સ્થિરો ભવતુ મે દેહસ્ સુખાયાસ્તુ ધનં મમ । ઇતિ બદ્ધધિયાં તેષાં ધૈર્યમ્ અન્તર્ધિમ્ આયયૌ
મારું શરીર મજબૂત રહે અને મારું ધન મને સુખ આપે એવી ઈચ્છા રાખનારા લોકોનું મન બંધાઈ જાય છે અને એમનું ધૈર્ય ઓગળી જાય છે.
અવાસનત્વાદ્ વપુષામ્ અનાસ્થત્વાત્ સુરદ્વિષામ્ । યાભૂત્ પ્રહારપરતા માર્જિતૈવાશુ સાભવત્
શરીર પર કોઈ ઊંડા સંસ્કાર નથી અને દેવદ્રોહીઓમાં સ્થિરતા નથી, એટલે એમની હિંસાની વૃત્તિ ઝડપથી દૂરી થઈ જાય છે, જાણે કોઈએ સાફ કરી નાખી હોય.
કથં સ્થિરા જગત્ય્ અસ્મિન્ ભવેમ ઇતિ ચિન્તયા । વેધિતા દીનતાં જગ્મુઃ પદ્મા ઇવ નિરમ્ભસઃ
આ જગતમાં કેવી રીતે સ્થિર રહી શકીએ એવી ચિંતા કરતા તેઓ ચિંતાથી વ્યાકુળ થઈ ગયા અને પાણી વિના કમળ જેમ સુકાઈ જાય, તેમ દુઃખમાં પડી ગયા.
તેષાં ત્વ્ અર્થાન્નપાનેષુ સ્વાહઙ્કૃતિમતાં રતિઃ । બભૂવ ભવભાવસ્થા ભીષણા ભવભાગિની
તેમમાંથી, પોતાનાં અહંકારમાં જડાયેલા લોકો ખાવા-પીવામાં જ આનંદ માણતા, અને જન્મમરણના ચક્રમાં ફસાઈને ભયાનક સંસારમાં જ જીવતા રહેતા.
અથ તસ્મિન્ રણે ભીત્યા સાપેક્ષત્વમ્ ઉપાયયુઃ । મત્તેભગણસંરબ્ધા વને હરિણકા ઇવ
પછી એ યુદ્ધમાં, ભયના કારણે તેઓ બીજાઓ પર આધાર રાખવા લાગ્યા, જેમકે જંગલમાં પાગલ હાથીઓની વચ્ચે ઘેરાયેલા હરણો ડરીને રહે છે.
મરિષ્યામો મરિષ્યામ ઇતિ ચિન્તાહતાશયાઃ । મન્દં મન્દં કિલ ભ્રેમુઃ કુપિતૈરાવણે રણે
'હવે તો આપણે મરી જ જઈશું, મરી જ જઈશું' એવી ચિંતાથી દુઃખી થઈને, તેમની આશા તૂટી ગઈ અને તેઓ યુદ્ધના મેદાનમાં ધીમે ધીમે, સુસ્તપણે ભટકતા રહ્યા, જાણે ક્રોધિત ઐરાવતની સામે હોય.
શરીરૈકાર્થિનાં તેષાં ભીતાનાં મરણાદ્ અતિ । અલ્પસત્ત્વતયા મૂર્ધ્નિ કૃતમ્ આપત્પ્રદં પદમ્
શરીર જ સાચું છે એમ માનનારા અને ડરેલા એ લોકોના માથે, તેમના નબળાઈને કારણે, મૃત્યુએ દુઃખ આપતી આપત્તિ આવી મૂકી.
અથ પ્રમ્લાનસત્ત્વાસ્ તે હન્તુમ્ અગ્રગતં ભટમ્ । ન શેકુર્ ઇન્ધનક્ષીણા હવિર્ દગ્ધુમ્ ઇવાગ્નયઃ
પછી, જ્યારે તેમનો બળ ઓછું પડી ગયું, ત્યારે તેઓ આગળ ઊભેલા યુદ્ધવીરને મારી શક્યા નહીં, જેમ કે લાકડું ખૂટે ત્યારે અગ્નિ હવનને બળી શકતો નથી.
વિબુધાનાં પ્રહરતાં સુદસ્યુત્વમ્ ઉપાગતાઃ । ક્ષતવિક્ષતસર્વાઙ્ગાસ્ તસ્થુસ્ સામાન્યવદ્ભટાઃ
દેવતાઓએ હુમલો કર્યો ત્યારે, તેઓ લડવામાં અસમર્થ થઈ ગયા અને બધા યુદ્ધવીરો શરીરે ઘાયલ અને દુઃખી થઈને સામાન્ય માણસની જેમ ઊભા રહ્યા.
