આપાતરમણીયત્વં કલ્પ્યતે કેવલં સ્ત્રિયાઃ । મન્યે તદ્ અપિ નાસ્ત્ય્ અત્ર મુને મોહૈકકારણે
સ્ત્રીનું જે દેખાતું સૌંદર્ય છે, એ તો માત્ર કલ્પના જ છે; હે મુનિ, હું માનું છું કે એ પણ અહીં નથી, કારણ કે મોહ જ એકમાત્ર કારણ છે.
વિપુલોલ્લાસદાયિન્યા મદોન્મથનપૂર્વકમ્ । કો વિશેષો વિકારિણ્યા મદિરાયા ઇહ સ્ત્રિયાઃ
જે સ્ત્રી પહેલા મદમાં ચકચૂર કરી, પછી વિશાળ આનંદ આપે છે, એમાં અને દારૂમાં શું ફરક છે? બંને અસ્થિર છે.
લલનાલાનસંલીના મુને માનવદન્તિનઃ । પ્રબોધં નાધિગચ્છન્તિ દીર્ઘૈર્ અપિ શમાઙ્કુશૈઃ
હે મુનિ, જેમના મન સ્ત્રીઓની મોહકતામાં ફસાઈ ગયું છે, તેઓ લાંબા સમય સુધી મનને વશ રાખવાનો પ્રયત્ન કરે છતાંયે જાગૃતિ સુધી પહોંચી શકતા નથી.
કેશકજ્જલધારિણ્યસ્ તીક્ષ્ણાઃ પ્રકૃતિતસ્ સદા । દુષ્કૃતાગ્નિશિખા નાર્યો દહન્તિ તૃણવન્ નરમ્
કેશ અને કાજલથી શોભાયમાન સ્ત્રીઓ સ્વભાવથી જ તીવ્ર હોય છે; દુષ્કર્મોની અગ્નિ જેવી એ સ્ત્રીઓ પુરુષોને ઘાસની જેમ સળગાવી નાખે છે.
તે વન્દ્યાસ્ તે મહાત્માનસ્ ત એવ પુરુષા ભુવિ । યે સુખેન સમુત્તીર્ણાસ્ સાધો યૌવતસઙ્કટાત્
હે સાધુ, જે લોકો યુવાનીના સંકટમાંથી સહેલાઈથી પાર ઉતરી ગયા છે, એ જ વંદનીય છે, એ જ મહાત્મા છે અને એ જ સાચા પુરુષ છે.
જ્વલતામ્ અપિ દૂરે ઽપિ સરસા અપિ નીરસમ્ । સ્ત્રિયો હિ નરકાગ્નીનાં દારુ ચારુ ચ દારુણમ્
સ્ત્રીઓ દૂર હોય કે નજીક, આનંદદાયી લાગે કે નહિ, પણ એ તો નરકની અગ્નિ માટેનું લાકડું છે—સુંદર પણ કઠોર અને ભયાનક.
કીર્ણાન્ધકારકવરી તરત્તારકલોચના । પૂર્ણેન્દુબિમ્બવદના કુમુદોત્કરહાસિની
આ સ્ત્રીના વાળમાં છવાયેલાં અંધકારમાંથી તારાઓ જેવી આંખો ઝગમગે છે; તેનું ચહેરું પૂર્ણ ચાંદની જેવું છે અને તે ખીલે કુમળાં કમળના ગુચ્છની જેમ હસે છે.
લીલાવિલોલપરુષા કાર્યસંહારકારિણી । પરં વિમોહનં બુદ્ધેઃ કામિની દીર્ઘયામિની
તે રમૂજી પણ કઠોર છે, કામને નિષ્ફળ બનાવે છે; લાંબી રાત જેવી આ સ્ત્રી મનને અતિશય મોહી લે છે.
પુષ્પાભિરામમધુરા કરપલ્લવલાસિની । ભ્રમરભ્રૂવિલાસાઢ્યા સ્તબકસ્તનધારિણી
તે ફૂલો જેવી મધુર અને મનોહર છે, તેના હાથ નવાં પાંદડાં જેવા કોમળ છે; ભમરા જેવી વાંકા ભ્રૂ અને ગુચ્છ જેવા ઉન્નત સ્તન ધરાવે છે.
પુષ્પકેસરગૌરાઙ્ગી નરમારણતત્પરા । દદાત્ય્ ઉત્તમવૈવશ્યં કાન્તા વિષમહાલતા
તેના અંગો ફૂલના પરાગ જેવા ફિક્કા છે, પુરુષના વિનાશમાં તત્પર છે; આ પ્રિય, ઝેરી વેલ જેવી, સર્વોત્તમ બેફામપણું આપે છે.
સીત્કારોચ્છ્વાસમાત્રેણ ભુજઙ્ગદલનોત્કયા । કાન્તયોદ્ધ્રિયતે જન્તુઃ કરભ્યેવોરગો બિલાત્
પ્રિય પાત્ર માત્ર એક ઉચ્છ્વાસ કે નાદથી, સાપ પકડનારની જેમ ઉત્સાહપૂર્વક, જીવને પોતાની તરફ ખેંચી લે છે, જેમ હાથીના હાથથી સાપ બિલમાંથી બહાર આવે છે.
