એવં જીવાશ્ ચિતો ભાવાદ્ ભવભાવનયા હતાઃ । બ્રહ્મણો ઽકલિતાકારાલ્ લક્ષશો ઽપિ ચ કોટિશઃ
આ રીતે, મનમાંથી ઊભેલા સંસારના વિચારથી અસંખ્ય જીવો પોતાનું સાચું સ્વરૂપ ગુમાવીને વિનાશ પામે છે, અને તેઓ બ્રહ્મનું સાચું સ્વરૂપ ઓળખી શકતા નથી.
સઙ્ખ્યાતીતાઃ પુરા જાતા જાયન્તે ઽદ્યાપિ ચાભિતઃ । ઉત્પતિષ્યન્તિ ચૈવાન્યે કણૌઘા ઇવ નિર્ઝરાત્
અગણિત જીવો અગાઉથી જન્મી ચૂક્યા છે, આજેય ચારે તરફ જન્મી રહ્યા છે, અને ભવિષ્યમાં પણ waterfallમાંથી નીકળતા રેતીના કણોની જેમ અનેક જન્મતા રહેશે.
સ્વવાસનાવશાવેશાદ્ આશાવિવશતાં ગતાઃ । દશાસ્વ્ અતિવિચિત્રાસુ સ્વયં નિગડિતાશયાઃ
પોતાનાં સંસ્કારોના જોરથી, આ જીવો ઇચ્છાઓના વશ બની જાય છે અને પોતાની જ મનની ગાંઠમાં, અનેક પ્રકારની સ્થિતિઓમાં, પોતે જ બંધાઈ જાય છે.
અનારતં પ્રતિદિશં પ્રતિદેશં જલે સ્થલે । જાયન્તે ચ મ્રિયન્તે ચ બુદ્બુદા ઇવ વારિણિ
દરેક દિશામાં, પાણીમાં કે જમીન પર, સતત જીવો જન્મે છે અને મરે છે, એ પાણીમાંના ફુગ્ગાઓ જેવી જ વાત છે.
કેચિત્ પ્રથમજન્માનઃ કેચિજ્ જન્મવશાતિગાઃ । કેચિચ્ ચાસઙ્ખ્યજન્માનઃ કેચિજ્ જન્મશતાન્તરાઃ
કેટલાક માટે આ પહેલું જન્મ છે, કેટલાક જન્મના બંધનથી પાર થયા છે, કેટલાકને અનગણિત જન્મ મળ્યા છે અને કેટલાકને સૈંકડો જન્મ વચ્ચેનો અંતર છે.
ભવિષ્યજ્જાતયઃ કેચિત્ કેચિદ્ ભૂતમહાભવાઃ । વર્તમાનભવાઃ કેચિત્ કેચિચ્ ચાભવતાં ગતાઃ
કેટલાક હજી જન્મવાનાં બાકી છે, કેટલાક ભૂતકાળના મહાન જીવ છે, કેટલાક વર્તમાનમાં છે અને કેટલાક પહેલેથી જ નથી રહ્યા.
કેચિત્ કલ્પસહસ્રાણિ જાયમાનાઃ પુનઃ પુનઃ । એકામ્ એવાશ્રિતા યોનિં કેચિદ્ યોન્યન્તરં શ્રિતાઃ
કેટલાક હજારો કલ્પ સુધી વારંવાર જન્મે છે અને એ જ યોનિમાં આવે છે, જ્યારે કેટલાક અલગ અલગ યોનિમાં જન્મે છે.
કેચિન્ મહાદુઃખહતાઃ કેચિદ્ અલ્પવયસ્સ્થિતાઃ । કેચિદ્ અત્યન્તમ્ ઉદિતાઃ કેચિદ્ અર્કા ઇવોદિતાઃ
કેટલાંક મોટા દુઃખમાં ડૂબેલા છે, કેટલાંક તો હજુ યુવાનીમાં જ છે, કેટલાંક ખૂબ ઊંચે ઉઠી ગયા છે, અને કેટલાંક તો સુર્ય જેવી તેજસ્વી રીતે ઝળહળી રહ્યા છે.
કેચિત્ કિન્નરગન્ધર્વવિદ્યાધરમહોરગાઃ । કેચિદ્ અર્કેન્દ્રવરુણત્ર્યક્ષાધોઽક્ષજપદ્મજાઃ
કેટલાંક કિન્નર, ગંધર્વ, વિદ્યાાધર કે મહાન સાપ છે; કેટલાંક સુર્ય, ઇન્દ્ર, વરુણ, ત્રિનેત્રવાળા, પાતાળના સ્વામી અથવા બ્રહ્માથી જન્મેલા છે.
કેચિત્ કુમ્ભાણ્ડવેતાલયક્ષરક્ષઃપિશાચકાઃ । કેચિદ્ બ્રાહ્મણભૂપાલવૈશ્યશૂદ્રગણાસ્ સ્મૃતાઃ
કેટલાંક કુંભાંડા, ભૂત, યક્ષ, રાક્ષસ કે પિશાચ છે; કેટલાંક બ્રાહ્મણ, રાજા, વેપારી કે શૂદ્ર તરીકે ઓળખાય છે.
