નિરભ્રામ્બરનક્ષત્રે કસ્મિંશ્ચિન્ દિવસે તતઃ । તૈસ્ તૈર્ આરમ્ભસંરમ્ભૈસ્ તૈર્ વસ્ત્રવિભવાર્પણૈઃ
પછી એક દિવસે, આકાશ સ્વચ્છ હતું અને તારાઓથી શોભી રહ્યું હતું, વિવિધ વિધિઓ, ઉત્સાહભર્યા કાર્યો અને કપડાં તથા ધનની ભેટો સાથે સમારંભ થયો.
દત્તાથ તેન સા મહ્યં કુમારી ભયદાયિની । સુકૃષ્ણા કૃષ્ણવર્ણેન દુષ્કૃતેનેવ શાસના
ત્યારે એ માણસે પોતાની દીકરી મને આપી, જે કુમારી હતી, ભય પેદા કરતી હતી, અને એવી કાળી હતી કે જાણે ખરાબ કર્મો માટેની સજા હોય.
સરભસમ્ અભિતો વિનેદુર્ અત્ર પ્રસૃતમહામદિરાસવાશ્ શ્વપાકાઃ । હતપટુપટહા વિલાસવન્તસ્ સ્વયમ્ ઇવ દુષ્કૃતરાશયો મહાન્તઃ
ત્યાં ચંડાળ લોકો ભારે દારૂ પીધા પછી ચારે બાજુ જોરથી ગૂંજી ઉઠ્યા; અને મોટા લોકો, જેમના મન દુષ્કર્મોથી ભરેલા હતા, તેઓ પોતે જ જાણે પાપના ઢગલા બનીને ઢોલ વગાડવામાં અને વિલાસમાં મગ્ન હતા.
બહુનાત્ર કિમ્ ઉક્તેન સ્વોત્સવાવર્જિતાશયઃ । તતઃપ્રભૃતિ તત્રાહં સમ્પન્નઃ પુષ્ટપુક્કસઃ
અહીં વધુ શું કહેવું? એ દિવસથી મારા મનમાં કોઈ આનંદ ન રહ્યો, અને હું દુઃખી અને દુર્બળ બનીને એકલવાયી જીવન જીવતો રહ્યો.
સપ્તરાત્રોત્સવસ્યાન્તે ક્રમાન્ માસાષ્ટકં ગતમ્ । પુષ્પિતા સાથ સમ્પન્ના સ્થિતા ગર્ભવતી તતઃ
સાત દિવસના ઉત્સવ પછી ધીમે ધીમે આઠ મહિના વીતી ગયા; પછી તે સ્ત્રી ફળદાયી બની, અને ગર્ભવતી થઈ.
પ્રાસૂત દુઃખદાં કન્યાં વિપદ્ દુઃખક્રિયામ્ ઇવ । સા કન્યા વવૃધે શીઘ્રં મૂર્ખચિન્તેવ પીવરી
પછી તેણે એક દીકરીને જન્મ આપ્યો, જે દુઃખ આપનારી હતી, જાણે કોઈ મોટી મુશ્કેલી આવી હોય તેમ; એ દીકરી ઝડપથી મોટી અને મૂર્ખ ચિંતાની જેમ જાડા શરીરની થઈ.
પુનઃ પ્રાસૂત સા વર્ષૈસ્ ત્રિભિઃ પુત્રમ્ અશોભનમ્ । અનર્થમ્ ઇવ દુર્બુદ્ધિર્ આશાપાશવિધાયકમ્
પછી ત્રણ વર્ષ પછી, તેણે ફરી એક પુત્રને જન્મ આપ્યો, જે દેખાવમાં અપ્રિય અને મૂર્ખ હતો, જાણે કોઈ અનર્થ જ જન્મ્યો હોય, અને આશાની બંધનોથી બંધાયેલો હતો.
પુનઃ પ્રાસૂત કન્યાં ચ પુનર્ અપ્ય્ અર્ભકં તતઃ । કલત્રવાન્ અહં જાતો વને જરઢપુક્કસઃ
પછી તેણે ફરીથી એક દીકરીને જન્મ આપી, અને પછી ફરી એક બાળક થયો. આમ, હું જંગલમાં પત્નીવાળો થયો, અને વૃદ્ધ, નબળો અને ત્યાજ્ય બની ગયો.
તયા સહ સમાસ્ તત્ર મયા બહ્વ્યો ઽતિવાહિતાઃ । નરકે ચિન્તયા સાર્ધં બ્રહ્મઘ્નેનેવ નશ્યતા
ત્યાં, તેના સાથે ઘણા વર્ષો વીતી ગયા. ચિંતામાં ડૂબેલો, એ રીતે દુઃખી રહ્યો જેમ કોઈ બ્રાહ્મણહત્યા કરનાર નરકમાં પીડાય છે.