કામનામ્ના કિરાતેન વિતીર્ણા મુગ્ધચેતસામ્ । નાર્યો નરવિહઙ્ગાનામ્ અઙ્ગબન્ધનવાગુરાઃ
કામ નામના શિકારી દ્વારા, નિર્દોષ મનવાળા લોકો માટે ફાંસા પાથરાય છે; સ્ત્રીઓ પુરુષ રૂપ પંખીઓના અંગોને બાંધતી વાંસળી જેવી છે.
લલનાવિપુલાલાને મનોમત્તમતઙ્ગજઃ । રતિશૃઙ્ખલયા બ્રહ્મન્ બદ્ધસ્ તિષ્ઠતિ મૂકવત્
વિશાળ કટિ ધરાવતી સ્ત્રીની ઇચ્છાથી મસ્ત થયેલું મન નામનું હાથી, હે બ્રાહ્મણ, રતિની જંજાળથી બાંધાયેલું, મૌન થઈને ઊભું રહે છે.
જન્મપલ્વલમત્સ્યાનાં કર્મકોટરચારિણામ્ । પુંસાં દુર્વાસનારજ્જુર્ નારી બડિશપિણ્ડિકા
જન્મના તળાવમાં તરતા અને કર્મના ખાડામાં ફરતા પુરુષો માટે, સ્ત્રી એ વાંસળીમાં લગાવેલી માછલીની ગાંઠ છે અને દુર્વાસના એ વાંસળીની દોરી છે.
મન્દુરેવ તુરઙ્ગાનામ્ આલાનમ્ ઇવ દન્તિનામ્ । પુંસામ્ અબ્જમ્ ઇવાલીનાં બન્ધનં વામલોચનાઃ
સ્ત્રીઓ પુરુષો માટે એ રીતે બંધનરૂપ છે, જેમ ઘોડા માટે લગામ, હાથી માટે સાંકળ, કે કમળ માટે કાદવ બંધન બને છે.
નાનારસમયી ચિત્રા ભોગભૂમિર્ ઇયં મુને । સ્ત્રિયમ્ આશ્રિત્ય સંયાતા પરામ્ ઇહ હિ સંસ્થિતિમ્
હે મુનિ, આ ભોગભૂમિ અનેક પ્રકારની અને અદ્ભુત છે; અહીં તે સ્ત્રીના આધારથી જ સર્વોચ્ચ અવસ્થાએ પહોંચે છે.
સર્વેષાં દોષરત્નાનાં સુસમુદ્ગિકયાનયા । દુઃખશૃઙ્ખલયા નિત્યમ્ અલમ્ અસ્તુ મમ સ્ત્રિયા
મને સ્ત્રીઓથી સદા માટે મુક્તિ મળે, કારણ કે એ બધા દોષોના ખજાના જેવી અને દુઃખની સાંકળ જેવી છે.
કિં સ્તનેન કિમ્ અક્ષ્ણા વા કિં નિતમ્બેન કિં ભ્રુવા । માંસમાત્રૈકસારેણ કરોમ્ય્ અહમ્ અવસ્તુના
સ્તન, આંખ, નિતંબ કે ભ્રૂથી શું ફાયદો, જ્યારે એ બધું માત્ર માંસ જ છે અને તેમાં સાચી કોઈ વસ્તુ નથી?
ઇતો માંસમ્ ઇતો રક્તમ્ ઇતો ઽસ્થીનિ ચ વાસરૈઃ । બ્રહ્મન્ કતિપયૈર્ એવ યાતિ સ્ત્રી વિશરારુતામ્
અહીં માંસ છે, અહીં લોહી છે, અહીં હાડકાં છે; હે બ્રાહ્મણ, થોડા જ દિવસોમાં સ્ત્રીનું શરીર વિઘટિત થઈ જાય છે.
યાસ્ તા નિષ્પરુષૈસ્ તૂલૈર્ લાલિતાઃ પતિભિસ્ સ્ત્રિયઃ । તા મુને પ્રવિભક્તાઙ્ગ્યસ્ સ્વપન્તિ પિતૃભૂમિષુ
જે સ્ત્રીઓ પતિઓ દ્વારા નરમ કાપડ જેવી કાળજીથી લાડવામાં આવતી હતી, હે મુનિ, આજેઓના અંગો વિખૂટા પડી પિતૃભૂમિમાં પડ્યા છે.
યસ્મિન્ ઘનનવસ્નેહં મુખે પત્ત્રાઙ્કુરશ્રિયઃ । કાન્તેન રચિતા બ્રહ્મઞ્ શીર્યતે તત્ તુ જઙ્ગલે
જે ચહેરા પર પ્રિયજને તાજા લપસણ અને કૂંપળ જેવી હોઠોની શોભા સજાવી હતી, હે બ્રાહ્મણ, એ ચહેરો પણ જંગલમાં ધીમે ધીમે ક્ષય પામે છે.
