મિમાનમ્ ઇવ દિક્કુક્ષીર્ દીર્ઘૈર્ વિટપબાહુભિઃ । આલોકયન્તં કકુભો વિકાસિકુસુમેક્ષણૈઃ
વૃક્ષો જાણે લાંબા ડાળીઓથી દિશાઓના ગર્ભને માપી રહ્યા હોય, અને ફૂલોથી ખીલી ઉઠેલા નેત્રોથી ચારેય બાજુ જોઈ રહ્યા હોય.
વાતાવલુલિતાનલ્પભ્રમદ્ભ્રમરકુન્તલમ્ । પ્રમાર્જયન્તમ્ આશાનાં મુખં પલ્લવપાણિભિઃ
પવનથી ડાળીઓ હલતી અને ઉડતા મધમાખીઓથી ભરેલી, એ વૃક્ષો જાણે પાંદડાંવાળી હથેળીઓથી આકાશનું ચહેરું પુંછી રહ્યા હોય.
કચ્છૈર્ ઉરુગુલુચ્છાચ્છમઞ્જરીપુઞ્જપિઞ્જરૈઃ । આસ્યૈર્ ઇવ સતામ્બૂલૈર્ હસન્તમ્ અલિમાલિતૈઃ
લાંબા પીળા ફૂલોના ઘુંટડા જાણે વાળ જેવા, અને તાજા પાનના વીંટલાં જેવા મોઢાં, મધમાખીઓથી ભરેલા એ વૃક્ષો જાણે હસતા હોય.
લતાવિલાસનોલ્લાસિપુષ્પકેસરધૂલિભિઃ । આબદ્ધમણ્ડલાભોગં પૂર્ણેન્દુમ્ ઇવ દીપ્તિભિઃ
વેલીઓના રમૂજી ફૂલોમાંથી ઉડેલા પરાગના ગોળ ચક્રોથી એ જગ્યા એવી તેજસ્વી લાગી હતી, જાણે પૂર્ણ ચંદ્ર પોતાની કાંતિથી ઝગમગી રહ્યો હોય.
સઙ્કટં વિટપાવલ્યા કુઞ્જકૂજચ્ચકોરયા । ગાયત્કિન્નરયા સિદ્ધવીથ્યેવ જગદ્ ઉચ્ચયા
ઘણી ડાળીઓની પંક્તિઓથી ઘન બની, વનકુજ પંખીઓની કૂજન અને કિનરાઓના ગીતોથી ગુંજી ઉઠેલી એ જગ્યા, જાણે સિદ્ધ લોકોની સ્વર્ગમાર્ગ જેવી ઊંચે ઉઠી હતી.
લતાપીઠોપવિષ્ટાનામ્ અધોલમ્બૈઃ કલાપિનામ્ । કલાપૈશ્ શોભિતં વ્યોમ સેન્દ્રચાપૈર્ ઇવામ્બુદૈઃ
પાંદડીઓની બેઠકો પર બેઠેલા અને નીચે લટકતા મોરોના ઝુંડોથી આકાશ શોભાયમાન થયું હતું, જાણે ઇન્દ્રધનુષ અને વાદળો સાથે શણગારાયું હોય.
મગ્નોન્મગ્નૈઃ પ્રતિસ્કન્ધં ચામરૈર્ ભાસિતં સિતૈઃ । ચકોરાનુગતૈઃ પૂર્ણૈસ્ સંવત્સરમ્ ઇવેન્દુભિઃ
દરેક ઢોળાણે ઊંચા-નીચા થતા સફેદ ચામર અને ચકોરો પાછળ ચાલતા પૂર્ણ ચંદ્રોથી એ જગ્યા એવી પ્રકાશિત હતી, જાણે આખું વર્ષ ચાંદનીથી ભરાઈ ગયું હોય.
કપિઞ્જલકલાલાપૈઃ કલકોકિલકૂજિતૈઃ । જીવજીવવિરાવૈશ્ ચ પ્રગાયન્તમ્ ઇવોર્જિતૈઃ
કપિંજલ અને અન્ય પક્ષીઓની કલરવભરી બોલીઓ, કોયલની મધુર કૂજન અને જીવજીવ પક્ષીઓના ગુંજતા રવથી એ સ્થળ જાણે ઊંચે અવાજે ગાઈ રહ્યું હોય એમ લાગતું હતું.
