લોકાલોકતટાન્તેષુ વિચિત્રાશ્ચર્યહારિષુ । ક્રીડિતં કૃતહાસેન રામ તેન તયા સહ
લોકાલોક પર્વતના અદભુત અને મોહક કિનારાઓ પર, રામાએ તેના સાથે હસી-રમતા આનંદથી સમય વિતાવ્યો.
મન્દરાન્તરકચ્છેષુ સાર્ધં હરિણશાવકૈઃ । અવસત્ સ સમાષ્ ષષ્ટિં કલ્પિતામરમન્દિરઃ
મંદર પર્વતની ખીણોમાં, હરણના બચ્ચાંઓ સાથે, એણે જાણે સ્વર્ગના મહેલમાં રહેવું હોય એમ સાઠ વર્ષ વિતાવ્યાં.
ક્ષીરાર્ણવતટેષ્વ્ અસ્ય વનિતાસહચારિણઃ । ક્ષીણં કૃતયુગાદ્ અર્ધં શ્વેતદ્વીપજનૈસ્ સહ
ક્ષીરસાગરનાં કિનારાઓ પર, સ્ત્રીઓની સંગાથે અને શ્વેતદ્વીપના વાસીઓ સાથે, એણે કૃતયુગનો અડધો સમય શાંતિથી વિતાવ્યો.
ગન્ધર્વનગરોદ્યાનલીલાવિરચનૈર્ અસૌ । સૃષ્ટાનન્તજગત્સૃષ્ટેઃ કાલસ્યાનુકૃતિં ગતઃ
તે ગંધર્વ શહેરના બગીચાઓની રમૂજી રચનાઓ દ્વારા અનંત જગતની સર્જનાની જેમ, સમયના પ્રવાહને અનુસરીને સર્જન કરતો રહ્યો.
અથાવસદ્ અસૌ શુક્રઃ પુરન્દરપુરે પુનઃ । સુખં ચતુર્યુગાન્ય્ અષ્ટૌ હરિણેક્ષણયા સહ
પછી ફરીથી, શુક્રે પુરંદરના શહેરમાં હરિણની જેવી આંખો ધરાવતી સ્ત્રી સાથે આનંદથી આઠ ચતુર્યુગ સુધી નિવાસ કર્યો.
પુણ્યક્ષયાનુસન્ધાનાત્ તતશ્ ચાવનિમણ્ડલે । તયૈવ સહ માનિન્યા પપાતાપહૃતાકૃતિઃ
પછી, જ્યારે પુણ્યનો ક્ષય થયો, ત્યારે તે ગર્વીલી સ્ત્રી સાથે, તેજહીન સ્વરૂપે, ધરતી પર પડી ગયો.
પરાલૂનસમસ્તાઙ્ગો હૃતસ્યન્દનનન્દનઃ । ચિન્તાપરવશો ધ્વસ્તસ્ સમિતીવાહતો ભટઃ
તેના બધા અંગો તૂટી ગયા, રથ અને બગીચા ગુમાવ્યા, ચિંતા હેઠળ પીડાતો, યુદ્ધમાં ઘાયલ થયેલા વીરની જેમ સંપૂર્ણપણે પછાડી ગયો.
પતિતસ્યાવનૌ તસ્ય ચિન્તયા સહ દીર્ઘયા । શરીરં શતધા યાતં શિલાપાતીવ નિર્ઝરઃ
જ્યારે તે જમીન પર પડ્યો, લાંબા સમયથી મનમાં ચાલતી ચિંતાઓ સાથે, તેનું શરીર પથ્થરથી તૂટી પડેલા ઝરણા જેવું સો ટુકડામાં વિખૂટી ગયું.
સંશીર્ણયોર્ દેહકયોશ્ ચિત્તે તે વાસનાવૃતે । વિચેરતુસ્ તયોર્ વ્યોમ્નિ નિર્નીડૌ વિહગૌ યથા
બન્નેના શરીર નાશ પામ્યા બાદ અને મન પર જૂની વૃત્તિઓની છાયામાં, તેઓ આકાશમાં ઘૂમતા રહ્યા, જાણે ઘરમાંથી વિહોણા પક્ષીઓ.
તત્રાવિવિશતુશ્ ચાન્દ્રં તે ચિત્તે રશ્મિજાલકમ્ । પ્રાલેયતામ્ ઉપેત્યાશુ શાલિતામ્ અથ જગ્મતુઃ
ત્યાં, તેમના મનમાં, તેઓ ચાંદનીની કિરણોથી બનેલા જાળમાં પ્રવેશ્યા; તરત જ બરફ જેવાં ઠંડા બનીને પછી તેઓ ધાનના છોડ બની ગયા.