કેચિચ્ છ્વપચચણ્ડાલકિરાતખશપુક્કસાઃ । કેચિત્ તૃણૌષધીપત્ત્રફલમૂલપદં ગતાઃ
કેટલાંક શ્વપચ, ચંડાળ, કિરાત, ખશ કે પુક્કસ છે; કેટલાંક ઘાસ, ઔષધી, પાંદડા, ફળ કે મૂળના રૂપમાં સ્થિર થયા છે.
કેચિદ્ વનલતાગુલ્મતૃણોપલદશોષિતાઃ । કેચિત્ કદમ્બજમ્બીરસાલતાલતમાલકાઃ
કેટલાક જંગલની વેલીઓ, ઝાડીઓ, ઘાસ અને شبنمથી સુકાઈ ગયા છે; કેટલાક કદંબ, જાંબુ, સાલ, તાળ અને તમાલના વૃક્ષો છે.
કેચિદ્ વિભવસમ્ભારમત્તસામન્તભૂમિપાઃ । કેચિચ્ ચીરામ્બરચ્છન્ના મુનિમૌનમ્ ઉપાશ્રિતાઃ
કેટલાક ધનના ઘમંડમાં ચૂર રાજાઓ છે; કેટલાક છાલના કપડાં પહેરીને ઋષિજનની મૌનતા અપનાવી છે.
કેચિદ્ ભુજગગોનાસક્રિમિકીટપિપીલકાઃ । કેચિન્ મૃગેન્દ્રમહિષમૃગર્ક્ષચમરૈણકાઃ
કેટલાક સાપ, ગાય, હાથી, કીડા, જીવાત અને ચૂંટીઓ છે; કેટલાક સિંહ, ભેંસ, હરણ, રીંછ, યાક અને કસ્તુરા છે.
કેચિત્ સારસચક્રાહ્વબલાકાબકકોકિલાઃ । કેચિત્ કમલકલ્હારકુમુદોત્પલતાં ગતાઃ
કેટલાક સારસ, ચક્રવાક, બગલા, કાગડા અને કોયલ છે; કેટલાક કમળ, કળહાર, કુમુદ અને ઉત્પલ બની ગયા છે.
કેચિત્ કરભમાતઙ્ગપતઙ્ગવૃષગર્દભાઃ । કેચિદ્ દ્વિરેફમષકપુત્તિકાદંશવંશજાઃ
કેટલાક ઊંટ, હાથી, પતંગિયા, વાછરડા અને ગધેડા છે; તો કેટલાક મધમાખી, મચ્છર, માખી, નાનાં જીવાતો અને દંશ આપતા જીવના વંશજ છે.
કેચિદ્ આપદ્બલાક્રાન્તાઃ કેચિત્ સમ્પદમ્ આગતાઃ । કેચિત્ સ્થિતાસ્ સ્વર્ગપુરે કેચિન્ નરકમ્ આસ્થિતાઃ
કેટલાક મુશ્કેલીમાં ફસાયા છે, કેટલાકને સમૃદ્ધિ મળી છે; કેટલાક સ્વર્ગના શહેરમાં રહે છે અને કેટલાક નરકમાં વસે છે.
ઋક્ષચક્રગતાઃ કેચિદ્ વૃક્ષરન્ધ્રગતાઃ પરે । વાતરૂપે સ્થિતાઃ કેચિત્ કેચિદ્ વ્યોમપદે સ્થિતાઃ
કેટલાક તારાઓના ગોળમાં છે, કેટલાક વૃક્ષોના ખાડામાં રહે છે; કેટલાક પવનરૂપે છે અને કેટલાક આકાશમાં સ્થિર છે.
સૂર્યાંશુષુ સ્થિતાઃ કેચિત્ કેચિદ્ ઇન્દ્વંશુષુ સ્થિતાઃ । કેચિત્ તૃણલતાગુલ્મરસસ્વાદુષ્વ્ અવસ્થિતાઃ
કેટલાક સૂર્યકિરણોમાં છે, કેટલાક ચાંદનીના કિરણોમાં છે; તો કેટલાક ઘાસ, વેલ અને ઝાડના મીઠા રસમાં વસે છે.
જીવન્મુક્તા ભ્રમન્તીહ કેચિત્ કલ્યાણભાજનમ્ । ચિરમુક્તાસ્ સ્થિતાઃ કેચિન્ નૂનં પરિણતાઃ પરે
કેટલાક જીવિતાવસ્થામાં મુક્ત થઈ અહીં ફરે છે, એ સૌ શુભતાના પાત્ર છે; કેટલાક તો બહુ પહેલાંથી મુક્ત થઈને સ્થિર રહ્યા છે, એ નિશ્ચિતપણે પરમ પદમાં પરિપક્વ થયા છે.
