વજ્રપ્રહારાવિરતમ્રિયમાણમહાસુરમ્ । શુક્રામરમહાવિદ્યાજાયમાનાપરાસુરમ્
વીજળીના સતત પ્રહારથી મહાદૈત્યો મરી રહ્યા હતા, અને શુક્ર તથા દેવતાઓની મહાવિદ્યા દ્વારા નવા દૈત્યઓ જન્મી રહ્યા હતા.
શુભગ્રહમહાકેતુપાલિતાનામ્ ઇતસ્ તતઃ । ઉત્પાતમઙ્ગલૌઘાનાં યુદ્ધૈર્ ઉદ્ધતકન્ધરમ્
શુભ ગ્રહો અને મહા ધૂમકેતુઓની રક્ષા હેઠળ, અહીં ત્યાં યુદ્ધના ઘમાસાણે અનેક અશુભ સંકેતો અને અપશકુનને ઊંચા કરી દીધા હતા.
સાદ્રિખોર્વીસમુદ્રદ્યુ જગદ્ રુધિરવારિભિઃ । ફુલ્લૈકકિંશુકવનં કુર્વદ્ દુર્વારવૈરતઃ
પર્વતો, સમુદ્રો અને આકાશ સહિત આખું જગત રક્તની નદીઓથી ભરાઈ ગયું હતું, અને તે અપરાધ્ય દુશ્મનાવટના કારણે એકલાં ખિમશુક વૃક્ષોના ફૂલેલા વન જેવું લાગતું હતું.
પર્વતપ્રતિમાસઙ્ખ્યશવપૂર્ણમહાર્ણવમ્ । સમગ્રતરુશાખાંસલમ્બલોલમહાશવમ્
વિશાળ સમુદ્ર પર્વત જેટલાં અનેક મૃતદેહોથી ભરાઈ ગયો હતો, અને મોટા મૃતદેહો બધા વૃક્ષોની ડાળીઓ અને તણાં પર લટકી લટકી હલનચલન કરતા હતા.
નીયમાનૈસ્ સ્વવાતાક્તૈઃ પક્ષપુષ્પલસત્ફલૈઃ । તાલોત્તાલૈશ્ શરવ્રાતવનૈર્ વ્યાપ્તનભસ્તલમ્
પાંખો, ફૂલો અને ફળો સાથે પવનમાં ઉડતા, ઊંચા તાડના વૃક્ષો અને તીરોના જંગલો આકાશમાં વ્યાપી ગયા હતા.
પર્વતપ્રતિમાસઙ્ખ્યકબન્ધવનબાહુભિઃ । નૃત્યદ્ભિઃ પતિતામ્ભોદવિમાનસુરતારકમ્
પર્વત જેટલા મૃતદેહોના ઢગલાં જેવી અનેક બાહુઓથી નૃત્ય કરતા, સ્વર્ગની અપ્સરાઓ અને તારાઓ તેમના વિમાનમાંથી પડીને નીચેના પાણીમાં ખાબકી ગયા.
શરશક્તિગદાપ્રાસપટ્ટિસપ્રોતપર્વતમ્ । લોકસપ્તકવિભ્રષ્ટકુડ્યખણ્ડાચિતામ્બરમ્
બાણ, ભાલા, ગદા, શૂળ અને તલવારોથી પર્વતો છીણી નાખવામાં આવ્યા; અને સાતેય લોકના ધરાશાયી થયેલા દિવાલોના ટુકડાઓ આકાશમાં છવાઈ ગયા.
અનારતરસન્મત્તકલ્પાભ્રદૃઢદુન્દુભિ । પૃષ્ઠશબ્દશ્રવોન્નાદપાતાલતલવારણમ્
અવિરત, ઉન્મત્ત અને ઘનઘોર યુદ્ધના ઢોલના ગર્જનાથી, જાણે ઘેરા વાદળો ગાજે તેમ, પાતાળના હાથીઓ પણ ધ્રુજી ઉઠ્યા.
