આક્રુષ્ટમ્ ઉદ્ધતરવં રુદિતં વિપત્સુ ભુક્તં કદન્નમ્ ઉષિતં હતપક્કણેષુ । કાલાન્તરં બહુ મયોપહતેન તત્ર દુર્વાસનાનિગડબન્ધગતેન સભ્યાઃ
સારા લોકો, ત્યાં હું ખરાબ વૃત્તિઓની જાંઝરમાં બંધાઈને ઘણું સહન કરવું પડ્યું: કોઈના બૂમો સાંભળ્યા, કડવા શબ્દો સહન કર્યા, દુઃખમાં રડવું પડ્યું, ખરાબ ભોજન ખાવું પડ્યું અને તૂટી ગયેલા ઝૂંપડામાં ઊંઘવું પડ્યું.
અથ ગચ્છતિ કાલે ઽત્ર જરાજર્જરિતાયુષિ । તુષારપૂર્ણશષ્પૌઘસમશ્મશ્રુધૃતે મયિ
પછી, સમય પસાર થવાથી, વૃદ્ધાવસ્થામાં મારું આયુષ્ય ક્ષીણ થઈ ગયું છે, મારા વાળ તુષાર જેવી સફેદ થઈ ગયા છે અને શરીર ઘાસમાં પડેલા ઓસની જેમ નબળું થઈ ગયું છે.
કર્મવાતાવનુન્નેષુ સરસેષ્વ્ અરસેષ્વ્ અપિ । પતત્સુ વાસરૌઘેષુ શીર્ણપર્ણગણેષ્વ્ ઇવ
કર્મના પવનમાં મારા કર્મો ઉડતા રહે છે, જેમ કે સ્પષ્ટ અને કાદવાળાં સરોવરોમાં, અને દિવસો સુકાઈ ગયેલા પાંદડાની ગૂંચ જેવી રીતે એક પછી એક પડી જાય છે.
આજાવ્ ઇવ શરૌઘેષુ સુખદુઃખેષ્વ્ અનારતમ્ । કલહેષ્વ્ અથ કાર્યેષુ આગચ્છત્સુ વ્રજત્સુ ચ
જેમ યુદ્ધના મેદાનમાં તીરોની ગૂંચ જમા થાય છે, તેમ સુખ અને દુઃખ સતત આવે છે, ઝઘડા અને ફરજ પણ આવી જાય છે અને પછી ચાલ્યા જાય છે.
વિકલ્પકલનાવર્તવર્તિનીવ જગદ્ભ્રમે । સમુદ્ર ઇવ કલ્લોલભરે ભ્રમતિ ચેતસિ
વિચારોની ભમર જેવી જગતની મોહમાયામાં મન પણ ભટકે છે, જેમ કે દરિયો તરંગોથી ભરેલો હોય અને સતત ગોળો ફેરવે છે.
ચલં ચિન્તાચિતં ચક્રમ્ આરૂઢે ભ્રાન્ત આત્મનિ । પ્રોહ્યમાને તૃણ ઇવ સાવર્તે કાલસાગરે
ચિંતાની ચિંતા વડે બનેલું વિચારોનું ચંચળ ચક્ર, ભટકતા મનમાં સતત ફરતું રહે છે, જેમ સમયના મહાસાગરમાં ઘાસનું તણું વાવાઝોડામાં ઉછળતું હોય તેમ.
વિન્ધ્યોર્વીવ્રણકીટસ્ય ગ્રામૈકશરણસ્ય ચ । દ્વિબાહોર્ ગર્દભસ્યાત્ર ક્ષીણ ઇત્થં સમાગણે
વિંધ્ય પર્વતની ચીરમાં રહેતા કીડા જેવી, કે બે પગવાળા ગધેડા જેવી, અથવા એક જ ગામમાં આશરો લેનારા માણસ જેવી, એવી રીતે હું પણ અહીં આ સભામાં નબળો પડી ગયો છું.
