ફુલ્લનીલોત્પલવ્યૂહજટાલરમણાલયઃ । રત્નહંસસમાહૂતહેમામ્બુરુહસારસઃ
તેના મનોહર નિવાસસ્થાનો ફૂલેલા નિલોત્પલના જૂથોથી ઘેરાયેલા હતા, અને રત્નમય હંસો સોનેરી કમળો અને જળપંખીઓના ટોળા બોલાવી લાવતાં.
હેમપાદપશાખાગ્રકૃતામ્ભોરુહકુટ્મલઃ । કરઞ્જજાલજનિતમન્દારકુસુમોત્કરઃ
સોનાની ઝાડની ડાળીઓના છેડે કમળની કળીઓ ખીલી હતી અને કરંજના વનમાંથી મંદારના ફૂલોની વરસાત થતી હતી.
સર્વર્તુકુસુમોદ્યાનજિતનન્દનનન્દનઃ । માયાસર્પહૃતવ્યાલમલયાચલચન્દનઃ
તેના બગીચાઓ બધાં ઋતુઓમાં ફૂલી ઊઠતા અને દેવલોકના નંદનવનને પણ હરાવી દેતા. માલયગિરિનું ચંદન માયાના સાપો અને જંગલી પ્રાણીઓથી સુરક્ષિત હતું.
હેમસ્ત્રીલોકલાવણ્યજિહ્મિતાન્તઃપુરાઙ્ગનઃ । ક્રીડાર્થસ્પર્ધયેશાનહતચક્રગદાધરઃ
સોનાની મહેલની સ્ત્રીઓએ ત્રણેય લોકની સુંદરતાને પણ મ્હાંકી નાખી હતી, અને રમતમાં તો ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર દેવતાઓ પણ તેની સામે ટકી શકતા નહોતા.
અજસ્રોડ્ડીનરત્નૌઘતારાઢ્યસ્વપુરામ્બરઃ । નાનાકુસુમસમ્ભારજાનુદઘ્નકૃતાઙ્ગનઃ
તેના શહેરમાં અનગણિત રત્નોની ઝાંઝવાત તારાઓ જેવી ઝગમગતી હતી, અને વિવિધ ફૂલો પહેરેલી સ્ત્રીઓના ઘૂંટણ સુધી એ સમૃદ્ધિ પહોંચતી હતી.
નિશાસ્વ્ અખિલપાતાલશતચન્દ્રનભસ્તલઃ । સ્વસાલભઞ્જિકાલોકગીતિગીતગુણોત્કરઃ
રાત્રીના સમયે પાતાળના આકાશમાં સૈંકડો ચાંદ્રાઓની ઝાંખી થતી, અને ત્યાંની સ્વયં સુંદરીઓના મીઠા ગીતો અને સંગીતથી વાતાવરણ ગૂંજતું હતું.
માયૈરાવણનાગેન્દ્રવિદ્રુતામરવારણઃ । ત્રૈલોક્યવિભવોત્કર્ષપૂરિતાન્તઃપુરાન્તરઃ
માયાના પ્રભાવે ઇન્દ્રનો મહાન હાથી એરાવત પણ ત્યાંથી ભાગી ગયો હતો; અને અંદરના મહેલો ત્રણેય લોકની વૈભવ અને સંપત્તિથી ભરાયેલા હતા.
સર્વસમ્પત્તિસુભગસ્ સર્વૈશ્વર્યસમન્વિતઃ । સમસ્તદૈત્યસામન્તવન્દિતાગ્ર્યાનુશાસનઃ
તે બધા પ્રકારની સંપત્તિ અને સર્વોચ્ચ શાસનથી યુક્ત હતો, અને તેના આદેશને બધા દૈત્યપ્રમુખો માન આપતા હતા.
મહાભુજવનચ્છાયાવિશ્રાન્તાસુરમણ્ડલઃ । સર્વામ્બુધિગુહાસારરત્નકુણ્ડલમણ્ડિતઃ
દેવતાઓની સભા તેના વિશાળ ભુજાઓની છાંયામાં આરામ પામતી, અને તે સર્વ સમુદ્રોની ગુફાઓમાંથી મળેલા અમૂલ્ય રત્નોના કુંડલોથી શોભતો હતો.
તસ્યોત્સાદિતદેવસ્ય કઠિનોડ્ડામરાકૃતેઃ । બભૂવ વિપુલં સૈન્યમ્ આસુરં સુરનાશનમ્
તે દેવને બહાર કાઢી દેવામાં આવ્યો ત્યારે, ભયાનક આકાર ધરાવતી અને દેવતાઓને નાશ કરવા તત્પર એવી વિશાળ અસુર સેના ઉભી થઈ.
