ્વ્ અન્તર્ મૃગૈશ્ શારલતાન્તરમ્
જ્યાં વનભૂમિના દીકરીઓ, સૌમ્યતા રૂપે ઊભી છે અને ઘાસની વાડીઓ વચ્ચે મૃગો પાંદડાના ખોળામાં સુતા છે.
નીડશ્વસત્સુવિશ્વસ્તસુપ્તસાર્ભકપક્ષિણમ્ । પાકચ્યુતફલોપાન્તવૃત્તલમ્બિકમણ્ડલમ્
એવી ડાળીઓનો ગોળો છે જ્યાં પંખીઓ પોતાના બચ્ચાઓ સાથે નિર્ભય અને આરામથી ઊંઘે છે, અને જ્યાં પાકેલા ફળ નીચે પડ્યા હોય છે.
સન્દિગ્ધમૂકભ્રમરં ગુચ્છેષ્વ્ અબ્જાક્ષસૂત્રકૈઃ । શ્યામલીકૃતપર્યન્તં નીલૈઃ પલ્લવમણ્ડલૈઃ
એ ડાળીઓ વચ્ચે મૂંગા મધમાખીઓ અચકાઈને ફરે છે, અને કાંઠા પર નીલાં કૂમળાં પાંદડાંની ગૂંચ, જેમ કે કમળની આંખ જેવી માળા, અંધારું પાડે છે.
સુગન્ધિતાશેષવનં પુષ્પમેઘીકૃતામ્બુદમ્ । ધૂલીકદમ્બશબલં ફલાર્થિવલિતં તલે
આ આખું વન સુગંધથી ભરેલું છે, ઉપર ફૂલોથી વાદળો જેવા દેખાય છે, નીચે જમીન ધૂળથી ચિતરાયેલી છે અને ફળની ઇચ્છાથી વળગી પડેલી છે.
બહુનાત્ર કિમ્ ઉક્તેન ન કિઞ્ચિદ્ અપિ વિદ્યતે । પત્ત્રં તત્ર તરોર્ યત્ર નોષ્યતે વા ન ભુજ્યતે
હવે વધુ શું કહું? એ વૃક્ષ પર એવું એક પણ પાંદડું નથી જે ખાધું કે માણ્યું ન હોય.
પત્ત્રે પત્ત્રે મૃગાસ્ સુપ્તા વિશ્રાન્તાસ્ સુઘને ઘને । કચ્છે કચ્છે ખગા લીનાસ્ તસ્ય ભૂરુહભૂપતેઃ
દરેક પાંદડાં પર હરણ ઊંઘી રહ્યા છે, ઘનછાયામાં આરામથી પડ્યાં છે; દરેક ખાડામાં પક્ષીઓ છુપાઈને બેઠાં છે, એ વૃક્ષોના રાજા પર.
એવંગુણવિશિષ્ટં તં મમાલોકયતસ્ તરુમ્ । મહોત્સવેન સદૃશી સા બભૂવ તમસ્વતી
એવા ગુણોથી ભરપૂર એ વૃક્ષને હું જોઉં છું ત્યારે મારા મનમાં આનંદનો મહોત્સવ જાગે છે.
તતઃ કથાભિર્ અન્યાભિસ્ સ તસ્ય તનયો મયા । વિજ્ઞાનાલોકરમ્યાભિર્ નીતો બોધં પરં પુનઃ
પછી, જ્ઞાનની પ્રકાશથી મનોહર એવી બીજી વાર્તાઓથી, મેં ફરીથી તેના પુત્રને પરમ જ્ઞાન તરફ દોરી ગયો.
આવયોસ્ તત્ર ચિત્રાભિઃ કથાભિર્ ઇતરેતરમ્ । શર્વરી સા વ્યતીયાય મુહૂર્ત ઇવ કાન્તયોઃ
ત્યાં, અમે બંનેએ એકબીજાને અદ્ભુત વાર્તાઓ કહ્યા, એ રાત પ્રેમીઓ માટે પળ જેવી વીતી ગઈ.
પ્રાતઃ પ્રતનુતાં યાતે દ્યુઘર્મજલજાલકે । ખકાનનાઙ્કુરોદ્ગારે તારકાનિકરે શનૈઃ
પ્રભાતની વેળાએ, જ્યારે રાતનું શીતળ જળ ધીમે ધીમે ઓગળી રહ્યું હતું અને આકાશમાં પંખીઓના અવાજ સાથે તારાઓ પણ ધીરે ધીરે ઓગળી રહ્યા હતા,
આકદમ્બનભોભાગમ્ અનુયાતં સુતાન્વિતમ્ । અહં વિસર્જ્ય દાશૂરં હરાચલનદીં ગતઃ
હું મારા બાળકો સાથે દાશૂર નામના શહેરને છોડીને, આકાશના માર્ગે હલકી હલકી ચાલે, હરપર્વત પાસેની નદી સુધી ગયો.
તત્રાભિમતમ્ આસાદ્ય સ્નાનમ્ એત્ય નભસ્તલમ્ । પ્રવિશ્ય ખં મુનીનાં ચ મધ્યં સ્વસ્થમ્ અવસ્થિતઃ
ત્યાં મનગમતું સ્નાન કરીને, પછી આકાશમાં પ્રવેશી, મુનિઓની વચ્ચે શાંતિથી સ્થિર રહ્યો.
દાશૂરાખ્યાયિકૈષા તે કથિતા રઘુનન્દન । જગતઃ પ્રતિબિમ્બાભા સત્યાકારાપ્ય્ અસન્મયી
રઘુકુલના આનંદ, દાશૂર નામની આ વાર્તા મેં તને કહી. જગતની જેમ દેખાતી હોવા છતાં, એ માત્ર છાયાની જેમ છે, સાચી લાગતી હોવા છતાં એ અસત્ય જ છે.
દાશૂરાખ્યાયિકૈવેયમ્ ઇત્ય્ એતત્ કથિતં મયા । તુભ્યં રાઘવ ઘોરાઘજગદ્રૂપનિરૂપણે
રાઘવ, દુનિયાની ભયાનક અને ભ્રમરૂપ સ્વરૂપ સમજાવવા માટે મેં તને 'દાશૂર' નામની આ વાર્તા કહી છે.