તે ધર્મ્યાસ્ તે મહાત્માનસ્ ત એવ પુરુષા ભુવિ । યે સુખેન સમુત્તીર્ણાસ્ સાધો યૌવનસઙ્કટાત્
જે લોકોએ યુવાનીના ભયમાંથી સરળતાથી પાર ઉતરી લીધું છે, એ જ સાચા ધર્મી, મહાન આત્માઓ છે, અને એ જ ખરેખર પુરુષ કહેવાય છે, હે સજ્જન.
સુખેન તીર્યતે ઽમ્ભોધિર્ ઉત્કૃષ્ટમકરાકરઃ । ન કલ્લોલવનોલ્લાસિ સદોષં હતયૌવનમ્
મોટા માછલીઓથી ભરેલ દરિયો પણ સરળતાથી પાર કરી શકાય છે, પણ દુર્ગુણોથી ભરેલી નષ્ટ યુવાનીના દરિયાને પાર કરવું સહેલું નથી.
વિનયભૂષિતમ્ આર્યજનાસ્પદં કરુણયોજ્જ્વલમ્ આવલિતં ગુણૈઃ । ઇહ હિ દુર્લભમ્ અઙ્ગ સુયૌવનં જગતિ કાનનમ્ અમ્બરગં યથા
વિનમ્રતા, દયાળુતા અને ગુણોથી શોભાયમાન, અને સજ્જનોને આશરો આપતી એવી ઉત્તમ યુવાની તો દુનિયામાં બહુ દુર્લભ છે, જાણે આકાશમાં વન હોય એમ.
માંસપુત્તલિકાયાશ્ ચ યન્ત્રલોલાઙ્ગપઞ્જરે । સ્નાય્વસ્થિગ્રન્થિશાલિન્યાસ્ સ્ત્રિયાઃ કિમ્ ઇવ શોભનમ્
માસના પুতળા જેવી, યંત્રની જેમ હલનચલન કરતી અને સ્નાયુ-હાડકાંના ગાંઠોથી ભરેલી સ્ત્રીમાં શું સુંદરતા છે?
ત્વઙ્માંસરક્તબાષ્પાસ્રુ પૃથક્ કૃત્વા વિલોચનમ્ । સમાલોકય રમ્યં ચેત્ કિં મુધા પરિમુહ્યસિ
તમે આંખમાંથી ચામડી, માંસ, લોહી, વરાળ અને આંસુ અલગ કરો, પછી જોવો તો તેમાં શું સુંદરતા રહે છે? તો પછી વ્યર્થમાં કેમ મોહિત થાઓ છો?
ઇતઃ કેશા ઇતો રક્તમ્ ઇતીયં પ્રમદાતનુઃ । કિમ્ એતયા નિન્દિતયા કરોતુ વિપુલાશયઃ
અહીં વાળ છે, ત્યાં લોહી છે—સ્ત્રીનું શરીર આવું જ છે. જેનું મન વિશાળ છે, તે આ નિંદનીય વસ્તુથી શું કરે?
વાસોવિલેપનૈર્ યાનિ લાલિતાનિ પુનઃ પુનઃ । તાન્ય્ અઙ્ગાન્ય્ અવલુમ્પન્તિ ક્રવ્યાદાસ્ સર્વદેહિનામ્
જે અંગોને વારંવાર કપડાં અને સુગંધથી શણગારે છે, એ અંગો આખરે બધા શરીરોમાં માંસખોર પ્રાણીઓ ખાઈ જાય છે.
મેરોશ્ શૃઙ્ગતટોલ્લાસિગઙ્ગાજલરયોપમાઃ । દૃષ્ટા યસ્મિન્ સ્તને મુક્તા હારસ્યોલ્લાસશાલિનઃ
જેનાં સ્તન પર મણિહારની જેમ ઝળહળતા મુક્તા દેખાય છે, જે મેરુ પર્વતની ટોચ અને ઢોળાણ પર રમતા ગંગાજળના તરંગો જેવા લાગે છે.
શ્મશાનેષુ દિગન્તેષુ સ એવ લલનાસ્તનઃ । શ્વભિર્ આસ્વાદ્યતે કાલે લઘુપિણ્ડ ઇવાન્ધસઃ
શ્મશાનમાં કે દિશાના અંતે, એ જ પ્રેમથી પાળેલી છાતી, સમય જતાં કુતરા દ્વારા ખાઈ જાય છે, જેમ અંધ માણસના હાથમાં આવેલું નાનું ટુકડો ખાઈ લેવાય છે.
રક્તમાંસાદિદિગ્ધાનિ કરભસ્ય યથા વને । તથૈવાઙ્ગાનિ કામિન્યાસ્ તત્ પ્રત્ય્ અપિ હિ કો ગ્રહઃ
જેમ જંગલમાં વાછરડાના અંગો લોહી અને માંસથી લથપથ હોય છે, એમ જ સ્ત્રીના અંગો પણ છે; તો એમાંથી શું મેળવવું છે?
