તૌ શૈલાદ્ અવરોહન્તૌ દૃષ્ટવન્તૌ મહાદ્યુતી । નવહેમલતાજાલકુઞ્જસુપ્તાન્ નભશ્ચરાન્
જ્યારે તેઓ પર્વત પરથી નીચે ઉતરી રહ્યા હતા, ત્યારે તેમણે તેજસ્વી દેવતાઓને જોયા, જે તાજા સુવર્ણ વેલીઓથી ભરેલા વનકુજમાં સુતા હતા.
વલ્લીવલયદોલાભિઃ ક્રીડન્તીર્ ગગનાઙ્ગનાઃ । હરિણીમુગ્ધમુગ્ધાક્ષિપ્રેક્ષિતસ્મારિતોત્પલાઃ
આકાશગંગાની સુંદર યુવતીઓ વેલીઓની કડીઓ અને ઝૂલાઓ સાથે રમતી હતી, તેમનાં નિર્દોષ નજર હરણની જેમ ભોળી હતી અને તેમની મોહક આંખો કમળની યાદ અપાવતી હતી.
સિંહાન્ અધ્યાસિતોત્તુઙ્ગશિલાશકલવિષ્ટરાન્ । ધૃતાકારાન્ ઇવોત્સાહાન્ હેલાદૃષ્ટજગત્ત્રયાન્
તેમણે જોયું કે સિંહો ઊંચા પથ્થરના તુકડાઓ પર બેસેલા છે, જાણે કે પુરુષાર્થના સ્વરૂપ બનીને, ત્રણેય લોકને અવગણનાથી જોઈ રહ્યા હોય.
તાલોત્તાલલતાન્યસ્તહસ્તાન્ હસ્તિઘટાપતીન્ । મદાવલેપનિદ્રાલૂન્ મદાન્ મૂર્તિમ્ ઇવાસ્થિતાન્
તેઓએ જોયા કે હાથીઓના મુખ્ય, પોતાના હાથ તાડ અને વેલીઓના થડ પર રાખીને ઊભા છે, માદકતાથી ઉંઘાળાં, અને એમ લાગતું કે ગર્વથી ભરેલા સ્વરૂપે ઊભા છે.
પુષ્પકેસરરક્તાઙ્ગપવનારુણવાલધીન્ । ચઞ્ચલાંશ્ ચમરાંશ્ ચારુ ભૂભૃન્મઙ્ગલચાલિતાન્
તેઓએ જોયા કે ચમેરા, ફૂલના પરાગ અને પવનથી લાલ પડેલા શરીરવાળા, સુંદર રીતે પાંછડી હલાવતા, ધરતી પર શુભ રીતે ફરતા હતા.
કૃતાજસ્રપતત્પુષ્પધારાસારનિમજ્જનાન્ । ભ્રમરાન્ સર્જખર્જૂરશાખાશરણતાં ગતાન્
તેઓએ જોયા કે ભમરા સતત પડતાં ફૂલોની ઝરમર વરસાદમાં ડૂબેલા, સરજ અને ખજુરના ઝાડની ડાળીઓમાં આશરો લઈ રહ્યા છે.
પરસ્પરફલાઘાતક્ષ્વેડાવિજિતકીચકાન્ । ધાતુપાટલસદ્વક્ત્રાન્ મર્કટાન્ અટનોત્કટાન્
તેઓએ જોયા કે વાંદરો, ખનિજોથી રંગાયેલા ચહેરાવાળા, એકબીજાને ફળ ફેંકીને અવાજ કરતા, કીચકને હરાવી રહ્યા છે અને જંગલમાં ઉગ્ર રીતે દોડતા હતા.
લતાવિતાનસઞ્છન્નસાનૂપવનમન્દિરાન્ । સિદ્ધાન્ અમરનારીભિર્ મન્દારકુસુમાહતાન્
લતાવાળી છાંયાવાળી પહાડીઓ, વનરાજીઓ અને મહેલો, જ્યાં સિદ્ધ પુરુષો મન્દારના ફૂલો પહેરેલી દેવસ્ત્રીઓથી સેવા પામે છે.
ધાતુપાટલનિર્વારિપયોદપટસંવૃતાન્ । તટાન્ અજનસંસર્ગાન્ બૌદ્ધાન્ પ્રવ્રાજિતાન્ ઇવ
ખનિજના પડછાયાથી ઢંકાયેલા અને વાદળની ચાદરથી છુપાયેલા કિનારા, જ્યાં કોઈ માનવી પહોંચ્યો નથી, જેમ કે સંસારમાંથી મુક્ત થયેલા બૌદ્ધ સંન્યાસીઓ.
સરિતઃ કુન્દમન્દારપિનદ્ધલહરીઘટાઃ । સાગરોત્કતયેવાત્તમધુમાસપ્રસાધનાઃ
જ્યાં નદીઓના તરંગો કુન્દ અને મન્દારના ગુચ્છોથી બંધાયેલા હોય, જાણે સાગરે તેમને પોતાની પાસે રાખી લીધા હોય, વસંતની તાજગીથી શોભાયમાન.
