ન તથા સુખયન્ત્ય્ અન્તર્ નિર્મલામૃતવૃષ્ટયઃ । યથા પ્રહર્ષયન્ત્ય્ એતા મહતામ્ એવ દૃષ્ટયઃ
અંતરમાં વહેતી શુદ્ધ અમૃતવૃષ્ટિ એટલો આનંદ આપતી નથી, જેટલો મહાન લોકોના દર્શનથી મળે છે.
ચરણાભ્યામ્ ઇમં દેશં ભવન્તૌ ભૂરિતેજસૌ । કૌ પવિત્રિતવન્તૌ નશ્ શશાઙ્કાર્કાવ્ ઇવામ્બરમ્
તમારા પગથી, તમે બંને જે મહાન તેજથી ઝળહળી રહ્યા છો, આ ભૂમિને પવિત્ર કરી છે—જેમ ચાંદ અને સૂર્ય આકાશને શુદ્ધ કરે છે.
ઇત્ય્ ઉક્તવન્તં પ્રોવાચ ભૃગુર્ જન્માન્તરાત્મજમ્ । સ્મરાત્માનં પ્રબુદ્ધો ઽસિ નાજ્ઞો ઽસીતિ રઘૂદ્વહ
આ રીતે બોલ્યા પછી, ભૃગુએ પોતાના પૂર્વ જન્મના પુત્રને કહ્યું: 'પોતાને યાદ કરો—તમે જાગૃત છો, અજ્ઞાન નથી, રઘુવંશના શ્રેષ્ઠ છો.'
પ્રબોધિતો ઽસૌ ભૃગુણા જન્માન્તરદશા નિજાઃ । મુહૂર્તમાત્રં સસ્માર ધ્યાનોન્મીલિતલોચનઃ
ભૃગુ દ્વારા જાગૃત કરાયા પછી, તેણે થોડા ક્ષણ માટે પોતાના પૂર્વ જન્મોની સ્થિતિઓ યાદ કરી, ધ્યાનમાં આંખો ખુલ્લી રાખી.
અથાસૌ વિસ્મયસ્મેરમુખો મુદિતમાનસઃ । વિતર્કમન્થરાં વાચમ્ ઉવાચ વદતાં વરઃ
પછી, આશ્ચર્યથી ચમકતું ચહેરું અને આનંદિત મન સાથે, બોલનારામાં શ્રેષ્ઠ એ slow slow વિચારો સાથે શબ્દો બોલ્યા.
જયત્ય્ અવિરતારમ્ભા નિયતિઃ પરમાત્મનઃ । યદ્વશાદ્ ઇદમ્ આભોગિ જગચ્ચક્રં વિવર્તતે
પરમાત્માની અવિરત અને સક્રિય નિયતિને વિજય મળે, જેના ઇચ્છાથી આ આનંદથી ભરેલું જગતનું ચક્ર સતત ફરતું રહે છે.
મમાનન્તાન્ય્ અતીતાનિ જન્માન્ય્ અવિદિતાનિ હ । તાનિ તાન્તદશાઢ્યાનિ સંસ્મૃતાન્ય્ ઉચિતાનિ ચ
મારા અનંત અને અજાણ્યા ભૂતકાળના જન્મો છે; એ બધા અવસ્થાઓ, જે પોતાના અનુભવોમાં ભરપૂર હતી, હવે યોગ્ય રીતે મને યાદ આવી છે.
ભુક્તાનિ બહુકાર્યાણિ વિચિત્રવિભવાન્ય્ અતિ । દશાફલાન્ય્ અનન્તાનિ કલ્પાન્તકલિતાનિ ચ
મેં અનેક કામો અને અદભુત સંપત્તિઓનો આનંદ માણ્યો છે, અને અનેક અવસ્થાઓના ફળ, જે અનંત કાળ સુધી વિસ્તરેલા છે, અનુભવી લીધા છે.
દૃષ્ટાઃ કઠિનસંરમ્ભા વિભવોપાર્જનભ્રમાઃ । વિહૃતં વીતશોકાસુ ચિરં મેરુસ્થલીષુ ચ
મેં સંપત્તિ એકત્રિત કરવાની કઠિન મહેનત અને ભ્રમો જોયા છે; અને મેં લાંબા સમય સુધી, દુઃખથી મુક્ત રહીને, મેરુ પર્વતની ઢાળ પર પણ વિહાર કર્યો છે.
પીતમ્ આમોદિ મન્દારકુસુમારુણિતં પયઃ । મન્દાકિન્યાસ્ સકલ્હારં તટેષ્વ્ અમરભૂભૃતઃ
મંદાકિનીના કિનારે દેવોએ સુગંધિત, મંડારના ફૂલોની લાલ છાંયાથી રંગાયેલું દૂધ અને વિવિધ સ્વાદિષ્ટ ભોજનનો આનંદ લીધો.