બહુનાત્ર કિમ્ ઉક્તેન મરણાદ્ ભીતચેતસઃ । દૈત્યા દેવેષુ વલ્ગત્સુ દુદ્રુવુસ્ સમરાજિરાત્
અહીં વધુ શું કહેવું? મૃત્યુના ડરથી ડરાયેલા દૈત્યો, જ્યારે દેવતાઓ આગળ વધ્યા, ત્યારે યુદ્ધના મેદાનમાંથી ભાગી ગયા.
તેષુ દ્રવત્સુ સર્વેષુ સર્વતો દાનવાદ્રિષુ । દામવ્યાલકટાખ્યેષુ વિખ્યાતેષ્વ્ અસુરાલયે
જ્યારે બધા દૈત્યો ભાગી રહ્યા, ત્યારે તેઓ દાનવોના પર્વતોમાં અને દામ તથા વ્યાલા નામના પ્રસિદ્ધ અસુરોના નિવાસસ્થાનોમાં ચારે બાજુ દોડી ગયા.
તદ્દૈત્યસૈન્યમ્ અપતત્ ખાદ્ વિદ્રુતમ્ ઇતસ્ તતઃ । કલ્પાન્તપવનાધૂતં તારાજાલમ્ ઇવાભિતઃ
પછી તે દૈત્યસૈન્ય બધે ભાગી પડ્યું, જાણે કલ્પના અંતે પવનથી તૂટેલું તારાઓનું જાળું હવામાં વિખેરાઈ જાય તેમ.
અમરાચલકુઞ્જેષુ શિખરાણાં શિલાસુ ચ । તટેષુ વારિરાશીનાં પયોદપટલેષુ ચ
દેવતાઓના પર્વતોની ખીણોમાં, શિખરો અને પથ્થરો પર, દરિયાના કિનારાઓ પર અને વાદળોના પડછાયાંમાં—
સાગરાવર્તગર્તેષુ શ્વભ્રેષ્વ્ અથ સરિત્સુ ચ । જઙ્ગલેષુ દિગન્તેષુ જ્વલત્સુ વિપિનેષુ ચ
સમુદ્રના ઘોળાવમાં, ઊંડા ખાડા અને નદીઓમાં, રણમાં, દિશાના અંતે અને સળગતા જંગલોમાં—
તદ્રણોત્સન્નકોશેષુ ગ્રામેષુ નગરેષુ ચ । અટવીષૂગ્રયક્ષાસુ મરુષૂદ્યદ્દવાગ્નિષુ
યુદ્ધમાં ખાલી થયેલા ખજાનામાં, ગામડાં અને શહેરોમાં, ભયાનક યક્ષોથી ભરેલા જંગલોમાં અને રણમાં જ્યાં જંગલી આગ ધધકે છે—
લોકાલોકાચલાન્તેષુ પર્વતેષુ હ્રદેષુ ચ । અન્ધ્રદ્રમિડકાશ્મીરપારસીકપુરેષુ ચ
લોકાલોક પર્વતની સીમાએ, અન્ય પર્વતો અને તળાવોમાં, અને આંધ્ર, દ્રવિડ, કાશ્મીર તથા પારસી દેશના શહેરોમાં—
નાનામ્ભોધિતરઙ્ગાસુ ગઙ્ગાજલઘટાસુ ચ । દ્વીપાન્તરેષુ દૂરેષુ જમ્બૂષણ્ડલતાસુ ચ
વિવિધ સમુદ્રોની તરંગોમાં, ગંગાજળના ઘડામાં, દૂર દૂરના દ્વીપોમાં અને જાંબુ વૃક્ષોની વાડીઓમાં—
સર્વતઃ પર્વતાકારાઃ પતિતાસ્ તે સુરારયઃ । વિસ્ફોટિતાઙ્ગચરણા વિભિન્નકરબાહવઃ
દરેક જગ્યાએ, એ દેવોના શત્રુઓ પર્વત જેવાં પડી ગયા, એમના અંગ અને પગ ચકનાચૂર થયા, હાથ અને બાહુઓ તૂટી પડ્યાં.
શાખાલગ્નાન્ત્રતન્ત્રીકા મુક્તરક્તવહચ્છટાઃ । વ્યસ્તાઙ્ગખુરમૂર્ધાનો નિષ્ક્રાન્તકુપિતેક્ષણાઃ
ડાળીઓમાં આંતરડાં અટવાયેલા, મુક્ત લોહીની ધારો વહેતી, શરીર અને માથાં છૂટાં પડેલા, અને ક્રોધથી ભરેલા આંખો સાથે પ્રાણ છોડતા.
સ્વાયુધાવલનાવેગચ્છિન્નકઙ્કટહેતયઃ । દૂરાપાતવિપર્યસ્તપતન્નાનાવિધાંશુકાઃ
તેમના પોતાના હથિયારોની જોરદાર આંચથી તેમનું બખ્તર તૂટી ગયું હતું; તેમના કપડાં દૂર દૂર ફાટી અને વિખેરાઈ ગયા હતા, અને અનેક રીતે નીચે પડતા હતા.