પુષ્પભારપિનદ્ધાઙ્ગાન્ વૃક્ષાન્ પવનકમ્પિતાન્ । ક્ષીવાન્ ઇવ મધુપ્રાપ્તૌ ઘૂર્ણન્મધુકરેક્ષણાન્
પવનથી હલનચલન થતા, ફૂલોના ભારથી નમાયેલા વૃક્ષો, જેમ મધ મળતાં થાકી ગયા હોય, અને તેમની આસપાસ મધમાખીઓ ઉડતી અને ચંચળ આંખે ચોતરફ ફરે છે.
શૈલરાજશ્રિયં સ્ફીતાં પશ્યન્તૌ તાવ્ ઇતસ્ તતઃ । પ્રાપ્તવન્તૌ વસુમતીં પુરપત્તનમણ્ડિતામ્
પર્વતરાજની ભવ્યતા ને વૈભવ જોઈને, એ બે જણ અહીં ત્યાં ફર્યા અને શહેરો તથા ગામડાંઓથી શોભાયમાન ધરા પર આવી પહોંચ્યા.
ક્ષણાદ્ અવાપતુસ્ તત્ર પુષ્પલોલતરઙ્ગિણીમ્ । સમઙ્ગાં સરિતં સાધૂ સર્વપુષ્પમયીમ્ ઇવ
થોડી જ વારમાં, તેઓ ત્યાં એક એવી નદી પાસે પહોંચ્યા, જેના તરંગોમાં ફૂલો રમતાં હતાં, જે સુંદર અને પૂર્ણ હતી, જાણે આખી નદી ફૂલોની જ બનેલી હોય.
દદર્શાથ તટે તસ્યાઃ કસ્મિંશ્ચિત્ તનયં ભૃગુઃ । દેહાન્તરપરાવૃત્તં ભાવમ્ અન્યમ્ ઉપાગતમ્
પછી, એ નદીના કાંઠે ભૃગુએ એક યુવાનને જોયો, જે પોતાના જૂના શરીરથી દૂર થઈ, નવા અવસ્થામાં પહોંચ્યો હતો.
શાન્તેન્દ્રિયં સમાધિસ્થમ્ અચઞ્ચલમનોમૃગમ્ । સુચિરાદ્ ઇવ વિશ્રાન્તં સુચિરં શ્રમશાન્તયે
એ યુવાનના ઇન્દ્રિયો શાંત હતા, મન એકાગ્ર અને અડગ હતું, જાણે લાંબા આરામ પછી, લાંબી થાકમાંથી મુક્તિ મળી હોય.
ચિન્તયન્તમ્ ઇવાનન્તાશ્ ચિરભુક્તાશ્ ચિરોજ્ઝિતાઃ । સંસારસાગરગતીર્ હર્ષશોકનિરન્તરાઃ
જે અનંત જન્મમરણના ફેરા, અનંત આનંદ અને દુઃખથી ભરેલા છે, તે જાણે લાંબા સમય સુધી ભોગવાયા પછી હવે લાંબા સમયથી છૂટી ગયા હોય એમ લાગે છે, જાણે કોઈ એ બધાની ચિંતન કરી રહ્યો હોય.
નૂનં નિશ્ચલતાં યાતમ્ અતિભ્રમિતચક્રવત્ । અનન્તજગદાવર્તવિવર્તાતિશયાદ્ ઇવ
ખરેખર, હવે એ સ્થિર થઈ ગયું છે, જાણે બહુ જ વધુ ફેરવાયેલી ચક્રી હવે શાંત થઈ ગઈ હોય; જાણે અનંત જગતના ફેરાવાના અદભુત પ્રભાવે આવું થયું હોય.
એકાન્તસંસ્થિતં કાન્તં કાન્ત્યૈકાકિનમ્ આશ્રિતમ્ । ઉપશાન્તેહિતં ત્યક્તચિત્તસમ્ભ્રમસઙ્ગમમ્
એને એકાંતમાં સ્થિત, મનમોહક અને પોતાની જ તેજસ્વિતા પર આધાર રાખતો જોયો; એના બધા કર્મો શાંત થઈ ગયા હતા અને મનની કોઈ ગભરાટ કે ગૂંચવણ રહી નહોતી.
નિર્વિકલ્પસમાધિસ્થં વિરતં દ્વન્દ્વવૃત્તિતઃ । હસન્તમ્ અખિલા લોકગતીશ્ શીતલયા ધિયા
એ નિર્વિકલ્પ સમાધિમાં સ્થિત હતો, દ્વંદ્વોથી વિમુખ હતો, અને એ શાંત અને ઠંડા મનથી બધા જગતના ફેરા પર હસતો હતો.
