દ્યુમૂર્ધાનો મહીપાદા વનાલીરોમરાજયઃ । જઙ્ગલોરુનિતમ્બિન્યશ્ ચન્દ્રાર્કકૃતકુણ્ડલાઃ
આકાશ જેમના શિરોમણિ અને ધરતી જેમના પગ, જંગલો જેમના વાળની લાઈનો, જંગલ પ્રદેશો જેમના પહોળા કટિ, અને ચાંદ્ર-સૂર્ય જેમના કાનના કુંડળ હતા.
શાલિસઞ્ચારકેદારચન્દનસ્થાસકાઙ્કિતાઃ । શિખરોરસિજાલગ્નહિમશુભ્રામ્બુદાંશુકાઃ
તંદુરસ્ત ખેતરો અને ચંદનના વાવેતરથી ચિહ્નિત, શિખરો પર હિમ અને વાદળોના સફેદ વસ્ત્રો ઓઢેલા હતા.
મહાર્ણવપયઃપૂરનવમણ્ડનદર્પણાઃ । વૃક્ષૌઘઘર્મપુલકા ભુવનાન્તઃપુરાન્તરાઃ
વિશાળ સમુદ્રના તાજા જળથી શોભિત, વૃક્ષોની ઘનતા સાથે ઉર્જાવાન, અને આખા જગતના આંતરિક મહેલ જેવા હતા.
આર્તવસ્નાનધારિણ્યો લગ્નસૂર્યાંશુકુઙ્કુમાઃ । વિચિત્રકુસુમોપેતાશ્ ચન્દ્રાંશુસિતચન્દનાઃ
એ સ્ત્રીઓ વસંતના પાણીમાં ધોઈને પહેરેલા કપડાં પહેરેલી હતી, જેમના કપડાં પર સૂર્યની કિરણોનું કુંકુમા જેવી લાલિમા હતી, વિવિધ ફૂલોની શોભાથી સજ્જ હતી અને ચાંદની જેવી સફેદ ચંદનથી અંકિત હતી.
ગગનતલલતાદલોપવિષ્ટઃ પ્રસૃતવનાવલિવારિવાહવેષાઃ । ત્રિભુવનવનિતા દદર્શ હૃષ્ટઃ કુસુમનિરન્તરમણ્ડિતા દશાશાઃ
આકાશમાં લતાના પહોળા પાન પર બેઠેલા, આસપાસ વનલતાની ધારો અને પવનથી ઘેરાયેલા, તેણે આનંદપૂર્વક ત્રણેય લોકની સ્ત્રીઓને જોયાં, દરેક દિશા સતત ફૂલોની શોભાથી ભરેલી હતી.
તતઃ પ્રભૃતિ તત્રાસૌ પ્રસિદ્ધસ્ તાપસાશ્રમે । કદમ્બદાશૂર ઇતિ શૂરસ્ તપસિ દારુણે
તે સમયથી એ તપસ્વીઓના આશ્રમમાં તે પ્રસિદ્ધ થયો, કદંબ દાશૂર નામે, જે કઠિન તપમાં અડગ અને બહાદુર હતો.
તસ્મિંલ્ લતાદલે સ્થિત્વા વિલોક્ય કકુભઃ ક્ષણમ્ । દૃઢં પદ્માસનં બદ્ધ્વા દિગ્ભ્યઃ પ્રત્યાહૃતાત્મના
ત્યાં, લતાના પાન પર બેસીને, તેણે થોડો સમય દિશાઓ તરફ જોયું, પછી પદ્માસનમાં મજબૂતીથી બેસી, પોતાના મનને બધી દિશાઓમાંથી ખેંચી લીધું.
અજ્ઞાતપરમાર્થેન ક્રિયામાત્રે ચ તિષ્ઠતા । ફલકાર્પણ્યયુક્તેન મનસા સો ઽકરોન્ મખમ્
પરમાર્થને જાણ્યા વિના અને માત્ર કર્મકાંડમાં જ લાગેલા, કર્મના ફળ અર્પણ કરવાની ભાવનાવાળા મનથી, તેણે યજ્ઞ કર્યો.
નભોગતલતાપત્ત્રસંસ્થિતેન વનાન્તરે । સર્વાસ્ સ્વમનસા તેન કૃતા યજ્ઞક્રિયાઃ ક્રમાત્
આકાશમાં વેલની પાંદડી પર બેસીને, જંગલમાં રહેતા, તેણે પોતાના મનથી જ બધી યજ્ઞવિધિઓ ક્રમશઃ પૂર્ણ કરી.
તત્રાસૌ દશ વર્ષાણિ મનસૈવાયજત્ સુરાન્ । ગવાશ્વનરમેધાદ્યૈર્ યજ્ઞૈર્ વિપુલદક્ષિણૈઃ
ત્યાં તેણે દસ વર્ષ સુધી મનથી જ દેવતાઓની પૂજા કરી, ગાય, ઘોડા અને મનુષ્યયજ્ઞ સહિતના મોટા દાનવાળા યજ્ઞો કર્યા.
