કદાચિદ્ અથ માર્ગેણ તેન કૈલાસવાહિનીમ્ । અહં સ્નાતુમ્ અદૃશ્યાત્મા વ્યોમવીથિગતો ઽગમમ્
ક્યારેક એ રસ્તે જતા, હું – જે દેખાતો નહોતો અને આકાશમાં ચાલતો હતો – કૈલાસ પરથી વહેતી નદી પાસે સ્નાન કરવા પહોંચ્યો.
નિર્ગત્ય નભસસ્ સપ્તમુનિમણ્ડલકોટરાત્ । રાત્રૌ પ્રાપ્તો ઽસ્મિ સુમતે દાશૂરતરુપૃષ્ઠખમ્
સપ્ત ઋષિઓના મંડળના આકાશી ગુહામાંથી બહાર આવી, હે વિદ્વાન, હું રાત્રે દાશૂર વૃક્ષની ડાળ ઉપર આવેલા ખુલ્લા સ્થળે પહોંચ્યો.
યાવચ્ છૃણોમિ વિટપકુહરાત્ કાનને વચઃ । કુટ્મલામ્ભોજબદ્ધસ્ય ષટ્પદસ્યેવ નિસ્સ્વનમ્
જ્યારે હું સાંભળતો હતો, ત્યારે મને જંગલમાં ઝાડની ખોખમાંથી અવાજ આવ્યો, જે કમળની કળીમાં બંધ થયેલા મધમાખીના મંધ ગુંજન જેવો લાગતો હતો.
શૃણુ પુત્ર મહાબુદ્ધે વસ્તુનો ઽસ્ય સમામ્ ઇમામ્ । વર્ણયામિ મહાશ્ચર્યામ્ એકામ્ આખ્યાયિકાં તવ
શ્રેષ્ઠ બુદ્ધિ ધરાવતા પુત્ર, આ વિષયમાં એક અદભુત વાર્તા છે, તે હું તને કહું છું, ધ્યાનથી સાંભળ.
અસ્તિ રાજા મહાવીર્યો વિખ્યાતો ભુવનત્રયે । નામ્ના સ્વોત્થ ઇતિ શ્રીમાઞ્ જગદાક્રમણે ક્ષમઃ
ત્રણે લોકમાં પ્રસિદ્ધ અને અતિશય પરાક્રમી એક રાજા છે, તેનું નામ સ્વોત્થ છે; તે ખૂબ ધનવાન છે અને આખા જગતને જીતવાની શક્તિ ધરાવે છે.
યસ્યાનુશાસનં સર્વે ભુવનેષ્વ્ અપિ નાયકાઃ । શિરોભિર્ ધારયન્ત્ય્ ઉચ્ચૈશ્ ચૂડામણિમ્ ઇવોત્તમમ્
બધા લોકના મુખ્ય લોકો તેની આજ્ઞાને એટલી શ્રદ્ધાથી માને છે, જાણે પોતાના માથે શ્રેષ્ઠ મુગટ પહેર્યું હોય.
યસ્ સાહસૈકરસિકો નાનાશ્ચર્યવિહારવાન્ । કેનચિત્ ત્રિષુ લોકેષુ ન મહાત્મા વશીકૃતઃ
તે રાજાને સાહસ અને અદભુત કાર્યોમાં આનંદ આવે છે; ત્રણેય લોકમાં એવો કોઈ મહાન નથી, જેને એ રાજાએ ક્યારેય વશમાં કર્યો હોય.
યસ્યારમ્ભસહસ્રાણિ સુખદુઃખપ્રદાન્ય્ અલમ્ । સઙ્ખ્યાતું નૈવ શક્યન્તે કલ્લોલા જલધેર્ ઇવ
જેના હજારો પ્રયાસો સુખ અને દુઃખ આપે છે, એના ગણતરી પણ શક્ય નથી, જેમ કે દરિયાની લહેરો ગણાવી શકાય નહીં.
યસ્ય વીર્યં સુવીર્યસ્ય ન શસ્ત્રાસ્ત્રૈર્ ન પાવકૈઃ । કેનચિદ્ ભુવને ક્રાન્તમ્ આકાશમ્ ઇવ મુષ્ટિના
જેની તાકાત સૌથી શક્તિશાળી કરતાં પણ વધારે છે, અને જેને કોઈ શસ્ત્ર, અસ્ત્ર કે અગ્નિ કદી જીત્યા નથી, એ આકાશને મુઠ્ઠીથી પકડવું જેટલું અશક્ય છે.
યદીયાં વિતતારમ્ભાં લીલાં નિર્માણભાસુરામ્ । ન મનાગ્ અનુકુર્વન્તિ શક્રોપેન્દ્રહરા અપિ
જેની વિશાળ અને તેજસ્વી સર્જનલીલા છે, તેને ઇન્દ્ર, ઉપેન્દ્ર કે હરાએ પણ જરાય અનુસરી નથી.