કાદમ્બકકદમ્બૈશ્ ચ કુલાયકૃતકેલિભિઃ । સ્વર્ગકોટરવિશ્રાન્તૈસ્ સિદ્ધૈર્ જગદ્ ઇવાવૃતમ્
કાદંબ પક્ષીઓના ટોળા પોતાના ગૂમટામાં રમતાં, જાણે સ્વર્ગના ગુહામાં આરામ કરતા સિદ્ધો એ જગતને ઘેરીને બેઠા હોય એમ એ દૃશ્ય લાગતું હતું.
પ્રવાલારુણહસ્તાભિર્ અલિનેત્રાભિર્ આશ્રિતમ્ । અપ્સરોભિર્ ઇવ સ્વર્ગં મઞ્જરીભિર્ ઇતસ્ તતઃ
લાલચટ્ટા કળીઓના ગુચ્છો અને મધમાખી જેવી આંખો સાથે એ જગ્યા અહીં-ત્યાં ઘેરી હતી, જાણે સ્વર્ગમાં અપ્સરાઓની ભીડ હોય એમ.
સેન્દ્રચાપં વિલોલેન કુસુમોત્કરરેણુના । મઞ્જરીપિઞ્જરં શ્યામં વિદ્યુત્વન્તમ્ ઇવામ્બુદમ્
ફૂલોના ઢગલાંમાંથી ઉડતાં પરાગકણો સાથે, ઇન્દ્રધનુષ્યની જેમ, એ ઘેરો ગુલાબી રંગ જાણે વીજળીવાળા મેઘદળ જેવો દેખાતો હતો.
સહસ્રભુજશાખાઢ્યં પૂરિતાકાશકોટરમ્ । વિશ્વરૂપમ્ ઇવોન્નૃત્તં ચન્દ્રાર્કકૃતકુણ્ડલમ્
હજારો હાથ જેવી ડાળીઓથી આ વૃક્ષ આખા આકાશને વ્યાપી રહ્યું હતું. જાણે સમગ્ર બ્રહ્માંડ પોતે નૃત્ય કરી રહ્યું હોય, ચાંદ્ર અને સૂર્ય જેવા કુંડળોથી શોભાયમાન લાગતું હતું.
તલે નિષણ્ણનાગેન્દ્રં વ્યોમ્નિ તારાગણાકુલમ્ । લતાપુષ્પમયં મધ્યે ભૂમણ્ડલમ્ ઇવાપરમ્
તેના તળિયે મહાન પર્વતરાજ બેઠો હતો, ઉપર આકાશ તારાઓથી ભરેલું હતું અને વચ્ચે ફૂલોથી ભરેલી લતાવાળી બીજી ધરતી જેવી લાગતી હતી.
પિતામહમ્ ઇવાશેષશૈલકાનનશાખિનામ્ । ફલપલ્લવપુષ્પાણાં કોશમ્ એકમ્ ઇવાવનૌ
જેમ બધા વૃક્ષો અને વનોના પિતામહ હોય, તેમ તે વૃક્ષ ધરતી પર ફળ, કૂમળા પાંદડા અને ફૂલોનો એકમાત્ર ખજાનો હતું.
દધાનં કલિકાજાલં સ્થગિતં પુષ્પધૂલિભિઃ । કચ્છેષ્વ્ અર્કકરચ્છન્નતારાજાલમ્ ઇવામ્બરમ્
તેમાં કળીઓના જૂથો હતા, જે ફૂલોની ધૂળથી ઢંકાઈ ગયા હતા. જાણે નદીના કાંઠે આકાશ સૂર્યકિરણો અને તારાઓના જાળથી ઢંકાઈ ગયું હોય.
