દરીનિગિરણૈકોત્કસિંહભ્રમણભીષણમ્ । અન્યોઽન્યગ્રસનોદ્યુક્તલોકમલ્લકૃતાહવમ્
અહીં સિંહો ભયાનક રીતે ફરતા અને હરણને એક જ ઘૂંટમાં ગળી જાય છે; લોકો એકબીજાને મારવા તત્પર છે, જાણે મલ્લો જીવલેણ સંઘર્ષમાં જકડાઈ ગયા હોય.
નિષ્પત્ત્રપાદપોડ્ડીનપૂતાઙ્ગારમયાનિલમ્ । રક્તપાનોત્કમાર્જારલીઢધાતુતલાવનિ
વૃક્ષો પાંદડાવિહોણા ઊભા છે, તેમનાં તણા બળીને કાળાં પડ્યાં છે, હવા રાખથી ભરાઈ ગઈ છે; જમીન પર લોહી પીતા બિલાડીઓએ ચાટેલા અવશેષો લપેટાઈ ગયા છે.
જ્વાલાઘનઘનાટોપસાવતંસવનાનિલમ્ । સર્વસ્ખલજ્જ્વલદ્વહ્નિપુઞ્જપિઞ્જરજઙ્ગલમ્
ઘણા જ્વાળાઓના ગર્જનાથી વનપવન ગૂંજી ઉઠ્યું છે; બધે જંગલમાં ઉછળતી આગના ગોઠાંથી પીળાશ છવાઈ ગઈ છે.
દગ્ધાજગરકુઞ્જોત્થધૂમમાંસલગુલ્મકમ્ । મારુતાવલિતજ્વાલાસન્ધ્યાભ્રવલિતામ્બરમ્
સાંપોના બળી ગયેલા બિલ્લાઓમાંથી ધૂમાડાં અને માંસના ગાંઠાં ઊભા થાય છે; પવનથી ફૂંકાઈ રહેલી જ્વાળાઓના રંગથી આકાશ સાંજના વાદળોથી ધૂંધળું થઈ ગયું છે.
ઉડ્ડામરમરુદ્ભ્રાન્તભાસ્મનસ્તમ્ભમણ્ડલમ્ । સાક્રન્દનરદન્તાગ્રશીર્ણાર્ભકકૃતારવમ્
ઉલાળતા પવનમાં રાખના ગોળા ફરતાં રહે છે; માણસોના રડકા વચ્ચે દાંત તૂટી ગયેલા બાળકોના રડવાનો અવાજ સંભળાય છે.
સમ્ભ્રાન્તપુરુષવ્યૂહદન્તકૃત્તમહાશવમ્ । માંસભોગજવગ્રસ્તરક્તરક્તનિજાઙ્ગુલિ
માણસોની ગભરાટથી દાંત તૂટી ગયેલું મોટું મૃતદેહ, લોહીથી સ્નાન કરેલી આંગળીઓના જૂથ દ્વારા તેનો માંસ ઝડપથી ખાઈ લેવામાં આવ્યું.
નીલપત્ત્રલતાશબ્દપીતધૂમઘનચ્છવિ । ભ્રમદ્ગૃધ્રનિગીર્ણોગ્રનભોભ્રાન્તોલ્મુકામિષમ્
પાન અને લતાની ખડખડાટથી પીળું અને ધૂમથી કાળું પડેલું તેનું શરીર, ભયાનક ગૃધ્રો તેના માંસને ચાવી રહ્યા હતા અને આકાશમાં તારા ભટકતા હતા.
ઇતરેતરભિન્નાઙ્ગલોકવિદ્રવણાકુલમ્ । જ્વલિતાગ્નિટનત્કારવિદીર્ણહૃદયોદરમ્
એકબીજાના હાથથી અંગો ફાટી પડેલા, આસપાસના લોકોમાં ગભરાટ ફેલાયો હતો; જલતી આગના તડતડાટથી તેનું હૃદય અને પેટ ફાટી ગયેલું હતું.
ગતમારુતભાઙ્કારભીમદાવાગ્નિવલ્ગનમ્ । ભીતાજગરફૂત્કારપતદઙ્ગારપાદપમ્
ઝાપટ મારતા પવનના અવાજ સાથે ભયાનક જંગલની આગ ધડધડતી હતી; ડરાયેલા સાપના ફૂંકથી વૃક્ષો સળગતા કોળાની જેમ પડી રહ્યા હતા.
તદ્ અકાણ્ડં સ્ફુટં પ્રાપ્ય સ દેશશ્ શુષ્કકોટરઃ । દ્વાદશાર્કાગ્નિદગ્ધસ્ય જગતો ઽનુકૃતિં યયૌ
એ સુકું અને ખોખલું પ્રદેશ સંપૂર્ણપણે નાશ પામી ગયો હતો, એમાં ક્યાંય જીવંતપન નહોતું. એ પ્રદેશ એવું લાગતું હતું જાણે બાર સૂર્યની અગ્નિએ આખું જગત બળી ને સુકાઈ ગયું હોય.