તસ્મિન્ માયાબલે સુપ્તે દેશાન્તરગતે તથા । તત્સૈન્યાન્તરમ્ આજગ્મુશ્ છિદ્રં પ્રાપ્ય કિલામરાઃ
જ્યારે તે માયાવાન બીજા દેશમાં જઈને ઊંઘતો હતો, ત્યારે દેવતાઓએ તક જોઈને તેની સેના વચ્ચે પ્રવેશ કર્યો.
અથ શમ્બરદૈત્યેન દુદ્રિકહ્વદ્રુમાદયઃ । રક્ષાર્થં મત્તસામન્તાસ્ સ્વસેનાસુ નિયોજિતાઃ
પછી શમ્બર નામના દૈત્યએ દુદ્રિક અને હ્વદ્રુમા જેવા શક્તિશાળી સરદારોને પોતાની સેના રક્ષવા માટે નિયુક્ત કર્યા.
તાન્ અપ્ય્ અન્તરમ્ આસાદ્ય જઘ્નુર્ ગીર્વાણનાયકાઃ । વ્યોમાન્તરચરાશ્ શ્યેનાઃ કલવિઙ્કાન્ ઇવાકુલાન્
પણ દેવતાઓના નેતાઓએ એ અવસરનો લાભ લઈ, જેમ આકાશમાં ઉડતા ભયભીત પંખીઓ પર શ્યેન તૂટી પડે તેમ, એમ એ સરદારો પર આક્રમણ કર્યું.
સેનાપતીન્ પુનશ્ ચાન્યાંશ્ ચકારાસુરસત્તમઃ । ચપલાન્ ઉદ્ભટારાવાંસ્ તરઙ્ગાન્ ઇવ સાગરઃ
પછી એ અસુરોમાં શ્રેષ્ઠે ફરી બીજા સેના નાયકો નિયુક્ત કર્યા, જે ચંચળ અને ઉંચી અવાજવાળા હતા, જેમ સમુદ્રમાં તરંગો ઉછળી આવે તેમ.
દેવાસ્ તાન્ અપિ તસ્યાશુ જઘ્નુસ્ તેન સ કોપવાન્ । જગામામરનાશાય પરિપૂર્ણસ્ ત્રિવિષ્ટપમ્
દેવતાઓએ પણ તેમને તરત જ સંહાર્યા, જેના કારણે એ અસુર ક્રોધથી ભરાઈ ગયો; પછી એ સ્વર્ગને નાશ કરવા માટે તીવ્ર રોષ સાથે ત્રિવિષ્ટપ તરફ આગળ વધ્યો.
તત્રાસ્ય માયાભીતાસ્ તે સુરા અન્તર્ધિમ્ આયયુઃ । મેરુકાનનકુઞ્જેષુ મૃગા ગૌરીગુરોર્ ઇવ
ત્યાં તેની માયાથી ડરેલા દેવતાઓ અદૃશ્ય થઈ ગયા, જેમ મેરુ પર્વતના વનકાંજમાં પીળા સિંહને જોઈ હરણો છુપાઈ જાય છે તેમ.
ક્રન્દત્ક્ષુદ્રામરગણં બાષ્પક્લિન્નસુરીમુખમ્ । શૂન્યં દદર્શ સ સ્વર્ગં કલ્પક્ષીણજગત્સમમ્
એણે સ્વર્ગને ખાલી જોયું, જ્યાં દેવતાઓના ચહેરા આંસુથી ભીંજાયેલા હતા અને નાના અમરગણો રડતા હતા—બિલકુલ એવું જ લાગતું હતું જેમ કલ્પના અંતે જગત સુનામ છે.
વિહૃત્ય કુપિતસ્ તત્ર લબ્ધમ્ આહૃત્ય શમ્બરઃ । લોકપાલપુરીર્ દગ્ધ્વા જગામાત્મીયમ્ આલયમ્
ત્યાં શમ્બરાએ ગુસ્સે થઈને જે મળી શકે તે બધું લઈ લીધું, અને લોકપાલોની નગરીઓ સળગાવીને પોતાનાં ઘર તરફ પાછો ફર્યો.
એવં દૃઢતરીભૂતે દ્વેષે દાનવદેવયોઃ । દેવાસ્ સ્વર્ગં પરિત્યજ્ય દિક્ષુ જગ્મુર્ અદર્શનમ્
જ્યારે દેવો અને દાનવો વચ્ચે દુશ્મની વધારે મજબૂત બની ગઈ, ત્યારે દેવોએ સ્વર્ગ છોડીને ચારે દિશામાં છુપાઈ ગયા.
અથ શમ્બરદૈત્યેન યે યે સેનાધિનાયકાઃ । ક્રિયન્તે યત્નતસ્ તાંસ્ તાઞ્ જઘ્નુર્ યત્નપરાસ્ સુરાઃ
પછી શમ્બર દૈત્યએ જે જે સેના અધ્યક્ષને મહેનતે નિયુક્ત કર્યા, તેમને દેવોએ પણ પૂરી કોશિશથી મારી નાખ્યા.