શીતવાતાતપક્લેશવિવશેન વનાન્તરે । ચિરં વિલુલિતં વૃદ્ધકચ્છપેનેવ પલ્વલે
જંગલના અંતરમાં ઠંડી, પવન અને તાપથી પીડાઈને, લાંબા સમય સુધી હું એ રીતે ધક્કા ખાઈ રહ્યો હતો જેમ કોઈ વૃદ્ધ કાચબો કાદવમાં ઉલટપલટ થાય.
કલત્રચિન્તાહતયા ધિયા સન્દહ્યમાનયા । દૃષ્ટાઃ કષ્ટસમારમ્ભા દિશઃ પ્રજ્વલિતા ઇવ
પત્નીની ચિંતા વડે મન અંદરથી સળગતું હતું, અને દુઃખદાયી પ્રયત્નોથી ભરેલી દિશાઓ મને જાણે અગ્નિથી ધધકતી દેખાઈ.
ક્ષૌમાનેકસમાક્ષીણપટખણ્ડકધારિણા । કાષ્ઠભારો વને વ્યૂઢો યો મૂર્તમ્ ઇવ દુષ્કૃતમ્
એ many પાટલા જોડીને બનાવેલી જૂની વસ્ત્ર પહેરીને, જંગલમાં લાકડાંનો ભાર ઉઠાવતો હતો, અને એવું લાગતું હતું કે દુર્ભાગ્ય પોતે જ અવતરી આવ્યું હોય.
યૌકકીર્ણજરક્લિન્નગન્ધિકૌપીનવાસસા । આઢ્યાસ્પદવલીકાનાં તલે નીતા ઘનાગમાઃ
વૃદ્ધાવસ્થાના કાદવ અને દુર્ગંધથી ભીંજાયેલા ફાટેલા લંગોટ પહેરીને, એ ધનવાન લોકોના મકાનની નીચે, જ્યાં ઘનઘોર વાદળો ભેગા થાય છે, ત્યાં લઈ જવામાં આવ્યો હતો.
કલત્રાપૂરણોત્કેન જર્જરેણ હિમાનિલૈઃ । હેમન્તે દુર્દુરેણેવ નિલીનં વનકુક્ષિષુ
પત્ની સાથે, ઠંડીની કડક પવનમાં કાંપતો અને થાકેલો, એ શિયાળાની વેરાન જગ્યામાં, જંગલની અંદર ક્યાંક છુપાઈ ગયો હતો.
નાનાકલહકલ્લોલતાપપ્રસરવિદ્રુતાઃ । બાષ્પવ્યાજેન નિર્મુક્તા નેત્રાભ્યાં રક્તબિન્દવઃ
વિવિધ ઝઘડાઓ અને મનમોટાની ગરમીથી ત્રસ્ત થઈને, એની આંખોમાંથી આંસુના બહાને લોહીના ટીપાં વહેવા લાગ્યા.
યામિન્યો વિપિને ક્લિન્નવરાહામિષભોજિના । શિલાતલકુટીકોણે નીતા જલદવિપ્લુતાઃ
સ્ત્રીઓ, જંગલમાં ભીંજાઈને જંગલી શૂકરનું માંસ ખાતી, પથ્થરની ઝૂંપડીઓના ખૂણામાં વરસાદથી પલળી ગઈ હતી.
કાલે ક્ષયં ગતે સ્નેહે કલત્રે ઽઘનતાં ગતે । અસૌહાર્દેન બન્ધૂનાં કલહૈશ્ ચાતિસન્તતૈઃ
સમય જતાં પ્રેમ ઓગળી ગયો અને પત્ની પણ ઉદાસીન બની ગઈ; સગાંઓમાં મૈત્રી ન રહી અને સતત ઝઘડાઓ થવા લાગ્યા.
સર્વત્ર જાતશઙ્કેન કુલીલામુખરાર્ભકે । મયા કૃપણચિત્તેન નીતાઃ પરગૃહે સમાઃ
દરેક જગ્યાએ શંકા છવાઈ ગઈ, અને બાળકો પંખીના છોકરાં જેવું કિલબિલ કરતા; હું દુઃખી મનથી વર્ષો સુધી પરગૃહમાં જીવ્યો.
ચણ્ડાલીકલહોદ્વિગ્નચણ્ડચણ્ડાલતર્જનૈઃ । મુખં જર્જરતાં યાતમ્ ઇન્દૂ રાહુરદૈર્ ઇવ
ચંડાળ સ્ત્રીઓના ઝઘડાં અને તેમનાં કડક ધમકીઓથી હું હેરાન થઈ ગયો; મારું ચહેરું રાહુના દાંતથી ઘાયલ થયેલા ચાંદ્રમાની જેમ થાકી ગયું.
ચર્વિતાઃ ખર્વિતોષ્ઠેન દ્વીપીપિશિતપેશયઃ । નરકાહૃતવિક્રીતા નારક્યો રસના ઇવ
કચડાયેલા હોઠે ચાવેલું ચિત્તા નું માંસ, જાણે નરકવાસીઓની જીભ જેવી, નરકમાં ખરીદી ને ખાધેલું હોય એમ લાગતું હતું.