ભ્રાન્તં સન્તાનકુઞ્જેષુ ફુલ્લહેમલતાલિષુ । મેરૌ કલ્પતરુચ્છાયાપુષ્પસુન્દરસાનુષુ
મેરુ પર્વતના ઢાળ પર, ઇચ્છાપૂર્તિ વૃક્ષોની છાંયામાં, ફૂલેલાં સોનાની વેલ અને ઊંચા તાડના વૃક્ષો વચ્ચે તેઓ ફર્યા.
ન તદ્ અસ્તિ ન યદ્ ભુક્તં ન તદ્ અસ્તિ ન યત્ કૃતમ્ । ન તદ્ અસ્તિ ન યદ્ દૃષ્ટમ્ ઇષ્ટાનિષ્ટાસુ દૃષ્ટિષુ
એવું કંઈ નથી જે ભોગવાયું નથી, એવું કંઈ નથી જે કરાયું નથી, એવું કંઈ નથી જે જોવામાં આવ્યું નથી — મનપસંદ હોય કે ન હોય.
જ્ઞાતં જ્ઞાતવ્યમ્ અધુના દૃષ્ટં દ્રષ્ટવ્યમ્ અક્ષતમ્ । વિશ્રાન્તો ઽસ્મિ ચિરશ્રાન્તો ગતો મે સકલો ભ્રમઃ
હવે જે જાણવું હતું તે જાણ્યું, જે જોવું હતું તે જોયું, કોઈ નુકસાન વિના; લાંબા સમયથી થાકેલો હતો, હવે આરામ મળ્યો છે અને બધો ભ્રમ દૂર થયો છે.
ઉત્તિષ્ઠ તાત ગચ્છામઃ પશ્યામો મન્દરસ્થિતામ્ । તાં તનું તાવદ્ આશુષ્કાં શુષ્કાં વનલતામ્ ઇવ
ઉઠો બેટા, ચાલો આપણે જઈએ અને મન્દર પર્વત પર જે શરીર છે, એ હવે સૂકાઈને વનવેલ જેવી બળી ગઈ છે, એ જોઈ આવીએ.
નાસમીહિતમ્ અસ્તીહ ન સમીહિતમ્ અસ્તિ મે । નિયતે રચનાં દ્રષ્ટું કેવલં વિહરામ્ય્ અહમ્
અહીં મને કશું ઇચ્છવું નથી અને કશું ટાળવું પણ નથી; હું તો ફક્ત નસીબની લીલા જોઈને ફરું છું.
કિમ્ ઇતિ સુભગમ્ આર્યસેવિતં તત્ સ્થિરમ્ અનુયામિ મદેકભાવબુદ્ધ્યા । તદ્ અલમ્ અભિમતામતૈર્ મમાસ્તુ પ્રકૃતમ્ ઇમં વ્યવહારમ્ આચરામિ
શા માટે હું એ જ વસ્તુને સતત અનુસરો, જે સજ્જનોને પ્રિય અને માન્ય છે, એકરૂપ મનથી? જે વિચાર મને ગમતા હોય, તે એમ જ રહેવા દઈએ; હું તો માત્ર સ્વાભાવિક વર્તન જ કરું છું.
ક્રમાદ્ આકાશમ્ આક્રમ્ય નિર્ગત્યામ્બુદકોટરૈઃ । સમ્પ્રાપુસ્ સિદ્ધમાર્ગેણ મન્દરં હેમકન્દરમ્
તેઓ ધીમે ધીમે આકાશમાં ચડી, વાદળોની વચ્ચેના રસ્તાથી પસાર થઈ, સિદ્ધમાર્ગે હેમકંદરવાળા મન્દર પર્વત પર પહોંચી ગયા.
અધિત્યકાયાં તસ્યાદ્રેર્ આર્દ્રપર્ણાવગુણ્ઠિતામ્ । દદર્શ ભાર્ગવશ્ શુષ્કાં પૂર્વજન્મોદ્ભવાં તનુમ્
આ પર્વતની તળેટીમાં, ભૃગુના વંશજએ ભીંજાયેલા પાનોથી ઢંકાયેલું, સૂકાઈ ગયેલું એક શરીર જોયું, જે પેહલા જન્મથી આવ્યું હતું.
ઉવાચ ચેદં હે તાત તન્વી તનુર્ ઇયં હિ સા । યા ત્વયા સુખસમ્ભોગૈઃ પુરા સમભિલાલિતા
પછી તેણે કહ્યું: 'પ્યારા, આ પાતળી કાય તો એ જ છે, જેને તું એક સમયે આનંદ અને સુખથી ખૂબ જ પ્રેમપૂર્વક વહાવતો હતો.'