વિલોલવિહગૈસ્ સ્કન્ધૈઃ કુલાયકુલસઙ્કુલૈઃ । વલિતં ભૂતલં લોલલોકૈર્ જનપદૈર્ ઇવ
આ વૃક્ષની ડાળીઓ હંમેશા હલનચલન કરતી ચકલી અને બીજા પંખીઓથી ભરેલી હતી, જેમાં અનેક ગૂંથાયેલા માળા હતા, એ જોઈને જમીન એવું લાગતું હતું જાણે જીવંત ગામડાંઓથી ભરાઈ ગઈ હોય.
મઞ્જરીસુપતાકાઢ્યં લતામણ્ડપમણ્ડિતમ્ । પુષ્પમક્કોલધવલં પુષ્પપ્રકરપૂરિતમ્
વૃક્ષ પર ફૂલોની સુંદર મંજરીઓ ધ્વજાની જેમ લટકી રહી હતી, લતાવાળા મંડપોથી શોભાયમાન હતું, અને સફેદ ફૂલોની ગોઠવણથી આખું વૃક્ષ ફૂલોથી છલકાઈ રહ્યું હતું.
કૂજચ્ચકોરચમરશુકકોકિલશારિકમ્ । ઘનસ્તબકસઞ્છન્નકુહરાગ્રગવાક્ષકમ્
ચકોર, ચમર, શુક, કોયલ અને શારિકા પંખીઓના મીઠા અવાજોથી આખું વૃક્ષ ગૂંજી ઉઠ્યું હતું, અને ઘન ફૂલોના ગુચ્છોથી છુપાયેલા ડાળીઓના ખોખલા ભાગો જાણે ઝાંખા બારીખીદકી જેવા લાગતા હતા.
સઞ્ચરત્પક્ષિજનતં મદમન્થરકોટરમ્ । સર્વાસાં વનદેવીનામ્ અન્તઃપુરમ્ ઇવોત્તમમ્
પંખીઓની મસ્તીથી ભરાયેલા અને ધીમે ધીમે ફરતા એ ખોખલા ભાગો, જાણે બધા વનદેવીઓના શ્રેષ્ઠ આંતરમહેલો હોય એમ લાગતા હતા.
બ્રુડદ્ભૃઙ્ગતરઙ્ગૌઘૈઃ પુષ્પકેસરરાશિભિઃ । રાજમાનં પતન્તીભિસ્ સરિદ્ભિર્ ઇવ પર્વતમ્
મધમાખીઓના ઝુંડ અને સુગંધિત ફૂલોના પરાગથી, એ વૃક્ષ એવા તેજથી ઝગમગતું હતું, જાણે કોઈ પર્વત પરથી ઝરણાં વહેતા હોય.
ભ્રમદ્ભિઃ પુષ્પપત્ત્રૌઘૈર્ મન્દવાતવિલાસિભિઃ । વર્ધમાનૈર્ વૃતસ્કન્ધં શુભ્રાભ્રૈર્ ઇવ ભૂધરમ્
મંદ પવનમાં હલકે હલકે ઊડતા ફૂલપાંદડાંના વરસાદથી એ વૃક્ષ ઘેરાઈ ગયું હતું, અને એ વૃદ્ધિ પામતું હતું, જાણે ચોખ્ખા સફેદ વાદળોથી ઘેરાયેલું પર્વત હોય.
માતઙ્ગઘટઘૃષ્ટેન જાનુસ્તમ્ભેન પીઠિના । આભોગિના બદ્ધપદં તટેનેવ મહાચલમ્
હાથીઓના ઘૂંટણ અને પહોળા પીઠથી એનું તળિયું દબાયું હતું, છતાં એ વૃક્ષ મજબૂત ઊભું રહ્યું, જાણે પોતાનાં કિનારાથી પર્વત મજબૂતીથી સ્થિર હોય.
વિચિત્રવર્ણપક્ષાણાં સ્કન્ધકોટરચારિણામ્ । વૃતં ખગાનાં વૃન્દેન ભૂતાનામ્ ઇવ શૃઙ્ગિણમ્
રંગબેરંગી પાંખ ધરાવતાં પક્ષીઓની ટોળીઓ ડાળીઓની ખોળમાં રમતી હતી, એ વૃક્ષ એવા દેખાતું હતું, જાણે અનેક જીવોથી ભરેલું શૃંગાળું પર્વત હોય.