વિનાયકકરાકૃષ્ટદીર્ઘદાનવપર્વતમ્ । એકદિક્તટનિસ્સ્પન્દસિદ્ધસાધ્યમરુદ્ગણમ્
વિનાયક જેવા દૈત્યોએ પોતાના હાથથી લાંબા પર્વતો ખેંચી ફેંક્યા; અને એક બાજુ સિદ્ધ, સાધ્ય અને વાયુદેવતાઓની ટોળકી નિઃસ્તબ્ધ ઊભી રહી.
પલાયમાનગન્ધર્વકિન્નરામરચારણમ્ । શવીભૂતક્ષતક્ષીણપતદ્ગન્ધર્વનાયકમ્
ગાંધીર્વ, કિનર, દેવતા અને આકાશગંગાના ઋષિઓ બધે ભાગી ગયા; તેમના નેતાઓ ઘાયલ અને થાકેલા હતા, અને જમીન પર નિર્જીવ પડી ગયા.
કિઞ્ચિલ્લબ્ધજયપ્રાયદૈત્યદાનવમણ્ડલમ્ । દૂયમાનસુરાનીકમ્ એકાન્તોદ્વિગ્નવાસવમ્
દૈત્ય અને દાનવોની સેના થોડું જ વિજય મેળવી શકી, પણ લગભગ સંપૂર્ણ નાશ પામી; દેવતાઓની સેના છિન્નભિન્ન થઈ રહી હતી અને ઇન્દ્ર એકલો ઊભો, ખૂબ ચિંતિત હતો.
ઉત્તરાશામિલદ્વહ્નિરક્તહેતિબૃહત્પ્રભમ્ । પ્રતિક્ષણં લસદ્દાહપ્રકાશતિમિરોલ્બણમ્
ઉત્તર દિશામાં લાલ શસ્ત્રોથી ઝળહળતું અગ્નિ પ્રગટ્યું, તેની તેજસ્વી જ્વાળાઓ સતત ચમકતી રહી અને અંધકારને દૂર કરતી હતી.
વવુર્ અશનિનિપાતપિણ્ડિતાઙ્ગા દલિતશિલાશકલા દિશાં મુખેષુ । પ્રલયસમયસૂચકાસ્ સુરાણામ્ ઉરુતરઘર્ઘરઘસ્મરાસ્ સમીરાઃ
ભયાનક ગર્જનારા વિશાળ સાપ જેવી પવનોએ દિશાઓમાં તોફાન મચાવ્યો; વીજળીના આઘાતથી તૂટી પડેલા પથ્થર અને શરીરોના ટુકડા ચારે તરફ ઉડતા હતા—આ બધું દેવતાઓ માટે પ્રલયના સંકેત હતું.
વહત્સ્વ્ અસૃક્પ્રવાહેષુ ગઙ્ગાપૂરેષ્વ્ ઇવામ્બરાત્ । દામ્નિ વેષ્ટિતદેવૌઘે મુક્તક્ષ્વેડાઘનારવે
લોહીની ધારો વહેતી હતી, જાણે આકાશમાંથી ગંગા પૂર આવી હોય, અને દેવતાઓના ટોળા દોરડાથી બાંધાયેલા હતા, ત્યારે તેઓ મુક્ત વીજળીના ગર્જનાની જેમ ગર્જના કરતા હતા.
વ્યાલે નિજકરાકૃષ્ટિપિષ્ટસર્વસુરાલયે । કટે કઠિનસંરમ્ભસઙ્ગરાચ્છાદિતામરે
સર્પે પોતાની જ બળથી બધા દેવલોકોને પકડીને ચકનાચૂર કરી નાખ્યા, અને તેની કમરે યુદ્ધના કઠોર હુલ્લડથી કમળને ઢાંકી દીધું.