કેચિચ્ ચિરેણ કાલેન ભવિષ્યન્મુક્તયશ્ શઠાઃ । કેચિદ્ દ્વિષન્તિ દુર્ભાવાઃ કેવલીભાવમ્ આત્મનઃ
કેટલાક લાંબા સમય પછી મુક્ત થનાર છે, ભલે એમાં દંભ હોય; કેટલાક દુર્ભાવનાવાળા છે, જે પોતાના શુદ્ધ સ્વરૂપને પસંદ નથી કરતા.
કેચિજ્ જાતા જગત્ય્ અસ્મિન્ કેચિદ્ અન્યત્ર સંસ્થિતાઃ । કેચિન્ નેહ ન ચાન્યત્ર પરે એવ પદે સ્થિતાઃ
કેટલાક આ જગતમાં જન્મે છે, કેટલાક બીજે સ્થિર છે; કેટલાક તો અહીં પણ નથી અને બીજે પણ નથી, એ માત્ર પરમ પદમાં જ સ્થિત છે.
કેચિન્ મહેન્દ્રમલયસહ્યમન્દરમેરવઃ । કેચિત્ ક્ષારદધિક્ષીરઘૃતેક્ષુજલરાશયઃ
કેટલાક મહેન્દ્ર, મલય, સહ્ય, મન્દર અને મેરુ જેવા મહાન પર્વત છે; કેટલાક તો ખારું, દુધાળું, ઘીનું, ઈખનું અને પાણીનું સમુદ્ર છે.
કેચિદ્ વિશાલાઃ કકુભઃ કેચિન્ નદ્યો મહારયાઃ । કેચિત્ સ્ત્રિયઃ કાન્તદૃશઃ કેચિચ્ છણ્ઢનપુંસકાઃ
કેટલાક દિશાઓ વિશાળ છે, કેટલીક નદીઓ મહાન છે; કેટલીક સ્ત્રીઓ મોહક રૂપવાળી છે, તો કેટલાક ભયાનક હિજડા છે.
કેચિત્ પ્રબુદ્ધમતયઃ કેચિજ્ જડતરાશયાઃ । કેચિજ્ જ્ઞાનોપદેષ્ટારઃ કેચિદ્ આત્તસમાધયઃ
કેટલાક લોકોનું બુદ્ધિ જાગૃત છે, તો કેટલાકનું મન મંદ છે; કેટલાક જ્ઞાન આપનારા છે, અને કેટલાક પૂર્ણ એકાગ્રતામાં લીન છે.
જીવાસ્ સ્વવાસનાવેશવિવશાશયતાં ગતાઃ । એતાસ્વ્ એતાસ્વ્ અવસ્થાસુ સંસ્થિતા બદ્ધભાવનાઃ
જીવો પોતાની વાસનાઓથી ઘેરાઈને, બેભાન બની ગયા છે; એ વિવિધ અવસ્થાઓમાં પોતાનાં વિચારોથી બંધાઈને રહે છે.
વિહરન્તિ જગત્કોશે નિપતન્ત્ય્ ઉત્પતન્તિ ચ । કન્દુકા ઇવ હસ્તેન મૃત્યુનાવિરતં હતાઃ
એ લોકો જગતના ખજાનામાં ફરતા રહે છે, ક્યારેક પડી જાય છે તો ક્યારેક ઊભા થાય છે; મૃત્યુના હાથથી સતત માર ખાઈ, તેઓ ગોળાની જેમ ઉછળતા રહે છે.
આશાપાશશતાબદ્ધા વાસનાભારધારિણઃ । કાયાત્ કાયમ્ ઉપાયાન્તિ વૃક્ષાદ્ વૃક્ષમ્ ઇવાણ્ડજાઃ
અનેક ઇચ્છાના બંધનથી બંધાયેલા અને મનની વૃત્તિઓનું ભાર વહન કરતા, એ લોકો શરીરથી શરીર ભટકતા રહે છે, જેમ પક્ષીઓ એક વૃક્ષ પરથી બીજા વૃક્ષે જાય છે.
અનન્તાનન્તસઙ્કલ્પકલ્પનોત્પાતમાયયા । ઇન્દ્રજાલં વિતન્વાના જગન્મયમ્ ઇદં મહત્
અનંત અને અનગણ્ય કલ્પનાઓ અને મનની માયાથી, એ લોકો આ વિશાળ જગતને એક ભ્રમ જેવી રીતે રચે છે.
તાવદ્ ભ્રમન્તિ સંસારે વારીવાવર્તરાશયઃ । યાવન્ મૂઢા ન પશ્યન્તિ સ્વમ્ આત્માનમ્ અનિન્દિતમ્
જ્યાં સુધી મૂર્ખતા રહે છે અને પોતાનું નિર્દોષ સ્વરૂપ દેખાતું નથી, ત્યાં સુધી એ લોકો સંસારના સમુદ્રમાં, વાવાઝોડાની લહેરો જેવી ભટકતા રહે છે.