વિસ્મૃતે મમ ભૂપત્વે શવસ્યેવ મહાજ્વરે । ચણ્ડાલત્વે સ્થિરીભૂતે છિન્નપક્ષ ઇવાચલે
મારું રાજપદ ભૂલી ગયો છું, જેમ કોઈ મૃતદેહ ભારે તાવમાં પડેલો હોય, અને જેમ કોઈ ચંડાળની સ્થિતિમાં સ્થિર થઈ ગયો હોય, કે જેમ પર્વત પર તૂટેલા પાંખવાળું પક્ષી પડ્યું હોય તેમ.
સંસારમ્ ઇવ કલ્પાન્તો દાવાગ્નિર્ ઇવ કાનનમ્ । સાગરોર્મિસ્ તટમ્ ઇવ શુષ્કવૃક્ષમ્ ઇવાશનિઃ
જેમ જગત માટે યુગનો અંત આવે, કે જંગલમાં આગ ફાટી નીકળે, કે સુકાઈ ગયેલું વૃક્ષ વીજળીથી તૂટી પડે, અથવા દરિયાની લહેર કિનારે અથડાય, તેમ હું પણ છું.
અકાણ્ડમરણોડ્ડીનચણ્ડચણ્ડાલમણ્ડલમ્ । નિરન્નતૃણપત્ત્રામ્બુ વિન્ધ્યકચ્છં તદા યયૌ
પછી વિંધ્ય પ્રદેશ એકલદોકલ, ભયાનક અને મૃત્યુના ઘેરાવથી ઘેરાયેલો બની ગયો, જ્યાં ક્યાંય પણ ખોરાક, ઘાસ, પાંદડા કે પાણી મળતું નહોતું.
ન વર્ષતિ ઘનવ્રાતે દૃષ્ટનષ્ટે ક્વચિત્ સ્થિતે । પૂતાઙ્ગારકણોન્મિશ્રગતૌ વહતિ મારુતે
ઘણા વાદળો દેખાઈ પણ નહોતા અને વરસાદ પડ્યો નહોતો; પવનમાં ફક્ત રાખ અને અગ્નિના ચમકતા કણો ઉડી રહ્યા હતા.
શીર્ણમર્મરપર્ણાસુ દાવાગ્નિવલિતાસુ ચ । વનસ્થલીષુ શૂન્યાસુ ચિરપ્રવ્રજિતાસ્વ્ ઇવ
જંગલમાં પાંદડા સુકાઈ અને કરકરતા થઈ ગયા હતા, વનવિસ્તાર wildfireથી સળગી ગયા હતા, અને વનમંડળો એવી ખાલી લાગતી હતી જાણે ઘણા સમયથી કોઈ ત્યાં ગયો જ ન હોય.
અકાણ્ડમ્ અભવદ્ ભીમમ્ ઉદ્દામદવપાવકમ્ । શોષિતાશેષગહનં ભસ્મશેષતૃણોલપમ્
અચાનક એક ભયાનક અને અણઘડ આગ ભભૂકી ઉઠી, જેણે આખા જંગલને સુકવી નાખ્યું, અને ત્યાં ફક્ત રાખ અને ઘાસના અવશેષો જ બાકી રહ્યા.
પાંસુધૂસરસર્વાઙ્ગં ક્ષુધિતાશેષમાનવમ્ । નિરન્નતૃણપાનીયદેશોદ્યદ્દાવમણ્ડલમ્
બધાંનાં શરીર ધૂળથી ઢંકાઈ ગયા હતા, દરેક માણસ ભૂખ્યો હતો; જમીન પર ક્યાંય અન્ન, ઘાસ કે પાણી નહોતું અને ચારે બાજુ જંગલમાં આગ ફાટી હતી.