શાલીંસ્ તાન્ ભુક્તવાન્ પક્વાન્ દશાર્ણેષુ દ્વિજોત્તમઃ । શૌક્રાઞ્ શુક્રાઙ્ગનાગર્ભાન્ માલવેષુ ચ ભૂપતિઃ
દશાર્ણ દેશમાં શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણે તે પક્વ ધાનના દાણા ખાધા, જ્યારે માલવ દેશમાં રાજાએ સ્ત્રીના ગર્ભમાંથી ઉગેલા ધાનના દાણા ભોજનમાં લીધા.
અજાયતોશનાઃ પૂર્વં દશાર્ણેષુ દ્વિજોત્તમાત્ । નૃપાદ્ ઉત્તમસૌભાગ્યાન્ માલવેષુ તદઙ્ગના
દશાર્ણ દેશમાં એક શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણના Previously, એક બાળક ખોરાકથી જન્મ્યો હતો, અને માલવ દેશમાં રાજાના મહાન ભાગ્યથી એક સ્ત્રીનું ગર્ભાધાન થયું.
સ તત્ર વવૃધે બાલસ્ સા તત્ર વવૃધે ઽઙ્ગના । તૌ પૂર્વદમ્પતી જાતૌ સ્વર્ભ્રષ્ટાવ્ ઇવ ભૂતલે
ત્યાં એ બાળક મોટું થયું અને ત્યાં એ કન્યા પણ મોટી થઈ; એ પહેલાના પતિ-પત્ની પૃથ્વી પર ફરીથી જન્મ્યા, જાણે સ્વર્ગમાંથી નીચે પડ્યા હોય.
અથ ષોડશવર્ષો ઽભૂચ્ છુક્રસ્ સારઙ્ગનામભૃત્ । પિતુર્ ગૃહે યૌવનવાઞ્ શ્રીમાન્ વિપ્રકુમારકઃ
પછી, જ્યારે તે છોળ વર્ષનો થયો, ત્યારે શુક્ર, જેનું નામ સારંગ હતું, પોતાના પિતાના ઘરમાં યુવાન, સુંદર અને સમૃદ્ધ બ્રાહ્મણ પુત્ર તરીકે રહ્યો.
માલાનામસુરસ્ત્રી સા કુમારી રાજસદ્મનિ । ભૃઙ્ગેક્ષણા ગતા વૃદ્ધિં લતા વરવને યથા
માલા નામની એ અસુર કન્યા, ભમરા જેવી આંખોવાળી, રાજમહેલમાં કુમારી તરીકે મોટી થઈ, જાણે સુંદર વનમાં લતા ફૂલતી હોય તેમ.
રાજપુત્રી તતો માલા પૂજયામ્ આસ શઙ્કરમ્ । લભેયં પ્રાક્તનં સિદ્ધં પતિમ્ ઇત્ય્ અનિશં શુભા
પછી રાજકુમારી મલાએ શુદ્ધ હૃદયથી શંકરજીની ફૂલોની માળા વડે પૂજા કરી અને સતત પ્રાર્થના કરતી રહી કે, 'મને મારા પૂર્વ જન્મના સિદ્ધ પતિ મળે.'
અથ માલવભૂપસ્ય યજ્ઞે દ્વિજસભાગતમ્ । માલા દદર્શ સારઙ્ગં પિત્રા સહ સમાગતમ્
પછી, માલવના રાજાના યજ્ઞમાં જ્યારે બ્રાહ્મણોની સભા ભેગી થઈ, ત્યારે મલાએ પોતાના પિતા સાથે આવેલા સારંગને ત્યાં જોયો.
તં દૃષ્ટ્વા સાનવદ્યાઙ્ગી પ્રાક્તનસ્નેહભાવિતા । દૃષ્ટચન્દ્રેન્દુમણિવત્ સ્નેહસ્વિન્નાઙ્ગિકા બભૌ
તેને જોઈને, નિર્દોષ રૂપાવતી મલા, પૂર્વજન્મના પ્રેમથી ભીની થઈ, ચાંદનીના સ્પર્શથી ભીંજાયેલી ચંદ્રકાંતા પથ્થર જેવી પ્રેમથી ભીંજાયેલી દેખાઈ.
તતો યજ્ઞસભામધ્યે દાશાર્ણદ્વિજદારકમ્ । ભર્તૃત્વે વરયામ્ આસ સા માલા માલવાત્મજા
પછી યજ્ઞસભાના વચ્ચે, માલવરાજની પુત્રી મલાએ દશાર્ણ દેશના યુવાન બ્રાહ્મણને પતિ તરીકે પસંદ કર્યો.
ક્રમાત્ કૃતવિવાહાય તસ્મૈ વાર્ધકજર્જરઃ । માલવેશો ઽખિલં રાજ્યં પ્રતિપાદ્ય વનં યયૌ
સમય જતાં, લગ્ન પછી વૃદ્ધ અને દુર્બળ માલવ દેશના રાજાએ આખું રાજ્ય તેને સોંપી દીધું અને પોતે વનમાં ગયો.