જ્વલદનલજટાલવૃક્ષષણ્ડઃ પ્રસૃતમરુત્પ્રસરાપનુન્નલોકઃ । જ્વલનતપનભાસ્કરાત્મજાનાં રમણગૃહાનુકૃતિં જગામ દેશઃ
એ જંગલમાં વૃક્ષો જાણે જ્વાળાઓથી ધધકી રહ્યાં હતાં, અને વંટોળ જેવી હવા બધું ઉડાવી રહી હતી. એ પ્રદેશ એવું લાગતો હતો જાણે સૂર્યપુત્રોના દહકતા મહેલો બની ગયા હોય.
તસ્મિંસ્ તદા વર્તમાને કષ્ટે વિધિવિપર્યયે । અકાલોલ્બણકલ્પાન્તે નિતાન્તાતપદાયિનિ
એ સમયે, એ પ્રદેશમાં, અતિ દુઃખદ અને ઉલટપાટ ભરેલા સંજોગોમાં, કલિયુગના અંતે, અસહ્ય તાપમાન સતત પડતું હતું.
જનાઃ કેચન નિષ્ક્રમ્ય સકલત્રસુહૃજ્જનાઃ । ગતા દેશાન્તરં વ્યોમ્નશ્ શરદીવ પયોધરાઃ
કેટલાક લોકો પોતાનાં પત્ની અને મિત્રો સાથે એ પ્રદેશ છોડીને બીજા દેશમાં ચાલ્યા ગયા, જેમ શરદ ઋતુમાં વાદળો આકાશમાંથી વિખૂટા પડી જાય છે.
દેહાવયવસંલીનપુત્રદારાગ્ર્યબાન્ધવાઃ । શીર્ણાઃ કેચન તત્રૈવ ચ્છિન્ના ઇવ વને દ્રુમાઃ
કેટલાંક પોતાના શરીર, અંગો, સંતાન, પત્ની અને નજીકના સગાં સાથે જ ત્યાં જ મરી ગયા, જાણે જંગલમાં કાપી નાખેલા વૃક્ષો હોય.
ભુક્તાઃ કેચન દિગ્વ્યાઘ્રૈર્ નિર્ગચ્છન્તસ્ સ્વમન્દિરાત્ । અજાતપક્ષકાશ્ શ્યેનૈઃ ખગા નીડોદ્ગતા ઇવ
કેટલાંક વનના વાઘવાઘડિયાંઓએ ઘર છોડતા જ ખાઈ લીધા, જેમ કે ઘોંઘાટમાંથી નીકળતાં નાનાં પક્ષી શ્યેન દ્વારા પકડાઈ જાય છે.
પ્રવિષ્ટાઃ કેચિદ્ અનલં જ્વલિતં શલભા ઇવ । કેચિચ્ છ્વભ્રેષુ પતિતાશ્ શિલાશ્ શૈલચ્યુતા ઇવ
કેટલાંક જ્વલંત અગ્નિમાં પતંગિયાંની જેમ જઈ પડ્યા, અને કેટલાંક પહાડ પરથી ખસી પડેલી પથ્થર જેવી ખીણમાં ખાબકી ગયા.
અહં તુ તાન્ પરિત્યજ્ય શ્વશુરાદીન્ સ્વકાઞ્ જનાન્ । કલત્રમાત્રમ્ આદાય કૃચ્છ્રાદ્ દેશાદ્ વિનિર્ગતઃ
પણ હું, મારા શ્વશુર અને બીજા સગાંઓને છોડી, ફક્ત પત્નીને લઈને અને બહુ મુશ્કેલીથી એ દેશમાંથી બહાર નીકળી ગયો.
અનલાન્ અનિલાંશ્ ચૈવ રક્ષકાન્ ભક્ષકાન્ અપિ । વઞ્ચયિત્વા ભયાન્ મૃત્યોસ્ સદારો ઽહં વિનિર્ગતઃ
અગ્નિ, પવન, રક્ષકો અને ભયાનક જાનવરોને ટાળી, હું મારી પત્ની સાથે મૃત્યુના ભયમાંથી બચી બહાર નીકળી ગયો.
પ્રાપ્ય તદ્દેશપર્યન્તં તત્ર તાલતરોસ્ તલે । અવરોપ્ય સુતાન્ સ્કન્ધાત્ તાન્ અનર્થાન્ ઇવોલ્બણાન્
તે દેશની સીમાએ પહોંચીને, એક તાડના વૃક્ષ નીચે, મેં મારા બાળકોને ખભા પરથી નીચે ઉતાર્યા, જાણે ભારે દુઃખો ઉતારી મૂક્યા હોય.
વિશ્રાન્તો ઽસ્મિ ચિરશ્રાન્તો રૌરવાદ્ ઇવ નિર્ગતઃ । ગ્રીષ્મદાવનિદાઘાર્તો ગ્રીષ્મે પદ્મ ઇવાજલઃ
લાંબા સમયથી થાકેલો હતો, તેથી હું આરામ કરવા બેઠો, જાણે રૌરવ નરકમાંથી છૂટી ગયો હોઉં, કે ઉનાળાની જંગલની આગમાં બળી ગયેલો હોઉં, કે પાણી વગરનું કમળ ઉનાળામાં સુકાઈ જાય તેમ.
