અનન્તવિશ્રાન્તિતતે પદે વિશ્રાન્તમ્ આત્મનિ । પ્રતિબિમ્બમ્ અગૃહ્ણન્તં સિતં મણિમ્ ઇવ સ્થિતમ્
તેને જોઈને, જે અનંત શાંતિની અવસ્થામાં આરામ કરે છે, આત્મામાં સ્થિર છે, પ્રતિબિંબને પકડી રાખતો નથી, અને શુદ્ધ કાચની જેમ શાંતિથી પડ્યો છે.
હેયોપાદેયસઙ્કલ્પવિકલ્પાભ્યાં સમુજ્ઝિતમ્ । સુપ્રબુદ્ધમતિં ધીરં દદર્શ તનયં ભૃગુઃ
ભૃગુએ પોતાના પુત્રને જોઈને, જે સ્વીકાર અને ત્યાગના વિચારોમાંથી મુક્ત છે, સંપૂર્ણ જાગૃત અને સ્થિર મન ધરાવે છે.
તમ્ આલોક્ય ભૃગોઃ પુત્રં કાલો ભૃગુમ્ ઉવાચ હ । વાક્યમ્ અબ્ધિધ્વનિનિભં તવ પુત્રસ્ ત્વ્ અસાવ્ ઇતિ
ભૃગુના પુત્રને જોઈને, કાળે ભૃગુને સમુદ્રના ગર્જનાની જેમ બોલી કહ્યું: 'એ તારો પુત્ર છે.'
વિબુધ્યતામ્ ઇતિ ગિરા સમાધેર્ વિરરામ સઃ । ભાર્ગવો ઽમ્ભોદઘોષેણ શનૈર્ ઇવ શિખણ્ડભૃત્
‘જાગો’ એમ બોલતાં, ભારગવ ધીમે ધીમે સમાધિમાંથી બહાર આવ્યા, જેમ પંખીઓના રાજા વીજળીના ગર્જનાથી ઉઠે છે.
ઉન્મીલ્ય નેત્રે સો ઽપશ્યદ્ અગ્રે કાલભૃગૂ પ્રભૂ । સમોદયાવ્ ઇવાયાતૌ દેવૌ શશિદિવાકરૌ
આંખો ખોલી, તેમણે સામે બે શક્તિશાળી કાળભૃગુઓને જોયા, જે ચાંદ અને સૂર્ય સાથે દેખાય તેવું તેજ ધરાવતા હતા.
કદમ્બલતિકાપીઠાદ્ અથોત્થાય નનામ તૌ । સમં સમાગતૌ કાન્તૌ વિપ્રૌ હરિહરાવ્ ઇવ
કદંબ લતાના પીઠ પરથી ઊભા થઈ, તેમણે એ બંને સુંદર અને મહાન બ્રાહ્મણોને નમસ્કાર કર્યો, જેમ હરિ અને હર મળીને ઉભા હોય.
મિથઃ કૃતસમાચારાશ્ શિલાયાં સમુપાવિશન્ । મેરુપૃષ્ઠે જગત્પૂજ્યા બ્રહ્મવિષ્ણુહરા ઇવ
એકબીજાને અભિવાદન કરીને, તેઓ બધા પથ્થર પર સાથે બેઠા, જેમ મેરુ પર્વતની ટોચ પર બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને હરાની પૂજા થાય છે.
અથ શાન્તતપા નામ સ સમઙ્ગાતટે દ્વિજઃ । તાવ્ ઉવાચ વચશ્ શાન્તમ્ અમૃતસ્યન્દસુન્દરમ્
પછી શાંતતપ નામના બ્રાહ્મણએ, નદીના કિનારે, બંનેને અમૃત જેવું મીઠું અને શાંતિભર્યું વચન કહ્યું.
ભવતોર્ દર્શનેનાહમ્ અદ્ય નિર્વૃતિમ્ આગતઃ । સમમ્ આગતયોર્ લોકં શીતલોષ્ણરુચોર્ ઇવ
આજે તમારો દર્શન કરીને મને સંતોષ મળ્યો છે, જેમ શીતળ ચાંદ અને ઉષ્ણ સૂર્ય સાથે આવે ત્યારે આખો જગત આનંદિત થાય છે.
યો ન શાસ્ત્રૈર્ ન તપસા ન જ્ઞાનેન ન વિદ્યયા । વિનષ્ટો મે મનોમોહઃ ક્ષીણો ઽસૌ દર્શનેન વામ્
મારા મનનો મોહ, જે શાસ્ત્રો, તપ, જ્ઞાન કે શિક્ષાથી દૂર ન થયો, તે હવે તમારો દર્શનથી ઓગળી ગયો છે.