કણ્ઠલગ્નશિરસ્ત્રાણખટત્કારોગ્રભીતયઃ । શિલાશિતશિખાપ્રોતદેહભાગાવલમ્બિનઃ
તેમના શીશમુકુટ ગળામાં અટવાઈ ગયા હતા, deren કડક અવાજથી ભય ફેલાયો હતો; તેમનાં શરીરના ટુકડા તીખા પથ્થરોમાં ઘૂસી લટકાઈ રહ્યા હતા.
શલ્મલ્યગ્રદૃઢાપાતપ્રોતકઙ્કટશઙ્કવઃ । સુશિલાફલકાસ્ફાલશતધાશીર્ણમસ્તકાઃ
શાલમલીના મજબૂત કાંટાઓમાં તેમનાં બખ્તર ફસાઈ ગયા હતા; તેમનાં માથાં પથ્થરની પાટિયાં પર જોરથી વાગીને સો રીતે ફાટી ગયા હતા.
સર્વ એવ સકલાસુ સશસ્ત્રાઃ પાતમાત્રસમનન્તરમ્ એવ । દિક્ષુ નાશમ્ અગમન્ન્ અસુરેન્દ્રાઃ પાંસવો ઽમ્બુધિગતાઃ પયસીવ
બધા અસુરમુખ્યો, દરેક રીતે સજ્જ રહીને, પડતાં જ તરત જ નાશ પામ્યા; તેમનો ધૂળ ચારે બાજુ વિખેરાઈ ગયો, જેમ પાણી દરિયામાં સમાઈ જાય છે.
જજ્વાલ જ્વલિતઃ કોપી કલ્પાન્તાગ્નિર્ ઇવ જ્વલન્ । શમ્બરશ્ શમિતાનીકો દામવ્યાલકટાન્ પ્રતિ
શમ્બર ગુસ્સાથી અગ્નિ જેવી જ્વલતો થયો, જાણે યુગના અંતે ધૂમાડો ફાટી નીકળે એમ, અને દામવ્યાલકટ દૈત્યો સામે ભયંકર રીતે તપતો રહ્યો.
શમ્બરસ્ય ભયાદ્ ગત્વા પાતાલમ્ અથ સપ્તમમ્ । દામવ્યાલકટાસ્ તસ્થુસ્ ત્યક્ત્વા દાનવમણ્ડલમ્
શમ્બરના ડરથી દામવ્યાલકટ દૈત્યો પોતાનું દૈત્યસમૂહ છોડી સાતમા પાતાળમાં ભાગી ગયા અને ત્યાં જ રહેવા લાગ્યા.
યમસ્ય કિઙ્કરાસ્ તત્ર વેતાલત્રાસનક્ષમાઃ । કુકુહા નામ તિષ્ઠન્તિ નરકાર્ણવપાલકાઃ
ત્યાં યમરાજના સેવકો, જે ભૂતોને પણ ડરાવી શકે એવા છે, કુકુહા નામે જાણીતા છે અને નરકના મહાસાગરનાં રક્ષક તરીકે ઊભા છે.
ચિન્તા ઇવ ઘનાકારા દુહિતૄસ્ તુ ક્રમાદ્ દદુઃ
જેમ ચિંતાઓ ઘનઘોર વાદળ બની જાય છે, તેમ તેઓએ ધીરે ધીરે પોતાની દીકરીઓ આપી દીધી.
તૈસ્ સાર્ધં નીતવન્તસ્ તે તત્ર દામાદયો ઽવધિમ્ । દશવર્ષસહસ્રાન્તામ્ આત્તાનન્તકુવાસનાઃ
તેઓ executioners સાથે મળીને ત્યાં દસ હજાર વર્ષ સુધી રહી ગયા, તેમનાં મન હંમેશાં દુષ્ટ અને વિનાશક વૃત્તિઓથી ભરેલા હતા.
ઇયં મે વનિતા રમ્યા મમેયં પ્રભુતેતિ ચ । કુકુહસ્નેહબદ્ધાનાં કાલસ્ તેષાં વ્યવર્તત
'આ સુંદર સ્ત્રી મારી છે, એ મારી માલિકી છે, હું એની ઉપર હુકમ ચલાવું છું'—આ રીતે ખોટા લાગણીના બંધનથી બંધાયેલા, તેમનો સમય પસાર થયો.
ધર્મરાજો ઽથ તં દેશં કદાચિત્ સમુપાયયૌ । મહાનરકકાર્યાણાં વિચારાર્થં યદૃચ્છયા
પછી ક્યારેક ધર્મરાજા ત્યાં આવી પહોંચ્યા, મહાન નરકના કાર્યોની તપાસ કરવા માટે, યાદૃચ્છિક રીતે.