કચન્મરુમરીચ્યમ્બુમજ્જન્મહિષમણ્ડલમ્ । વાતોત્થસૈકતવ્યૂહવારિવાહાવૃતામ્બરમ્
તે પ્રદેશમાં રેતી અને મૃગમરીચિકા વચ્ચે ભેંસો ફસાઈ ગયા હતા; પવન ઉડાવેલી રેતની ઢગલીઓ_everywhere_ હતી અને આકાશ વાદળોથી ઢંકાઈ ગયું હતું.
પાનીયશબ્દમાત્રૈકશ્રવણોત્કનરવ્રજમ્ । આતપાદ્ અતિસંશોષસીદત્સકલમાનવમ્
લોકોની ટોળીઓ માત્ર પાણીની અવાજ સાંભળવાની આશામાં હતી; તીવ્ર તાપથી બધું સુકાઈ ગયું હતું અને બધા દુઃખી હતા.
પુત્રગ્રસનસંરબ્ધક્ષુધિતોજ્ઝિતજીવિતમ્ । સ્વાઙ્ગચર્વણસંરમ્ભલુઠદ્દશનમણ્ડલમ્
ભૂખથી પીડાઈને કેટલાકે પોતાના બાળકોને ખાઈ નાખ્યા અને જીવ ગુમાવ્યો; બીજાઓએ તો પોતાના અંગ ચાવી નાખ્યા, દાંત ઘૂસી ગયા અને તેઓ પીડામાં લથડતા હતા.
માંસશઙ્કાનિગીર્ણોગ્રખદિરાગ્નિકણોત્કરમ્ । મણ્ડૂકાશાવશગ્રસ્તવનપાષાણખણ્ડકમ્
તે સ્થળ પર માંસના ટુકડા, હાડકાં અને ખડિરનાં તીખા કાંડા છવાયેલા છે, અહીં-ત્યાં અગ્નિના ચાંગલા પડેલા છે, અને ભૂખ્યા દેડકાંઓએ ખાધેલા વનપથ્થરો જોવા મળે છે.
અન્યોઽન્યદ્રુતસંસક્તમાતૃપુત્રપિતૃવ્રજમ્ । ગૃધ્રોદરરટત્સાગ્રનિગીર્ણવનશારિકમ્
અહીં માતા, પુત્ર અને પિતા—all એકબીજામાં ગૂંચવાઈને ઝડપથી પકડાઈ જાય છે; અને વનશારિકાઓને ગર્જનારા ગિધડના પેટમાં આખી ગળી લેવામાં આવે છે.
પરસ્પરાઙ્ગવિચ્છેદરક્તસિક્તધરાતલમ્ । હરિગ્રસનસંરબ્ધમત્તક્ષુભિતવારણમ્
અહીં જમીન પર એકબીજાના અંગો કપાઈને લોહીથી ભીંજાઈ ગઈ છે, અને સિંહોની ઉગ્રતાથી ઉશ્કેરાયેલા પાગલ હાથીઓને જોરથી ફાડી ખાઈ નાખવામાં આવે છે.
દરીનિગિરણૈકોત્કસિંહભ્રમણભીષણમ્ । અન્યોઽન્યગ્રસનોદ્યુક્તલોકમલ્લકૃતાહવમ્
અહીં સિંહો ભયાનક રીતે ફરતા અને હરણને એક જ ઘૂંટમાં ગળી જાય છે; લોકો એકબીજાને મારવા તત્પર છે, જાણે મલ્લો જીવલેણ સંઘર્ષમાં જકડાઈ ગયા હોય.
નિષ્પત્ત્રપાદપોડ્ડીનપૂતાઙ્ગારમયાનિલમ્ । રક્તપાનોત્કમાર્જારલીઢધાતુતલાવનિ
વૃક્ષો પાંદડાવિહોણા ઊભા છે, તેમનાં તણા બળીને કાળાં પડ્યાં છે, હવા રાખથી ભરાઈ ગઈ છે; જમીન પર લોહી પીતા બિલાડીઓએ ચાટેલા અવશેષો લપેટાઈ ગયા છે.