કેશાશ્ શ્મશાનવૃક્ષેષુ યાન્તિ ચામરલેશતામ્ । અસ્થીન્ય્ ઉડુવદ્ આભાન્તિ દિનૈર્ અવનિમણ્ડલે
કબ્રસ્તાનના વૃક્ષો પર વાળ યાકના પૂંછડી જેવા થઈ જાય છે; હાડકાં થોડા જ દિવસોમાં ધરતી પર તારાઓ જેવી ઝગમગે છે.
પિબન્તિ પાંસવો રક્તં ક્રવ્યાદાશ્ ચાપ્ય્ અનેકશઃ । ચર્માનલશિખા ભુઙ્ક્તે ખં યાન્તિ પ્રાણવાયવઃ
ધૂળ લોહી પી જાય છે, અનેક પ્રકારના માંસખોરો તેને ખાઈ જાય છે; ત્વચા અગ્નિની જ્વાળામાં ભસ્મ થઈ જાય છે અને શ્વાસ આકાશમાં વિલીન થઈ જાય છે.
ઇત્ય્ એષા લલનાઙ્ગાનામ્ અચિરેણૈવ ભાવિની । સ્થિતિર્ મયા વઃ કથિતા કિં ભ્રાન્તિમ્ અનુધાવથ
આ રીતે, શરીરનું જે થવાનું છે તે હું તમને સમજાવ્યું છે; તો પછી તમે કેમ મોહ પાછળ દોડો છો?
ભૂતપઞ્ચકસઙ્ઘટ્ટસંસ્થાનં લલનાભિધમ્ । રસાદ્ અભિવહત્વ્ એતત્ કથં નામ ધિયાન્વિતઃ
પાંચ તત્વોના મિલનથી બનેલું અને માત્ર સ્વાદ વહન કરતું આ શરીર, તેને બુદ્ધિથી ભરેલું કેમ માનવું?
શાખાવિતાનગહના કટ્વમ્લફલશાલિની । પ્રતાનોત્તાલતામ્ એતિ ચિન્તા કાન્તાનુસારિણી
ઇચ્છા પાછળ ચાલતી ચિંતા, ડાળીઓથી ભરેલા વૃક્ષ જેવી ઊંચી અને ઘણી થાય છે, અને તે કડવા-ખાટા ફળ આપે છે.
ક્વચિદ્ ભૂતતયા ચેતો ધનગર્ધાન્ધમ્ આકુલમ્ । પરં મોહમ્ ઉપાદત્તે યૂથભ્રષ્ટો મૃગો યથા
ક્યારેક મન ધનની લાલચમાં અંધ બની, ખૂબ ચિંતા અને મોહમાં પડી જાય છે, જેમ ઝુંડથી વિખૂટો પડેલો હરણ ભટકી જાય છે.
શોચ્યતાં પરમામ્ એતિ તરુણસ્ તરુણીરતઃ । નિબદ્ધઃ કરિણીલોભાદ્ વિન્ધ્યખાતે યથા દ્વિપઃ
યુવાન જ્યારે યુવતી સાથે ભોગમાં મગ્ન રહે છે, ત્યારે તે અત્યંત દયનીય બની જાય છે, જાણે વિંધ્ય પર્વતની ખાડામાં ફસાયેલો હાથી માદી માટે બંધાઈ ગયો હોય.
યસ્ય સ્ત્રી તસ્ય ભોગેચ્છા નિસ્સ્ત્રીકસ્ય ન ભોગભૂઃ । સ્ત્રિયં ત્યક્ત્વા જગત્ ત્યક્તં જગત્ ત્યક્ત્વા સુખી ભવેત્
જેને સ્ત્રી છે તેને ભોગની ઈચ્છા થાય છે, અને જેને સ્ત્રી નથી તેને ભોગનો આધાર જ નથી. સ્ત્રીનો ત્યાગ કરવાથી આખું જગત ત્યાગી શકાય છે, અને જગતનો ત્યાગ કરવાથી સાચું સુખ મળે છે.
આપાતમાત્રરમણેષુ દુરન્તરેષુ ભોગેષુ નાહમ્ અલિપક્ષતિપેલવેષુ । બ્રહ્મન્ રમે મરણરોગજરાદિભીત્યા શામ્યામ્ય્ અહં પરમ્ ઉપૈમિ વનં પ્રયત્નાત્
હું ક્ષણિક અને મુશ્કેલ ભોગોમાં કે મધમાખીના નાજુક પાંખોમાં આનંદ માનતો નથી. હે બ્રાહ્મણ, મૃત્યુ, રોગ અને વૃદ્ધાવસ્થાની ભયથી હું આનંદ શોધું છું અને પ્રયત્નપૂર્વક વનમાં પરમ શાંતિ પ્રાપ્ત કરું છું.