ઐરાવણે ક્ષીણમદે પલાયનપરાયણે । પ્રવૃદ્ધે દાનવાનીકે મધ્યાહ્ન ઇવ ભાસ્કરે
એરાવતનો અહંકાર તૂટી ગયો હતો અને તે ભાગવા તૈયાર હતો, ત્યારે દાનવોની વિશાળ સેના એ રીતે વધી ગઈ હતી, જાણે મધ્યાહ્નના સૂર્યને ઘેરા વાદળોએ ઘેરી લીધો હોય.
પતિતાર્ધાયુધાઙ્ગાનિ પ્રસ્રવદ્રુધિરાણિ ચ । પયાંસીવ વિસેતૂનિ દેવસૈન્યાનિ દુદ્રુવુઃ
જ્યાં દેવસેનાના હથિયાર અને અંગો જમીન પર પડ્યા હતા અને લોહી વહેતું હતું, ત્યાં તેઓ તૂટેલા બંધમાંથી પાણીની જેમ ભાગી ગયા.
દામવ્યાલકટાસ્ તાનિ ચિરમ્ અન્તર્હિતાન્ય્ અપિ । અનુજગ્મુર્ લસન્નાદમ્ ઇન્ધનાનીવ પાવકાઃ
એ દોરડા, સાપ અને પટ્ટા, લાંબા સમય સુધી છુપાયેલા હોવા છતાં, જ્યારથી બહાર આવ્યા, ત્યારે તેઓ ધડધડાટ અવાજ સાથે એમ જ પાછળ લાગ્યા જેમ અગ્નિ લાકડાંને શોધે છે.
અન્વિષ્ટાન્ અપિ યત્નેન નાલભન્તાસુરાસ્ સુરાન્ । ઘનજાલવનોડ્ડીનાન્ સિંહા હરિણકાન્ ઇવ
દૈત્યો એ દેવતાઓને ઘણાં પ્રયત્ન કરીને શોધ્યા, પણ તેઓ મળ્યા નહીં; એ તો એવું હતું જેમ સિંહો ઘનઘોર વાદળમાં છૂપાયેલા હરણોને શોધી ન શકે.
અલબ્ધેષ્વ્ અમરૌઘેષુ દામવ્યાલકટાસ્ તદા । જગ્મુઃ પાતાલકોશસ્થં પ્રભું પ્રમુદિતાશયાઃ
જ્યારે દેવતાઓ ક્યાંય મળ્યા નહીં, ત્યારે એ દોરડા, સાપ અને પટ્ટા આનંદભેર પાતાળના ખજાનામાં રહેલા પોતાના સ્વામી પાસે ગયા.
અથ દેવા વિષણ્ણાસ્ તે ક્ષણમ્ આશ્વસ્ય વૈ યયુઃ । જયોપાયાય વિજિતા બ્રહ્માણમ્ અમિતૌજસમ્
પછી દેવતાઓ ખૂબ ઉદાસ થઈ ગયા, પણ થોડું મન મજબૂત કરીને, વિજયનો ઉપાય શોધવા માટે, અનંત તેજવાળા બ્રહ્માજી પાસે ગયા.
તેષામ્ આવિરભૂદ્ બ્રહ્મા રક્તરક્તાનનશ્રિયામ્ । સાયં રક્તીકૃતામ્બૂનામ્ અબ્ધીનામ્ ઇવ ચન્દ્રમાઃ
તેમને બ્રહ્મા પ્રગટ થયા, જેમના ચહેરા પર લાલ ચમક હતી, જાણે સાંજે લાલ રંગે રંગાયેલા દરિયાઓ પર ચંદ્ર ઉગે છે એમ.