કાલેનામલતાં યાતે વિતતે તસ્ય ચેતસિ । બલાદ્ અવતતારાન્તર્ જ્ઞાનમ્ આત્મપ્રસાદજમ્
સમય જતાં જ્યારે તેનું મન સંપૂર્ણ શુદ્ધ થયું, ત્યારે આત્માની કૃપાથી ઉત્પન્ન થયેલું જ્ઞાન જોરથી અંદર પ્રવેશ્યું.
તતો વિશીર્ણાવરણો વિગલદ્વાસનામલઃ । અવસત્ પલ્લવે તસ્મિન્ મુનિર્ વિગતકલ્મષઃ
પછી, જ્યારે તેના ઉપરના આવરણો ઓગળી ગયા અને મનની છાંયાવાદી વાસનાઓ પણ દૂર થઈ ગઈ, ત્યારે એ ઋષિ સર્વ કલંકોથી મુક્ત થઈને એ પાન પર શાંતિથી રહેવા લાગ્યા.
સ દદર્શૈકદા તસ્યાં લતાયામ્ અગ્રતસ્ સ્થિતામ્ । વનદેવીં વિશાલાક્ષીમ્ આલોલકુસુમામ્બરામ્
એક દિવસ, એ લતામાં જ, પોતાના સામે, તેણે વિશાળ આંખોવાળી, ફૂલોથી શોભતા વસ્ત્ર પહેરેલી, અતિ સુંદર વનદેવીને જોયી.
કામિનીકાન્તવદનાં મદઘૂર્ણિતલોચનામ્ । નીલોત્પલામોદવતીમ્ અતીવ સુમનોહરામ્
એ વનદેવીનું ચહેરું પ્રેમાળ પ્રિયતમાની જેમ મનમોહક હતું, આંખોમાં મદભર્યું લાવણ્ય હતું, તે નીલકમળની સુગંધથી મહેકતી અને અત્યંત આકર્ષક લાગતી હતી.
તામ્ ઉવાચાનવદ્યાઙ્ગીં સ મુનિર્ વિનતાનનામ્ । કોકિલઃ કુસુમાપૂરનતાં વનલતામ્ ઇવ
એ નિર્દોષ અંગવાળી અને નમ્ર મુખવાળી વનદેવીને ઋષિએ એવા પ્રેમથી સંબોધી, જેમ કે કોયલ ફૂલોથી લદાયેલી વનલતાને બોલાવે.
કા ત્વમ્ ઉત્પલપત્ત્રાક્ષિ પરિવિક્ષોભિતસ્મરા । વયસ્યામ્ ઇવ પુષ્પાઢ્યાં લતાં કિમ્ અધિતિષ્ઠસિ
હે કમળ જેવી આંખો ધરાવનારી, તારો મન પ્રેમથી ઉથલાયું છે, તું કોણ છે? તું ફૂલો થી સજાયેલી છે, તો પછી આ લતાને તું કેમ તારા સાથીની જેમ અપનાવીને રહી છે?
ઇત્ય્ ઉક્તા મૃગશાવાક્ષી ગૌરી પીનપયોધરા । મુનિમ્ આહ મનોહારિ મુગ્ધાક્ષરમ્ ઇદં વચઃ
આ રીતે પૂછવામાં આવતા, મૃગની જેવી આંખો ધરાવતી, ગૌરી, ભરપૂર ઉરોજોવાળી એ સ્ત્રીએ ઋષિ પાસે આકર્ષક અને નિર્દોષ શબ્દોમાં વાત કરી.
યાનિ યાનિ દુરાપાનિ વાઞ્છિતાનિ મહીતલે । પ્રાપ્યન્તે તાનિ તાન્ય્ આશુ મહતામ્ એવ યાચ્ઞયા
ધરતી પર જે કંઈ દુર્લભ વસ્તુઓ ઇચ્છાય છે, એ બધું મહાન લોકોની વિનંતીથી ઝડપથી મળી જાય છે.
અહમ્ અસ્મિંલ્ લતાકીર્ણે ત્વત્કદમ્બાભ્યલઙ્કૃતે । લતાલીલાલયા બ્રહ્મન્ વિપિને વનદેવતા
હું આ લતાવાળી વનમાં, તારી હાજરીથી શોભાયમાન થયેલી, લતાની રમતમાં વસતી વનદેવી છું, હે બ્રાહ્મણ.
હ્યશ્ ચૈત્રસિતપક્ષસ્ય ત્રયોદશ્યાં સ્મરોત્સવે । બભૂવ વનદેવીનાં સમાજો નન્દને વને
ચૈત્ર મહિનાના શુક્લ પક્ષની તેરમી તિથિએ, પ્રેમના ઉત્સવ દરમિયાન, નંદન વનમાં વનદેવીઓનો એક મોટો મેળો ભરાયો હતો.