યાવદ્ ઉદ્વેગમ્ આપન્નશ્ શમ્બરઃ કોપવાન્ ભૃશમ્ । તાર્ણો ઽભિ વાતમ્ અનલ ઇવ જજ્વાલ ચોચ્છ્વસન્
એ રીતે શમ્બરા ભારે ગુસ્સાથી તણાઈ ગયો, અને પવનથી ભડકતા અગ્નિ જેવો ઉગ્ર શ્વાસ લેતો સળગવા લાગ્યો.
ત્રૈલોક્યમ્ અપિ ચાન્વિષ્ય ન દેવાંલ્ લબ્ધવાન્ અથ । પરેણાપિ પ્રયત્નેન સુકૃતાનીવ દુષ્કૃતી
ત્રણે લોકમાં શોધખોળ કર્યા પછી પણ તેને દેવો ક્યાંય મળ્યા નહીં; ખૂબ જ મહેનત કરીને પણ, જેમ સારા માણસો મળે છે તેમ, તેને ખરાબ લોકો જ મળ્યા.
સસર્જ માયયા ઘોરાન્ અસુરાંસ્ ત્રીન્ મહાબલાન્ । બલરક્ષાર્થમ્ ઉદિતાન્ કાલાન્ મૂર્તિમ્ ઇવાસ્થિતાન્
પછી તેણે પોતાની માયાથી ત્રણ ભયાનક અને શક્તિશાળી અસુરો ઊભા કર્યા, જે બળની રક્ષા માટે અને સમયના સ્વરૂપે ઉભા રહ્યા.
નિર્મિતા માયયા ભીમાઃ કલ્પપાદપબાહવઃ । ઉદગુસ્ તે મહાકાયાઃ પક્ષક્ષુબ્ધા ઇવાદ્રયઃ
માયાથી બનેલા એ ભયાનક અસુરોના હાથ કલ્પવૃક્ષની ડાળીઓ જેવા લાંબા હતાં; તેઓ એટલા મોટા હતાં કે પાંખોથી હલનચલન થતાં પહાડો જેવા લાગતા.
દામા વ્યાલઃ કટશ્ ચેતિ નામભિઃ પરિલાઞ્છિતાઃ । યથાપ્રાપ્તૈકકર્તારશ્ ચેતનામાત્રધર્મિણઃ
દામા, વ્યાલ અને કટા એ નામોથી ઓળખાતા, તેઓ દરેકને જે રીતે મોકો મળ્યો એ રીતે કામ કરતા અને માત્ર ચેતનાની જ સ્વભાવ ધરાવતા હતા.
અભાવાત્ કર્મણાં તે ચ પ્રાક્તનાનામ્ અવાસનાઃ । નિર્વિકલ્પકચિન્માત્રપરિસ્પન્દૈકકર્મિણઃ
પહેલાંના કર્મોના સંસ્કારો ન હોવાને કારણે, એમને અંદર કોઈ વાસના જ નહોતી; એમની ક્રિયા માત્ર શુદ્ધ ચેતનાની લહેર જેવી, ભેદભાવથી રહિત હતી.
કર્મબીજં કલાં તન્વીં દધાના મનનાત્મિકામ્ । અપુષ્ટાં કૃત્રિમામ્ અન્તર્ આદાયોદયમ્ આગતાઃ
વિચારરૂપ સુક્ષ્મ કર્મબીજને, જે અંદરથી કમજોર અને બનાવટની હતી, ધારણ કરીને તેઓ અવતરી આવ્યા.
પારમ્પર્યેણ તે હ્ય્ અત્ર કાકતાલીયવદ્ ભટાઃ । પ્રકૃતામ્ અનુવર્તન્તે ક્રિયામ્ ઉજ્ઝિતવાસનાઃ
આ યોદ્ધાઓ અહીં વારસાગત રીતે, કાગળ અને તાડફળની અચાનક મુલાકાત જેવી, કુદરતી રીતે કર્મ કરે છે, કારણ કે તેઓએ વાસનાઓ ત્યજી દીધી છે.
અર્ધસુપ્તા યથા બાલાસ્ સ્વાઙ્ગૈર્ ઇઙ્ગન્તિ કેવલમ્ । વાસનાત્માભિમાનાભ્યાં હીનાસ્ તે તદ્વદ્ એવ હિ
જેમે અડધી ઊંઘમાં બાળક માત્ર પોતાનું શરીર હલાવે છે, તેવી જ રીતે, વાસના અને અહંકારથી રહિત એ લોકો પણ એમ જ વર્તે છે.
નાભિપાતં ન ચાપાતં વિદુસ્ તે ન પલાયનમ્ । ન જીવિતં ન મરણં ન રણં ચ જયાજયૌ
એ લોકો ને પડવું કે પછડાટ ખાવું, ભાગવું, જીવવું કે મરવું, યુદ્ધ, જીત કે હાર — કશું પણ ખબર નહોતું.