હિમવત્કન્દરોદ્ગીર્ણાશ્ ચણ્ડા હેમન્તવાયવઃ । અઙ્ગે નિરમ્બરે સોઢા મૃત્યુમુક્તા ઇવેષવઃ
હિમાલયની ગુફાઓમાંથી ફૂંકાયેલા તીવ્ર શિયાળાના પવન, ઉઘાડી દેહે સહન કરેલા, જાણે મૃત્યુમાંથી છૂટેલા બાણો જેવા લાગતા હતા.
જરજ્જરઢમૂઢેન મૂલાનિ ક્ષીણભૂરુહામ્ । સુકૃતાનામ્ ઇવૈકેન સમુત્ખાતાનિ ભૂરિશઃ
વૃદ્ધ અને મૂર્ખ માણસે સુકાઈ ગયેલા વૃક્ષોની મૂળ વારંવાર ખોદી કાઢી, જાણે સારા કર્મોનું એક એક કરીને ખોદી કાઢવું હોય એમ.
શરાવકેષ્વ્ અટવ્યાં ચ પલલં પક્વમ્ આદરાત્ । અમૃષ્ટેન જનૈર્ ભુક્તં કુકલત્રવતા મયા
જંગલમાં નાના વાસણોમાં, લોકોના ધોઈયા વિના, રસપૂર્વક પકવેલું કાદવ મેં ખાધું, જાણે દુષ્ટ પત્ની સાથે જીવવું પડે એમ.
ગ્રહીતૃતેજઃક્ષતયે બહુવક્ત્રવિકારિણા । ભાગધેયમ્ ઇવાત્મીયં વિક્રીતં પણ્યમ્ અન્યતઃ
ખાવનારની તાકાત ઘટે એ માટે, મારા પોતાના ભાગ્યને, ઘણા મોઢા અને વાંકા ચહેરાવાળાએ, બીજે ક્યાંક વેચી નાખ્યું છે — જાણે એ મારી પોતાની કમાણી હોય.
પ્રાણ્યઙ્ગવપુષસ્ સ્વસ્ય પ્રોત્કૃત્યોત્કૃત્ય પેશયઃ । આયુષઃ પરિ વિક્રીતા વિન્ધ્યપક્કણભૂમિષુ
મારા જીવતા શરીરનું માંસ, વારંવાર કાપીને, વિંધ્ય પર્વત પાસેના અછૂત લોકોની જમીન પર, જાણે મારી જ આયુષ્યની કિંમતમાં, વેચાઈ ગયું છે.
જન્માન્તરસહસ્રોત્થં સ્વં પાપમ્ ઇવ વૃદ્ધયે । અવકીર્ણં ચ સઙ્કીર્ણં મણ્ડલારામભૂમિષુ
હજારો જન્મોથી વધતું આવ્યું એવું મારું પાપ જાણે, ઉદ્યાનો અને બાગોમાં છૂટું અને ભેળાઈને ફેલાઈ ગયું છે.
દૃષ્ટં કુદ્દાલકં દૃષ્ટ્યા ઋજ્વ્યા સ્નેહસમુત્કયા । રૌરવાપતિતેનેવ તત્કાકસ્ સ્નિગ્ધતાં ગતઃ
મેં કुदાળને સીધી અને પ્રેમભરી નજરે જોયું; જાણે રૌરવ નર્કમાં પડેલો હોય, એ કાગડો પણ એ સમયે મમતા ભરાઈ ગયો.
વિન્ધ્યકન્દરગુલ્માનાં બન્ધુત્વમ્ ઇવ ગચ્છતા । પુલિન્દવપુષા પત્ત્રપઙ્ક્તયો ઽઙ્ગે સમર્પિતાઃ
વિંધ્યના જંગલમાં ઝાડીઓ અને ઝાડખંભ વચ્ચે ફરતાં, તેની દેહ પર પાંદડાની પાંખીઓ એ રીતે મૂકાઈ ગઈ હતી, જાણે જંગલના વનવાસીઓ સાથે કોઈ સંબંધ બંધાયો હોય.
તર્પિતા લગુડાસ્ફાલજિતકૌલેયરંહસા । પુત્રદારાઃ કદન્નેન ગ્રામ્યકાદ્ યાચિતેન ચ
ગામડાંમાંથી માગીને કે લાકડીના જોરે મેળવેલા ખાદ્યથી, તેની પત્ની અને બાળકો કઠણ ભોજનથી તૃપ્ત થતા.
ધારાસારરણત્પત્ત્રશુષ્કતાલતલે નિશાઃ । નીતા રણિતદન્તેન સાર્ધં વિપિનવાનરૈઃ
વરસાદી રાતે, સુકાઈ ગયેલી તાડપાન પર, વનના વાંદરો સાથે અને જંગલના પ્રાણીઓના અવાજ વચ્ચે, ઠંડીથી દાંત કંપતાં, રાતો કાપી હતી.