ન તથા સુખયન્ત્ય્ અન્તર્ નિર્મલામૃતવૃષ્ટયઃ । યથા પ્રહર્ષયન્ત્ય્ એતા મહતામ્ એવ દૃષ્ટયઃ
અંતરમાં વહેતી શુદ્ધ અમૃતવૃષ્ટિ એટલો આનંદ આપતી નથી, જેટલો મહાન લોકોના દર્શનથી મળે છે.
ચરણાભ્યામ્ ઇમં દેશં ભવન્તૌ ભૂરિતેજસૌ । કૌ પવિત્રિતવન્તૌ નશ્ શશાઙ્કાર્કાવ્ ઇવામ્બરમ્
તમારા પગથી, તમે બંને જે મહાન તેજથી ઝળહળી રહ્યા છો, આ ભૂમિને પવિત્ર કરી છે—જેમ ચાંદ અને સૂર્ય આકાશને શુદ્ધ કરે છે.
ઇત્ય્ ઉક્તવન્તં પ્રોવાચ ભૃગુર્ જન્માન્તરાત્મજમ્ । સ્મરાત્માનં પ્રબુદ્ધો ઽસિ નાજ્ઞો ઽસીતિ રઘૂદ્વહ
આ રીતે બોલ્યા પછી, ભૃગુએ પોતાના પૂર્વ જન્મના પુત્રને કહ્યું: 'પોતાને યાદ કરો—તમે જાગૃત છો, અજ્ઞાન નથી, રઘુવંશના શ્રેષ્ઠ છો.'
પ્રબોધિતો ઽસૌ ભૃગુણા જન્માન્તરદશા નિજાઃ । મુહૂર્તમાત્રં સસ્માર ધ્યાનોન્મીલિતલોચનઃ
ભૃગુ દ્વારા જાગૃત કરાયા પછી, તેણે થોડા ક્ષણ માટે પોતાના પૂર્વ જન્મોની સ્થિતિઓ યાદ કરી, ધ્યાનમાં આંખો ખુલ્લી રાખી.
અથાસૌ વિસ્મયસ્મેરમુખો મુદિતમાનસઃ । વિતર્કમન્થરાં વાચમ્ ઉવાચ વદતાં વરઃ
પછી, આશ્ચર્યથી ચમકતું ચહેરું અને આનંદિત મન સાથે, બોલનારામાં શ્રેષ્ઠ એ slow slow વિચારો સાથે શબ્દો બોલ્યા.
જયત્ય્ અવિરતારમ્ભા નિયતિઃ પરમાત્મનઃ । યદ્વશાદ્ ઇદમ્ આભોગિ જગચ્ચક્રં વિવર્તતે
પરમાત્માની અવિરત અને સક્રિય નિયતિને વિજય મળે, જેના ઇચ્છાથી આ આનંદથી ભરેલું જગતનું ચક્ર સતત ફરતું રહે છે.
મમાનન્તાન્ય્ અતીતાનિ જન્માન્ય્ અવિદિતાનિ હ । તાનિ તાન્તદશાઢ્યાનિ સંસ્મૃતાન્ય્ ઉચિતાનિ ચ
મારા અનંત અને અજાણ્યા ભૂતકાળના જન્મો છે; એ બધા અવસ્થાઓ, જે પોતાના અનુભવોમાં ભરપૂર હતી, હવે યોગ્ય રીતે મને યાદ આવી છે.
ભુક્તાનિ બહુકાર્યાણિ વિચિત્રવિભવાન્ય્ અતિ । દશાફલાન્ય્ અનન્તાનિ કલ્પાન્તકલિતાનિ ચ
મેં અનેક કામો અને અદભુત સંપત્તિઓનો આનંદ માણ્યો છે, અને અનેક અવસ્થાઓના ફળ, જે અનંત કાળ સુધી વિસ્તરેલા છે, અનુભવી લીધા છે.
દૃષ્ટાઃ કઠિનસંરમ્ભા વિભવોપાર્જનભ્રમાઃ । વિહૃતં વીતશોકાસુ ચિરં મેરુસ્થલીષુ ચ
મેં સંપત્તિ એકત્રિત કરવાની કઠિન મહેનત અને ભ્રમો જોયા છે; અને મેં લાંબા સમય સુધી, દુઃખથી મુક્ત રહીને, મેરુ પર્વતની ઢાળ પર પણ વિહાર કર્યો છે.
પીતમ્ આમોદિ મન્દારકુસુમારુણિતં પયઃ । મન્દાકિન્યાસ્ સકલ્હારં તટેષ્વ્ અમરભૂભૃતઃ
મંદાકિનીના કિનારે દેવોએ સુગંધિત, મંડારના ફૂલોની લાલ છાંયાથી રંગાયેલું દૂધ અને વિવિધ સ્વાદિષ્ટ ભોજનનો આનંદ લીધો.