અથ ચણ્ડાલકન્યાયાં વિશ્રાન્તાયાં તરોસ્ તલે । સુપ્તાયાં શીતલચ્છાયે દ્વૌ સમાલિઙ્ગ્ય દારકૌ
પછી, જ્યારે ચંડાળાની દીકરી વૃક્ષ નીચે ઠંડા છાંયામાં આરામ કરી ઊંઘી રહી હતી, ત્યારે બે બાળકો તેને ચુંબડીને સૂઈ ગયા.
થુત્થકો નામ તનયો મમૈકઃ પુરતસ્ સ્થિતઃ । અત્યન્તવલ્લભો ઽસ્માકં કનીયાન્ કાન્તિમાન્ ઇતિ
મારો એક પુત્ર હતો, તેનું નામ થુથ્થક હતું. એ મારા સામે ઊભો રહ્યો. એ અમારા માટે બહુ જ પ્રિય અને સૌથી નાનો હતો, અને તેનો દેખાવ પણ ખૂબ તેજસ્વી હતો.
સ મામ્ ઉવાચ દીનાત્મા બાષ્પપૂર્ણવિલોચનઃ । આપ્ત દેહ્ય્ આશુ મે માંસં પાનં ચ રુધિરં ક્ષણાત્
એ દુઃખી મનથી અને આંખોમાં આંસુ ભરાઈને મને કહ્યું: 'મને તરત માંસ આપો અને એક ક્ષણમાં લોહી પીવા દો.'
પુનઃ પુનર્ વદન્ન્ એવં સ બાલસ્ તનયો મમ । પ્રાણાન્તિકીં દશાં પ્રાપ્તસ્ સાક્રન્દો હિ પુનઃ ક્ષુધા
મારો એ નાનો પુત્ર વારંવાર આવું જ કહેતો રહ્યો, અને ભૂખથી રડતો રડતો મૃત્યુની નજીક આવી ગયો.
તસ્યોક્તં હિ મયા પુત્ર માંસં નાસ્તીતિ ભૂરિશઃ । તથાપિ માંસં દેહીતિ વદત્ય્ એવ સુદુર્મતિઃ
મેં તેને વારંવાર કહ્યું: 'પુત્ર, અહીં માંસ નથી.' છતાં, એ મૂર્ખતામાં સતત કહેતો રહ્યો: 'મને તારા શરીરનું માંસ આપ.'
અથ વાત્સલ્યમૂઢેન મયા દુઃખાતિભારિણા । તસ્યોક્તં પુત્ર મન્માંસં પક્વં સમ્ભુજ્યતામ્ ઇતિ
પછી, માતૃત્વના પ્રેમમાં અને ભારે દુઃખથી વ્યાકુળ થઈને મેં મારા પુત્રને કહ્યું, 'બેટા, મારું રાંધેલું માંસ ખાઈ લે.'
તદ્ અપ્ય્ અઙ્ગીકૃતં તેન દેહીતિ વદતા પુનઃ । મન્માંસભક્ષણં ક્ષીણવૃત્તિના શ્લથકૃત્તિના
એણે એ પણ સ્વીકારી લીધું અને ફરીથી કહ્યું, 'મને તું તારો માંસ આપ.' પછી પોતાની તાકાત ખૂટી ગઈ હતી અને શરીર ઢીલું પડી ગયું હતું, છતાં એણે મારું માંસ ખાધું.
સર્વદુઃખાપનોદાય સ્નેહકારુણ્યમોહિતઃ । મરણાયાત્તમિત્રાય તતો ઽહં સહસોત્થિતઃ
બધા દુઃખ દૂર કરવા માટે, પ્રેમ અને દયા વડે મોહિત થઈને, મૃત્યુની નજીક આવેલા મારા પુત્ર માટે હું તરત જ ઊભો થયો.
ગ્રીષ્મતાપોપતપ્તાનિ કાષ્ઠાન્ય્ આહૃત્ય જઙ્ગલાત્ । મરણાયાત્મનસ્ તત્ર ચિતા વિરચિતા મયા
ઉનાળાની તાપમાં બળી ગયેલું લાકડું જંગલમાંથી લાવીને, મેં ત્યાં મારા માટે ચિતા તૈયાર કરી, મૃત્યુ માટે તૈયાર થયો.
લેલિહાનાનલજ્વાલા ચિતા પ્રજ્વાલિતાથ સા । ક્ષણાચ્ ચટચટાસ્ફોટૈસ્ સ્થિતા મદભિકાઙ્ક્ષિણી
પછી ચિતાની જ્વાળા ઉપર ચડી રહી હતી, અને થોડી જ વારમાં એ ચિતા તડતડ અવાજ સાથે ઉભી રહી, મારી દેહની રાહ જોઈ રહી હતી.