ત્રયસ્ તસ્ય મહાબાહો દેહા દિગ્ભરણક્ષમાઃ । જગદ્ આકૃષ્ય તિષ્ઠન્તિ ઉત્તમાધમમધ્યમાઃ
મહાબાહુના ત્રણ શરીર છે, જે દિશાઓને સહન કરવા સક્ષમ છે; એ શ્રેષ્ઠ, મધ્યમ અને નીચ એવા ત્રણ પ્રકારના છે અને આખા જગતને પોતાની તરફ ખેંચી ઊભા છે.
વ્યોમન્ય્ એવાતિવિતતે જાતો ઽસૌ ત્રિશરીરકઃ । તત્રૈવ ચ સ્થિતિં યાતશ્ શબ્દવાતખપક્ષિવત્
અનંત આકાશમાં એ ત્રણ શરીર ધરાવતો જન્મ્યો હતો અને ત્યાં જ સ્થિર રહ્યો, જેમ કે ધ્વનિ, પવન અને પાંખો.
તત્રૈવાપારગગને નગરં તેન નિર્મિતમ્ । ચતુર્દશમહારથ્યં વિભાગત્રયભૂષિતમ્
એ અનંત આકાશમાં તેણે એક શહેર ઊભું કર્યું, જેમાં ચૌદ વિશાળ માર્ગો અને ત્રણ પ્રકારની વિભાજનાઓથી શોભાયમાન હતું.
વનોપવનમાલાઢ્યં ક્રીડાશિખરિસુન્દરમ્ । મુક્તાલતાવિવલિતં વાપીસપ્તકભૂષિતમ્
તે શહેર વન અને બગીચાની હારોથી ભરપૂર, રમણિય શિખરોવાળું, મુક્તાની વેલીઓથી ગૂંથાયેલું અને સાત કુંડોથી શોભાયમાન હતું.
શીતલોષ્ણાત્મકાક્ષીણદીપદ્વયવિરાજિતમ્ । ઊર્ધ્વાધોગતિરૂપેણ વણિઙ્માર્ગેણ સઙ્કુલમ્
શીતળતા અને ઉષ્ણતાના બે દીવાઓથી તેજસ્વી, ઉપર-નીચે જતા માર્ગો અને વેપારીઓની ભીડથી ગૂંથાયેલું હતું.
તસ્મિન્ન્ એવાતિવિપુલે પત્તને તેન ભૂભૃતા । સઞ્ચારિણો વિરચિતા મુગ્ધાવવરકા ગણાઃ
તે વિશાળ શહેરમાં, એ રાજાએ રહેવાસીઓના મનમોહક અને સુરક્ષિત જૂથો બનાવ્યા.
ઊર્ધ્વે કેચિદ્ અધઃ કેચિન્ મધ્યે કેચિન્ નિયોજિતાઃ । કેચિચ્ ચિરેણ નશ્યન્તઃ કેચિચ્ છીઘ્રવિનાશિનઃ
કેટલાંકને ઉપર, કેટલાંકને નીચે અને કેટલાંકને વચ્ચે રાખવામાં આવ્યા; કેટલાક ધીમે ધીમે નાશ પામતા, તો કેટલાક ઝડપથી અદૃશ્ય થઇ જતા.
અસિતચ્છાદનાચ્છન્ના નવદ્વારવિભૂષિતાઃ । અનારતવહદ્વાતા બહુવાતાયનાન્વિતાઃ
કાળાં પડદાંથી ઢંકાયેલું, નવ દરવાજા વડે શોભાયમાન, સતત જોરદાર પવનથી વાવાતું અને અનેક બારીઓથી સજ્જ હતું.
દીપપઞ્ચકસાલોકાસ્ ત્રિસ્થૂણાશ્ શુક્લદારવઃ । મસૃણાલેપમૃદવઃ પ્રતોલીકુલસઙ્કુલાઃ
પાંચ દીવાઓના પ્રકાશથી ઉજ્જવળ, ત્રણ સફેદ લાકડાની ખંભાઓ પર ઊભેલું, મસૃણ અને નરમ સપાટીઓથી શણગારેલું અને વ્યસ્ત રસ્તાઓથી ભરપૂર હતું.
માયયા રચિતાસ્ તેન રાજ્ઞા તેષુ મહામતે । રક્ષિતારો મહાયક્ષા નિત્યમ્ આલોકભીરવઃ
હે મહામતિ, એ રાજાએ માયાથી જબરદસ્ત યક્ષો બનાવ્યા છે, જે હંમેશા ભયાનક દેખાતા અને એ લોકોની રક્ષા કરતા રહે છે.
અથાવવરકૌઘેષુ ચલત્સુ સ મહીપતિઃ । કરોતિ વિવિધાઃ ક્રીડા નીડેષ્વ્ ઇવ વિહઙ્ગમઃ
પછી જ્યારે એ અવરોધના તરંગો હલનચલન કરે છે, ત્યારે એ રાજા પંખી જેવો પોતાનાં ગૂંઝમાં વિવિધ રમતો રમે છે.