સામોદપુષ્પભ્રમરે કોકિલાલિપરિચ્છદા । તત્રાહમ્ અગમં નાથ ત્રૈલોક્યલલનાસદઃ
આ આનંદભર્યા ફૂલોથી, ભમરાઓની ગૂંજ અને કોયલ તથા મધમાખીઓની સુંદરતા સાથે, હે પ્રભુ, હું પણ ત્યાં ત્રણેય લોકની સુંદરીઓના સભામાં પહોંચી હતી.
તતો દૃષ્ટા મયા સર્વા વયસ્યા મદનોત્સવે । અપુત્રયા પુત્રયુતાસ્ તેનાહં દુઃખિતા ભૃશમ્
પછી પ્રેમના ઉત્સવમાં મેં મારી બધી સખીઓને જોઈ—કેટલાંક સંતાનો સાથે, કેટલાંક સંતાન વિના—અને હું સંતાન વિહોણી હોવાથી ખૂબ દુઃખી થઈ ગઈ.
ત્વયિ સર્વાર્થિસાર્થસ્ય બૃહત્કલ્પતરૌ સ્થિતે । અનાથેવ કથં નાથ કિલ શોચ્યાસ્મ્ય્ અપુત્રિકા
તમે તો બધા ઇચ્છાઓ પૂરી પાડનાર મહાન કલ્પવૃક્ષ સમા અહીં હાજર છો, તો હે પ્રભુ, હું સંતાન વિહોણી અને અનાથ જેવી કેમ ગણાઈ શકું?
દેહિ મે ભગવન્ પુત્રં નો ચેદ્ દેહમ્ ઇહાગ્નયે । પ્રકરોમ્ય્ આહુતિં પુત્રદુઃખદાહોપશાન્તયે
હે ભગવાન, મને પુત્ર આપો; નહીં તો, અહીં જ હું મારા શરીરને અગ્નિમાં આહુતિ રૂપે અર્પણ કરીશ, જેથી પુત્રના દુઃખની આગ શમાઈ જાય.
તામ્ ઇત્ય્ ઉક્તવતીં તન્વીં વિહસ્ય મુનિપુઙ્ગવઃ । પ્રાહ હસ્તગતં પુષ્પં તસ્યૈ દત્ત્વા દયાન્વિતઃ
મહાન ઋષિએ, એવી રીતે બોલેલી સુકુમારી સ્ત્રી તરફ હસતાં, દયા સાથે પોતાના હાથમાં રહેલું ફૂલ તેને આપ્યું અને કહ્યું:
ગચ્છ તન્વઙ્ગિ માસેન પૂજાર્હમ્ અલિલોચનમ્ । પ્રસોષ્યસે સુતં કાન્તં પ્રસૂનમ્ ઇવ સલ્લતા
હે સુકુમારાંગી, તું જા; એક મહિનામાં તું સુંદર આંખો ધરાવતો, પૂજ્ય અને મનમોહક પુત્ર પેદા કરેશે, જેમ વેલ પર સુંદર ફૂલ ફૂટે છે.
કિં ત્વ્ અસૌ મરણાવેશપાપિન્યેતસ્ ત્વયા યતઃ । યાચિતઃ કૃચ્છ્રસમ્પ્રાપ્યજ્ઞાનસ્ તેન ભવિષ્યતિ
પરંતુ, એ પુત્રમાં મૃત્યુનો સ્પર્શ રહેશે, કારણ કે તું તેને ભારે વિનંતીથી માગ્યો છે; તેથી, એ અજ્ઞાન અને દુર્લભ રહેશે.
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા સ મુનિસ્ તન્વીં પ્રસન્નમુખમણ્ડલામ્ । પરિચર્યાં કરોમીતિ પ્રાર્થનોત્કાં વ્યસર્જયત્
આ રીતે કહીને, તે મુનિએ આનંદથી ઝગમગાતું ચહેરું ધરાવતી, નાજુક કન્યાને, 'હું તમારી સેવા કરું' એવી ઇચ્છા વ્યક્ત કરતી, વિદાય આપી.
સા જગામાત્મસદનં સો ઽતિષ્ઠત્ સ્વાત્મના સહ । અવહત્ ક્રમશઃ કાલ ઋતુસંવત્સરાઙ્કિતઃ
પછી તે કન્યા પોતાના ઘરે પાછી ગઈ, અને મુનિ પોતે જ ત્યાં રહ્યો; સમય પણ હળવે હળવે, ઋતુઓ અને વર્ષો પસાર થતા ગયા.
અથ દીર્ઘેણ કાલેન સૈવોત્પલવિલોચના । દ્વાદશાબ્દમ્ ઉપાદાય સુતં મુનિમ્ ઉપાયયૌ
પછી લાંબા સમય પછી, કમળ જેવી આંખો ધરાવતી એ સ્ત્રીએ, બાર વર્ષ પૂરા કરીને, પોતાના પુત્રને મુનિ પાસે લઈ આવી.