ભ્રાન્તં સન્તાનકુઞ્જેષુ ફુલ્લહેમલતાલિષુ । મેરૌ કલ્પતરુચ્છાયાપુષ્પસુન્દરસાનુષુ
મેરુ પર્વતના ઢાળ પર, ઇચ્છાપૂર્તિ વૃક્ષોની છાંયામાં, ફૂલેલાં સોનાની વેલ અને ઊંચા તાડના વૃક્ષો વચ્ચે તેઓ ફર્યા.
ન તદ્ અસ્તિ ન યદ્ ભુક્તં ન તદ્ અસ્તિ ન યત્ કૃતમ્ । ન તદ્ અસ્તિ ન યદ્ દૃષ્ટમ્ ઇષ્ટાનિષ્ટાસુ દૃષ્ટિષુ
એવું કંઈ નથી જે ભોગવાયું નથી, એવું કંઈ નથી જે કરાયું નથી, એવું કંઈ નથી જે જોવામાં આવ્યું નથી — મનપસંદ હોય કે ન હોય.
જ્ઞાતં જ્ઞાતવ્યમ્ અધુના દૃષ્ટં દ્રષ્ટવ્યમ્ અક્ષતમ્ । વિશ્રાન્તો ઽસ્મિ ચિરશ્રાન્તો ગતો મે સકલો ભ્રમઃ
હવે જે જાણવું હતું તે જાણ્યું, જે જોવું હતું તે જોયું, કોઈ નુકસાન વિના; લાંબા સમયથી થાકેલો હતો, હવે આરામ મળ્યો છે અને બધો ભ્રમ દૂર થયો છે.
ઉત્તિષ્ઠ તાત ગચ્છામઃ પશ્યામો મન્દરસ્થિતામ્ । તાં તનું તાવદ્ આશુષ્કાં શુષ્કાં વનલતામ્ ઇવ
ઉઠો બેટા, ચાલો આપણે જઈએ અને મન્દર પર્વત પર જે શરીર છે, એ હવે સૂકાઈને વનવેલ જેવી બળી ગઈ છે, એ જોઈ આવીએ.
નાસમીહિતમ્ અસ્તીહ ન સમીહિતમ્ અસ્તિ મે । નિયતે રચનાં દ્રષ્ટું કેવલં વિહરામ્ય્ અહમ્
અહીં મને કશું ઇચ્છવું નથી અને કશું ટાળવું પણ નથી; હું તો ફક્ત નસીબની લીલા જોઈને ફરું છું.
કિમ્ ઇતિ સુભગમ્ આર્યસેવિતં તત્ સ્થિરમ્ અનુયામિ મદેકભાવબુદ્ધ્યા । તદ્ અલમ્ અભિમતામતૈર્ મમાસ્તુ પ્રકૃતમ્ ઇમં વ્યવહારમ્ આચરામિ
શા માટે હું એ જ વસ્તુને સતત અનુસરો, જે સજ્જનોને પ્રિય અને માન્ય છે, એકરૂપ મનથી? જે વિચાર મને ગમતા હોય, તે એમ જ રહેવા દઈએ; હું તો માત્ર સ્વાભાવિક વર્તન જ કરું છું.
ક્રમાદ્ આકાશમ્ આક્રમ્ય નિર્ગત્યામ્બુદકોટરૈઃ । સમ્પ્રાપુસ્ સિદ્ધમાર્ગેણ મન્દરં હેમકન્દરમ્
તેઓ ધીમે ધીમે આકાશમાં ચડી, વાદળોની વચ્ચેના રસ્તાથી પસાર થઈ, સિદ્ધમાર્ગે હેમકંદરવાળા મન્દર પર્વત પર પહોંચી ગયા.
અધિત્યકાયાં તસ્યાદ્રેર્ આર્દ્રપર્ણાવગુણ્ઠિતામ્ । દદર્શ ભાર્ગવશ્ શુષ્કાં પૂર્વજન્મોદ્ભવાં તનુમ્
આ પર્વતની તળેટીમાં, ભૃગુના વંશજએ ભીંજાયેલા પાનોથી ઢંકાયેલું, સૂકાઈ ગયેલું એક શરીર જોયું, જે પેહલા જન્મથી આવ્યું હતું.
ઉવાચ ચેદં હે તાત તન્વી તનુર્ ઇયં હિ સા । યા ત્વયા સુખસમ્ભોગૈઃ પુરા સમભિલાલિતા
પછી તેણે કહ્યું: 'પ્યારા, આ પાતળી કાય તો એ જ છે, જેને તું એક સમયે આનંદ અને સુખથી ખૂબ જ પ્રેમપૂર્વક વહાવતો હતો.'
ઇયં સા મત્તનુર્ યસ્યા મન્દારકુસુમોત્કરૈઃ । રચિતાશ્ શીતલાશ્ શય્યા મેરૂપવનભૂમિષુ
આ એ જ મદમસ્ત કાય છે, જેના માટે મેરુ પર્વતના બગીચાની જમીન પર મંદારના ફૂલોના ઢગલાંથી ઠંડી શૈયા તૈયાર કરવામાં આવતી હતી.