ત્રિશરીરસ્ સ તેષ્વ્ અન્તસ્ તૈર્ યક્ષૈસ્ સહ પુત્રક । લીલાલસમ્ ઉષિત્વાશુ પુનર્ નિષ્ક્રમ્ય ગચ્છતિ
હે પુત્ર, એ રાજા ત્રણ શરીર લઈને, યક્ષો સાથે રમતાં રમતાં એ લોકોમાં રહે છે અને પછી તરત જ બહાર નીકળી જાય છે.
તસ્યેચ્છા જાયતે વત્સ કદાચિચ્ ચલચેતસઃ । પુરં ભવિષ્યન્નિર્માણં કિઞ્ચિદ્ યામીતિ નિશ્ચલા
હે વત્સ, ક્યારેક જ્યારે એ રાજાનું મન અસ્થિર થાય છે, ત્યારે એની અંદર એવી ઇચ્છા ઊભી થાય છે કે 'હું કોઈ નવી બનાવેલી નગરીમાં જાઉં,' અને એ ઇચ્છા અડગ રહે છે.
ભૂતાવિષ્ટ ઇવાવેગાત્ તત ઉત્થાય ધાવતિ । પુરં તદ્ અપ્ય્ અવાપ્નોતિ ગન્ધર્વૈર્ ઇવ નિર્મિતમ્
જેમ કોઈમાં ભૂત ચડી જાય અને તે જોરથી ઊઠી દોડે, એમ તે પણ ઊઠીને દોડે છે અને એ શહેર સુધી પહોંચી જાય છે, જાણે ગંધર્વોએ બનાવેલું હોય.
તસ્યેચ્છા જાયતે નામ કદાચિજ્ જડચેતસઃ । વિનાશં સમ્પ્રયામીતિ તેનાશુ સ વિનશ્યતિ
ક્યારેક જ્યારે તેનું મન મૂર્ખ બની જાય છે, ત્યારે એ વિચારે છે: 'હવે હું નાશ પામું,' અને એ વિચારે જ તે તરત નાશ પામે છે.
પુનર્ ઉત્પદ્યતે તૂર્ણં ખાન્ મહોર્મિર્ ઇવામ્ભસઃ । વ્યવહારં તનોત્ય્ ઉચ્ચૈઃ પુનર્ આરમ્ભમન્થરમ્
પછી એ ફરીથી જળમાંથી ઊઠતી મોટી લહેર જેવી ઝડપથી ઊભો થાય છે, અને જોરથી કામ કરે છે, પણ પછી ફરીથી ધીમે ધીમે શરૂઆત કરે છે.
સ્વયૈવ વ્યવહૃત્યાથ કદાચિત્ પરિદૂયતે । કિં કરોમીદમ્ અજ્ઞો ઽસ્મિ દુઃખિતો ઽસ્મીતિ શોચતિ
ક્યારેક પોતે કરેલા કામોથી જ દુઃખી થાય છે અને વિચારે છે: 'હું શું કરું? હું અજ્ઞાન છું, દુઃખી છું,' અને દુઃખ કરે છે.
મુદમ્ એત્ય કદાચિચ્ ચ સ્વયમ્ આયાતિ પીનતામ્ । પ્રાવૃડ્વર્ષજલોલ્લાસપૂરાદ્ ઇવ નદીરયઃ
ક્યારેક આનંદ આપોઆપ ઉદ્ભવે છે અને ધીમે ધીમે વધે છે, જેમ ચોમાસાના વરસાદથી નદીમાં પાણી ઉમળી આવે છે.
પિબતિ વલ્ગતિ ગચ્છતિ જૃમ્ભતે સ્ફુરતિ ભાતિ ન ભાતિ ચ ભાસુરઃ । સુત મહામહિમા સ મહીપતિઃ પતિર્ અપામ્ ઇવ વાતરયાકુલઃ
એ મહિમાવાન પુરુષ પીવે છે, રમે છે, ચાલે છે, ખેંચાય છે, ધબકે છે, ક્યારેક તેજસ્વી લાગે છે તો ક્યારેક નથી લાગતો. હે પુત્ર, એ મહાન મહિમાવાળો રાજા પવનથી ઉથલામણ થતા પાણીના સ્વામી જેવો છે.
અથાપૃચ્છત્ સુતસ્ તત્ર જમ્બુદ્વીપે મહાનિશિ । કદમ્બાગ્રાવચૂલસ્થં પિતરં પાવનાશયઃ
પછી જંબુદ્વીપમાં એક મહાન રાત્રે પુત્રે પોતાના પવિત્ર હૃદયવાળા પિતાને, જે કદંબના શાખાના ટોચે બેઠેલા હતા, પ્રશ્ન કર્યો.