વિદિતાખિલવૃત્તાન્તં વિગતાશેષકૌતુકમ્ । નિરસ્તકલ્પનાજાલમ્ આલમ્બિતમહાપદમ્
તેને જોઈને, જે બધાં ઘટનાઓ જાણે છે, જેના મનમાં હવે કોઈ જ ઉત્સુકતા નથી, જે કલ્પનાનું જાળ દૂર કરી ચૂક્યો છે અને મહાન અવસ્થામાં શરણ લઈ ચૂક્યો છે.
અનન્તવિશ્રાન્તિતતે પદે વિશ્રાન્તમ્ આત્મનિ । પ્રતિબિમ્બમ્ અગૃહ્ણન્તં સિતં મણિમ્ ઇવ સ્થિતમ્
તેને જોઈને, જે અનંત શાંતિની અવસ્થામાં આરામ કરે છે, આત્મામાં સ્થિર છે, પ્રતિબિંબને પકડી રાખતો નથી, અને શુદ્ધ કાચની જેમ શાંતિથી પડ્યો છે.
હેયોપાદેયસઙ્કલ્પવિકલ્પાભ્યાં સમુજ્ઝિતમ્ । સુપ્રબુદ્ધમતિં ધીરં દદર્શ તનયં ભૃગુઃ
ભૃગુએ પોતાના પુત્રને જોઈને, જે સ્વીકાર અને ત્યાગના વિચારોમાંથી મુક્ત છે, સંપૂર્ણ જાગૃત અને સ્થિર મન ધરાવે છે.
તમ્ આલોક્ય ભૃગોઃ પુત્રં કાલો ભૃગુમ્ ઉવાચ હ । વાક્યમ્ અબ્ધિધ્વનિનિભં તવ પુત્રસ્ ત્વ્ અસાવ્ ઇતિ
ભૃગુના પુત્રને જોઈને, કાળે ભૃગુને સમુદ્રના ગર્જનાની જેમ બોલી કહ્યું: 'એ તારો પુત્ર છે.'
વિબુધ્યતામ્ ઇતિ ગિરા સમાધેર્ વિરરામ સઃ । ભાર્ગવો ઽમ્ભોદઘોષેણ શનૈર્ ઇવ શિખણ્ડભૃત્
‘જાગો’ એમ બોલતાં, ભારગવ ધીમે ધીમે સમાધિમાંથી બહાર આવ્યા, જેમ પંખીઓના રાજા વીજળીના ગર્જનાથી ઉઠે છે.
ઉન્મીલ્ય નેત્રે સો ઽપશ્યદ્ અગ્રે કાલભૃગૂ પ્રભૂ । સમોદયાવ્ ઇવાયાતૌ દેવૌ શશિદિવાકરૌ
આંખો ખોલી, તેમણે સામે બે શક્તિશાળી કાળભૃગુઓને જોયા, જે ચાંદ અને સૂર્ય સાથે દેખાય તેવું તેજ ધરાવતા હતા.
કદમ્બલતિકાપીઠાદ્ અથોત્થાય નનામ તૌ । સમં સમાગતૌ કાન્તૌ વિપ્રૌ હરિહરાવ્ ઇવ
કદંબ લતાના પીઠ પરથી ઊભા થઈ, તેમણે એ બંને સુંદર અને મહાન બ્રાહ્મણોને નમસ્કાર કર્યો, જેમ હરિ અને હર મળીને ઉભા હોય.
મિથઃ કૃતસમાચારાશ્ શિલાયાં સમુપાવિશન્ । મેરુપૃષ્ઠે જગત્પૂજ્યા બ્રહ્મવિષ્ણુહરા ઇવ
એકબીજાને અભિવાદન કરીને, તેઓ બધા પથ્થર પર સાથે બેઠા, જેમ મેરુ પર્વતની ટોચ પર બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને હરાની પૂજા થાય છે.
અથ શાન્તતપા નામ સ સમઙ્ગાતટે દ્વિજઃ । તાવ્ ઉવાચ વચશ્ શાન્તમ્ અમૃતસ્યન્દસુન્દરમ્
પછી શાંતતપ નામના બ્રાહ્મણએ, નદીના કિનારે, બંનેને અમૃત જેવું મીઠું અને શાંતિભર્યું વચન કહ્યું.
ભવતોર્ દર્શનેનાહમ્ અદ્ય નિર્વૃતિમ્ આગતઃ । સમમ્ આગતયોર્ લોકં શીતલોષ્ણરુચોર્ ઇવ
આજે તમારો દર્શન કરીને મને સંતોષ મળ્યો છે, જેમ શીતળ ચાંદ અને ઉષ્ણ સૂર્ય સાથે આવે ત્યારે આખો જગત આનંદિત થાય છે.
યો ન શાસ્ત્રૈર્ ન તપસા ન જ્ઞાનેન ન વિદ્યયા । વિનષ્ટો મે મનોમોહઃ ક્ષીણો ઽસૌ દર્શનેન વામ્
મારા મનનો મોહ, જે શાસ્ત્રો, તપ, જ્ઞાન કે શિક્ષાથી દૂર ન થયો, તે હવે તમારો દર્શનથી ઓગળી ગયો છે.