જ્વાલાઘનઘનાટોપસાવતંસવનાનિલમ્ । સર્વસ્ખલજ્જ્વલદ્વહ્નિપુઞ્જપિઞ્જરજઙ્ગલમ્
ઘણા જ્વાળાઓના ગર્જનાથી વનપવન ગૂંજી ઉઠ્યું છે; બધે જંગલમાં ઉછળતી આગના ગોઠાંથી પીળાશ છવાઈ ગઈ છે.
દગ્ધાજગરકુઞ્જોત્થધૂમમાંસલગુલ્મકમ્ । મારુતાવલિતજ્વાલાસન્ધ્યાભ્રવલિતામ્બરમ્
સાંપોના બળી ગયેલા બિલ્લાઓમાંથી ધૂમાડાં અને માંસના ગાંઠાં ઊભા થાય છે; પવનથી ફૂંકાઈ રહેલી જ્વાળાઓના રંગથી આકાશ સાંજના વાદળોથી ધૂંધળું થઈ ગયું છે.
ઉડ્ડામરમરુદ્ભ્રાન્તભાસ્મનસ્તમ્ભમણ્ડલમ્ । સાક્રન્દનરદન્તાગ્રશીર્ણાર્ભકકૃતારવમ્
ઉલાળતા પવનમાં રાખના ગોળા ફરતાં રહે છે; માણસોના રડકા વચ્ચે દાંત તૂટી ગયેલા બાળકોના રડવાનો અવાજ સંભળાય છે.
સમ્ભ્રાન્તપુરુષવ્યૂહદન્તકૃત્તમહાશવમ્ । માંસભોગજવગ્રસ્તરક્તરક્તનિજાઙ્ગુલિ
માણસોની ગભરાટથી દાંત તૂટી ગયેલું મોટું મૃતદેહ, લોહીથી સ્નાન કરેલી આંગળીઓના જૂથ દ્વારા તેનો માંસ ઝડપથી ખાઈ લેવામાં આવ્યું.
નીલપત્ત્રલતાશબ્દપીતધૂમઘનચ્છવિ । ભ્રમદ્ગૃધ્રનિગીર્ણોગ્રનભોભ્રાન્તોલ્મુકામિષમ્
પાન અને લતાની ખડખડાટથી પીળું અને ધૂમથી કાળું પડેલું તેનું શરીર, ભયાનક ગૃધ્રો તેના માંસને ચાવી રહ્યા હતા અને આકાશમાં તારા ભટકતા હતા.
ઇતરેતરભિન્નાઙ્ગલોકવિદ્રવણાકુલમ્ । જ્વલિતાગ્નિટનત્કારવિદીર્ણહૃદયોદરમ્
એકબીજાના હાથથી અંગો ફાટી પડેલા, આસપાસના લોકોમાં ગભરાટ ફેલાયો હતો; જલતી આગના તડતડાટથી તેનું હૃદય અને પેટ ફાટી ગયેલું હતું.
ગતમારુતભાઙ્કારભીમદાવાગ્નિવલ્ગનમ્ । ભીતાજગરફૂત્કારપતદઙ્ગારપાદપમ્
ઝાપટ મારતા પવનના અવાજ સાથે ભયાનક જંગલની આગ ધડધડતી હતી; ડરાયેલા સાપના ફૂંકથી વૃક્ષો સળગતા કોળાની જેમ પડી રહ્યા હતા.
તદ્ અકાણ્ડં સ્ફુટં પ્રાપ્ય સ દેશશ્ શુષ્કકોટરઃ । દ્વાદશાર્કાગ્નિદગ્ધસ્ય જગતો ઽનુકૃતિં યયૌ
એ સુકું અને ખોખલું પ્રદેશ સંપૂર્ણપણે નાશ પામી ગયો હતો, એમાં ક્યાંય જીવંતપન નહોતું. એ પ્રદેશ એવું લાગતું હતું જાણે બાર સૂર્યની અગ્નિએ આખું જગત બળી ને સુકાઈ ગયું હોય.