સ્તબકાઙ્ગુલિજાલેન લોલેનાભિનયક્રિયામ્ । દિશન્તમ્ ઇવ વલ્લીનાં પ્રનૃત્તાનાં વનાનિલૈઃ
વનની હલચલ કરતી પવનથી, લટારીઓના ગુચ્છ જેવા ડાળીઓ હલતી હતી, જાણે કોઈ નૃત્ય કરતી લટારીઓ હાથથી સંકેત કરે છે એમ લાગતું હતું.
કશ્ચિદ્ એવ નિરાશો મે નાર્થી ચાપૈતિ તુષ્ટિતઃ । નૃત્યન્તમ્ ઇવ પુષ્પાઢ્યૈર્ લતાવલયવલ્ગનૈઃ
જેને કોઈ ઈચ્છા નથી, એ જ સાચા અર્થમાં સંતોષ પામે છે; એ લટારી ફૂલોની માળાઓથી શોભતી, લટારીઓની જેમ ફરતી અને નૃત્ય કરતી જણાતી હતી.
લતાકાન્તૈકકાન્તત્વાચ્ છૃઙ્ગારરસનિર્ભરમ્ । કાકલ્યેવ પ્રગાયન્તં મત્તાલિજનનિસ્સ્વનૈઃ
લટારીઓને જ પ્રિય હોવાથી એમાં પ્રેમનો રસ છલકાતો હતો, અને મદમસ્ત ભમરાંઓના ગૂંજથી જાણે મીઠું ગીત ગાઈ રહી હોય તેમ લાગતું હતું.
આરાદ્ ઉન્મુક્તકુસુમં સિદ્ધાનાં વ્યોમચારિણામ્ । સ્વાગતાનીવ કુર્વાણં કોકિલાલિકુલારવૈઃ
દૂરથી જ, નવા ખીલેલા ફૂલો સાથે, એ આકાશમાં ફરતા સિદ્ધોને જાણે કોયલ અને ભમરાંઓના રવથી આવકારતી હોય તેમ લાગતું હતું.
ફલપુષ્પલતોલ્લાસમ્ ઔન્નત્યં ચ મહીરુહામ્ । વિહસન્તમ્ ઇવાચ્છાભિઃ પુષ્પકુટ્મલદીપ્તિભિઃ
ફળ અને ફૂલોની ભરપૂરતા સાથે વૃક્ષો જાણે આનંદમાં હસતાં હોય એમ લાગતાં, તેમની કળીઓ અને ફૂલોની તેજસ્વી ઝાંખીથી આખું વાતાવરણ ખુશખુશાલ બની ગયું હતું.
પારિજાતમ્ ઇવાજેતુમ્ ઊર્ધ્વગૈસ્ સ્કન્ધમણ્ડલૈઃ । વ્યોમાન્તર્ અભિધાવન્તમ્ અલમ્ ઉદ્ધુરકન્ધરમ્
પારિજાત વૃક્ષ જેમ ઉપર ચડવા માટે શાખાઓ અને ફૂલગૂચ્છો ફેલાવે છે, એમ એ વૃક્ષ પણ મજબૂત થડ સાથે આકાશ તરફ દોડતું હોય એવું દેખાતું.
મધ્યભાગસ્ફુરદ્ભૃઙ્ગૈસ્ સ્તબકૈર્ ઘનપક્ષ્મભિઃ । સહસ્રાક્ષત્વમ્ અતુલૈર્ જેતુમ્ ઐન્દ્રમ્ ઇવોદ્યતમ્
વૃક્ષના મધ્યભાગે ભમરાંઓ ગુંજતા અને ઘન ફૂલગૂચ્છોથી ઢંકાયેલું એ વૃક્ષ જાણે અસંખ્ય આંખોની અદભૂત ઝાંખીથી ઇન્દ્રને પણ હરાવવા તૈયાર હોય એવું લાગતું.