સ સારઙ્ગસ્ તયા સાર્ધં તસ્મિન્ માલવમણ્ડલે । ચકારાતિસુખી રાજ્યં શક્રવચ્ છરદાં શતમ્
સારંગએ તેની સાથે મળીને માલવ પ્રદેશમાં બહુ આનંદથી રાજ કર્યું, જાણે ઇન્દ્રે શત વર્ષ સુધી રાજ કર્યું હોય તેમ.
અથ કાલેન મહતા ચઞ્ચલત્વાચ્ ચ ચેતસઃ । અપ્રિયત્વં મિથો યાતૌ દમ્પતી તૌ વિધેર્ વશાત્
પછી લાંબા સમય પછી, મનની ચંચળતા અને ભાગ્યના પ્રભાવથી એ બંને પતિ-પત્ની એકબીજાથી અસંતુષ્ટ બન્યા.
સારઙ્ગસ્ તુ જરાજીર્ણઃ પાતસજ્જકલેવરઃ । દધ્રે શ્વસનશૈથિલ્યાજ્ જીર્ણપર્ણસવર્ણતામ્
સારંગ હવે વૃદ્ધ અને નબળો થઈ ગયો હતો, શરીર પડી જવા તૈયાર હતું, શ્વાસ ધીમો પડી ગયો હતો અને તે સુકાઈ ગયેલા પાન જેવો દેખાવા લાગ્યો.
જાયાજનવિરાગેણ વાર્ધકાતિશયેન ચ । મરણં મન્દમન્દેહો નિરીહો ઽભિનનન્દ સઃ
પત્ની અને સંતાનો પ્રત્યે ઉદાસીનતા અને અત્યંત વૃદ્ધાવસ્થાને કારણે, એ નબળા અને નિર્બળ શરીરે મૃત્યુને આનંદપૂર્વક સ્વીકારી લીધું.
અથ નીરસરાજ્યસ્ય દુઃખાતિશયશંસિનઃ । અરણ્ય ઇવ વેતાલો મોહો ઽતિઘનતાં ગતઃ
પછી, જેના રાજ્યમાં કોઈ સાર નહોતો અને જે સતત દુઃખની વાત કરતો હતો, તેના માટે મોહ એટલો ઘનિષ્ઠ થયો કે જાણે જંગલમાં ભૂત વાસ કરે છે એમ.
મોહાન્ધકૂપપતિતં ભોગાસઙ્ગાદ્ અનારતમ્ । અવિવેકિનમ્ અજ્ઞાનમ્ અસજ્જનપરાયણમ્
મોહના અંધકારમય ખાડામાં પડેલો, ભોગોમાં સતત આસક્ત, વિવેક વગર, અજ્ઞાનમાં ડૂબેલો અને દુષ્ટ લોકોમાં જ રસ ધરાવતો—
જહારૈનં તતો મૃત્યુસ્ તૃષ્ણાકવલિતાશયમ્ । પતઙ્ગમ્ ઇવ મણ્ડૂકઃ કૃતાક્રન્દમ્ અકિઞ્ચનમ્
એમના મનને તૃષ્ણાએ આખરે ભરમાવી દીધું હતું, ત્યારે મૃત્યુએ તેને પકડી લીધો, જેમ સાપ બબૂચકાને પકડી લે છે; એ બિચારો બેકાબૂ અને રડતો હતો.
તતઃ કર્મફલં ભુક્ત્વા સ્વં પરત્ર શુભાશુભમ્ । અઙ્ગેષુ ધીવરો જાતસ્ સ દુર્ભાવવશાત્ તદા
પછી પોતાના કરેલા સારા અને ખરાબ કર્મોના ફળને બીજા શરીરમાં ભોગવીને, તે માણસ ખરાબ સ્વભાવના કારણે માછીમાર તરીકે જન્મ્યો.
તત્ર ધીવરકર્માણિ કુર્વન્ સ શરદાં શતમ્ । દુઃખજર્જરચેતસ્ત્વાદ્ વૈરાગ્યં સમુપાયયૌ
ત્યાં તેણે સો વર્ષ સુધી માછીમારનું કામ કરતાં, દુઃખથી થાકી ગયેલા મનથી વૈરાગ્ય પ્રાપ્ત કર્યું.
દુઃખં સંસાર ઇત્ય્ એવં ચિન્તયન્ ભાસ્કરં તતઃ । સમ્પતંસ્ તેન સઞ્જાતસ્ સૂર્યવંશે મહાનૃપઃ
આ સંસાર એ દુઃખ છે એમ વિચારતાં, પછી તે સ્થિતિમાંથી પડીને તે સૂર્યવંશમાં મહાન રાજા તરીકે જન્મ્યો.