પ્રણમ્ય તે સુરાસ્ તસ્મૈ તમ્ અર્થં શમ્બરેરિતમ્ । સમ્યક્ પ્રકથયામ્ આસુર્ દામવ્યાલકટક્રમમ્
તેમણે બ્રહ્માને વંદન કરીને, શંબરે જે વાત કહી હતી તે સ્પષ્ટ રીતે કહી, તથા દામ, વ્યાલ અને કટાની સૈન્યની ક્રમવાર વિગત પણ સમજાવી.
તમ્ આકર્ણ્યાખિલં બ્રહ્મા વિચાર્ય ચ વિચારવિત્ । ઉવાચેદં સુરાનીકમ્ આશ્વાસનકરં વચઃ
આ બધું સાંભળી અને વિચારપૂર્વક વિચારી, બ્રહ્માએ દેવોની સભાને આશ્વાસન આપતાં શબ્દોમાં કહ્યું.
હન્ત વર્ષસહસ્રાન્તે શમ્બરેણ હરેઃ ક્રમાત્ । મર્તવ્યમ્ અમરેશસ્ય તત્કાલં સમ્પ્રતીક્ષ્યતામ્
હા, હજાર વર્ષના અંતે શંબરને હરિ દ્વારા ક્રમશઃ મારો આવશે; એ સમય સુધી, અમરલોકના સ્વામી, તમે એ ક્ષણની રાહ જુઓ.
દામવ્યાલકટાન્ એતાન્ અદ્ય ત્વ્ અમરસત્તમાઃ । યોધયન્તઃ પલાયધ્વં માયાયુદ્ધેન દાનવાન્
આ અમર શ્રેષ્ઠો, આજે તમે દામ, વ્યાલ અને કટા નામના દૈત્યોને લડાઈમાં સામનો કરો અને પછી માયાનો ઉપયોગ કરતા દાનવો સામેની લડાઈમાંથી પાછા વળી જાવ.
યુદ્ધાભ્યાસવશાદ્ એષાં મકુરાણામ્ ઇવાશયે । અહઙ્કારચમત્કારઃ પ્રતિબિમ્બમ્ ઉપૈષ્યતિ
લગાતાર યુદ્ધના અભ્યાસથી, આ યોદ્ધાઓના મનમાં પોતાનો અભિમાન એ રીતે ઊભો થશે, જેમ કે દર્પણમાં પડતું પ્રતિબિંબ.
ગૃહીતવાસનાસ્ ત્વ્ એતે દામવ્યાલકટાસ્ સુરાઃ । સુજયા વો ભવિષ્યન્તિ જાલલગ્નાઃ ખગા ઇવ
પણ જ્યારે આ દામ, વ્યાલ અને કટા નામના યોદ્ધાઓમાં કોઈ વૃત્તિઓ પકડી જશે, ત્યારે તેઓ તમારા માટે જાળમાં ફસાયેલા પક્ષીઓ જેવી સરળતાથી જીતાઈ જશે.
અદ્ય ત્વ્ અવાસના એતે સુખદુઃખવિવર્જિતાઃ । ધૈર્યેણારીન્ વિનિઘ્નન્તો દેવદુર્જયતાં ગતાઃ
પણ આજે, કારણ કે તેઓ કોઈ વૃત્તિઓ વગર છે અને સુખ-દુઃખથી અસ્પૃશ્ય છે, તમે દેવતાઓ ધૈર્યપૂર્વક દુશ્મનોને હરાવીને અજેયતા પ્રાપ્ત કરી છે.
વાસનાતન્તુબદ્ધા યે આશાપાશવશીકૃતાઃ । વશ્યતાં યાન્તિ તે લોકે રજ્જુબદ્ધાઃ ખગા ઇવ
જે લોકો મનની જૂની વૃત્તિઓના સૂત્રથી બંધાયેલા છે અને ઈચ્છાના બંધનથી વશ થયેલા છે, તેઓ આ દુનિયામાં એવાં પક્ષીઓ જેવી સ્થિતિમાં છે જેમને દોરથી બાંધવામાં આવ્યા હોય.