ઇયં સા મત્તનુર્ યસ્યા મન્દારકુસુમોત્કરૈઃ । રચિતાશ્ શીતલાશ્ શય્યા મેરૂપવનભૂમિષુ
આ એ જ મદમસ્ત કાય છે, જેના માટે મેરુ પર્વતના બગીચાની જમીન પર મંદારના ફૂલોના ઢગલાંથી ઠંડી શૈયા તૈયાર કરવામાં આવતી હતી.
ઇયં સા મત્તનુર્ મત્તદેવસ્ત્રીગણલાલિતા । સરીસૃપમુખક્ષુણ્ણા પશ્ય શેતે ધરાતલે
આ એ જ મદમસ્ત કાય છે, જેને દેવસ્ત્રીઓના સમૂહે લાડ લડાવ્યા હતા, અને આજે એ રેંગતાં જીવજંતુઓના મુખે ચપટી ખાઈને ધરતી પર પડી છે.
નન્દનોદ્યાનષણ્ડેષુ મમ તન્વા યયાનયા । ચિરં વિલસિતં સેયં શુષ્કકઙ્કાલતાં ગતા
નંદન વનના બગીચામાં મારી આ દેહ સાથે હું લાંબા સમય સુધી રમ્યો હતો; હવે એ સુકાઈને કાંકડાં જેવી થઈ ગઈ છે.
સુરાઙ્ગનાઙ્ગસંસઙ્ગાદ્ ઉત્તુઙ્ગાનઙ્ગરઙ્ગયા । ચેતોવૃત્ત્યા રહિતયા તન્વેહ મમ શુષ્યતે
દેવીઓના અંગો સાથેના સંસર્ગ અને ઉન્નત આનંદમાં મગ્ન મનથી, હવે એ વિચારો વગર મારી દેહ અહીં સુકાઈ રહી છે.
તેષુ તેષુ વિલાસેષુ તાસુ તાસુ દશાસુ ચ । તથા તા ભાવના બદ્ધ્વા કથં સ્વસ્થો ઽસિ દેહક
એ અનેક આનંદોમાં અને વિવિધ અવસ્થાઓમાં, એ રીતે મનમાં ભાવના બાંધી, હવે તું કેવી રીતે શાંતિમાં છે, દેહ?
હા તનો ક્વાવભગ્નાસિ તાપસંશોષમ્ આગતા । કરઙ્કતાં પ્રયાતાસિ માં ભાવયસિ દુર્ભગે
હાય દેહ, તું ક્યાં પડી ગઈ, હવે તપસ્વી જેવી સુકાઈ ગઈ છે; કાંકડાં જેવી બની ગઈ છે અને, દુર્ભાગ્યવાળી, તું મને વિચારવા મજબૂર કરે છે.
દેહેનાહં વિલાસેષુ યેનૈવ મુદિતો ઽભવમ્ । કઙ્કલતામ્ ઉપગતાત્ તસ્માદ્ એવ બિભેમ્ય્ અહમ્
આ જ શરીરે, એક સમયે હું આનંદથી ભોગોમાં મગ્ન હતો; હવે, કંકાળ બની ગયેલ આ શરીરથી મને ડર લાગે છે.
તારાજાલસમાકારો યત્ર હારો ઽભવત્ પુરા । મમોરસિ નિલીયન્તે પશ્ય તત્ર પિપીલકાઃ
ક્યારેક મારા છાતી પર તારાઓના સમૂહ જેવો હાર શોભતો હતો; હવે, જુઓ ત્યાં ચીંટીઓ કઈ રીતે ઘૂસી રહી છે.
દ્રવત્કાઞ્ચનકાન્તેન લોભં નીતા વરાઙ્ગનાઃ । યેન મદ્વપુષા તેન પશ્ય કઙ્કલતોહ્યતે
મારા શરીરની સોનાની ઝળહળથી સુંદર સ્ત્રીઓ લલચાઈ હતી; હવે, જુઓ એ જ શરીર કંકાળ બનીને લોકોની હાસ્યવસ્તુ બની ગયું છે.
પશ્યેમે વિતતાસ્યેન તાપસંશુષ્કકૃત્તિના । મત્કઙ્કાલકુવક્ત્રેણ વિત્રાસ્યન્તે વને મૃગાઃ
મારા ખુલ્લા મોઢા અને તપથી સુકાઈ ગયેલી ચામડીને જોઈને, વનમાં જીવજંતુઓ મારા કંકાળના ભયાનક ચહેરાથી ડરી જાય છે.
પશ્યાતિસંશુષ્કતયા શવોદરદરી મમ । પ્રકાશાર્કાંશુજાલેન વિવેકેનેવ શોભતે
મારી લાશના પેટની ખાલી જગ્યા, અતિશય સુકાઈ ગયેલી હોવાથી, જાણે સૂર્યની કિરણોથી પ્રકાશિત થાય છે; એ discernment જેવી તેજસ્વી લાગે છે.