આપાતરમણીયત્વં કલ્પ્યતે કેવલં સ્ત્રિયાઃ । મન્યે તદ્ અપિ નાસ્ત્ય્ અત્ર મુને મોહૈકકારણે
સ્ત્રીનું જે દેખાતું સૌંદર્ય છે, એ તો માત્ર કલ્પના જ છે; હે મુનિ, હું માનું છું કે એ પણ અહીં નથી, કારણ કે મોહ જ એકમાત્ર કારણ છે.
વિપુલોલ્લાસદાયિન્યા મદોન્મથનપૂર્વકમ્ । કો વિશેષો વિકારિણ્યા મદિરાયા ઇહ સ્ત્રિયાઃ
જે સ્ત્રી પહેલા મદમાં ચકચૂર કરી, પછી વિશાળ આનંદ આપે છે, એમાં અને દારૂમાં શું ફરક છે? બંને અસ્થિર છે.
લલનાલાનસંલીના મુને માનવદન્તિનઃ । પ્રબોધં નાધિગચ્છન્તિ દીર્ઘૈર્ અપિ શમાઙ્કુશૈઃ
હે મુનિ, જેમના મન સ્ત્રીઓની મોહકતામાં ફસાઈ ગયું છે, તેઓ લાંબા સમય સુધી મનને વશ રાખવાનો પ્રયત્ન કરે છતાંયે જાગૃતિ સુધી પહોંચી શકતા નથી.
કેશકજ્જલધારિણ્યસ્ તીક્ષ્ણાઃ પ્રકૃતિતસ્ સદા । દુષ્કૃતાગ્નિશિખા નાર્યો દહન્તિ તૃણવન્ નરમ્
કેશ અને કાજલથી શોભાયમાન સ્ત્રીઓ સ્વભાવથી જ તીવ્ર હોય છે; દુષ્કર્મોની અગ્નિ જેવી એ સ્ત્રીઓ પુરુષોને ઘાસની જેમ સળગાવી નાખે છે.
તે વન્દ્યાસ્ તે મહાત્માનસ્ ત એવ પુરુષા ભુવિ । યે સુખેન સમુત્તીર્ણાસ્ સાધો યૌવતસઙ્કટાત્
હે સાધુ, જે લોકો યુવાનીના સંકટમાંથી સહેલાઈથી પાર ઉતરી ગયા છે, એ જ વંદનીય છે, એ જ મહાત્મા છે અને એ જ સાચા પુરુષ છે.
જ્વલતામ્ અપિ દૂરે ઽપિ સરસા અપિ નીરસમ્ । સ્ત્રિયો હિ નરકાગ્નીનાં દારુ ચારુ ચ દારુણમ્
સ્ત્રીઓ દૂર હોય કે નજીક, આનંદદાયી લાગે કે નહિ, પણ એ તો નરકની અગ્નિ માટેનું લાકડું છે—સુંદર પણ કઠોર અને ભયાનક.
કીર્ણાન્ધકારકવરી તરત્તારકલોચના । પૂર્ણેન્દુબિમ્બવદના કુમુદોત્કરહાસિની
આ સ્ત્રીના વાળમાં છવાયેલાં અંધકારમાંથી તારાઓ જેવી આંખો ઝગમગે છે; તેનું ચહેરું પૂર્ણ ચાંદની જેવું છે અને તે ખીલે કુમળાં કમળના ગુચ્છની જેમ હસે છે.
લીલાવિલોલપરુષા કાર્યસંહારકારિણી । પરં વિમોહનં બુદ્ધેઃ કામિની દીર્ઘયામિની
તે રમૂજી પણ કઠોર છે, કામને નિષ્ફળ બનાવે છે; લાંબી રાત જેવી આ સ્ત્રી મનને અતિશય મોહી લે છે.
પુષ્પાભિરામમધુરા કરપલ્લવલાસિની । ભ્રમરભ્રૂવિલાસાઢ્યા સ્તબકસ્તનધારિણી
તે ફૂલો જેવી મધુર અને મનોહર છે, તેના હાથ નવાં પાંદડાં જેવા કોમળ છે; ભમરા જેવી વાંકા ભ્રૂ અને ગુચ્છ જેવા ઉન્નત સ્તન ધરાવે છે.
પુષ્પકેસરગૌરાઙ્ગી નરમારણતત્પરા । દદાત્ય્ ઉત્તમવૈવશ્યં કાન્તા વિષમહાલતા
તેના અંગો ફૂલના પરાગ જેવા ફિક્કા છે, પુરુષના વિનાશમાં તત્પર છે; આ પ્રિય, ઝેરી વેલ જેવી, સર્વોત્તમ બેફામપણું આપે છે.
સીત્કારોચ્છ્વાસમાત્રેણ ભુજઙ્ગદલનોત્કયા । કાન્તયોદ્ધ્રિયતે જન્તુઃ કરભ્યેવોરગો બિલાત્
પ્રિય પાત્ર માત્ર એક ઉચ્છ્વાસ કે નાદથી, સાપ પકડનારની જેમ ઉત્સાહપૂર્વક, જીવને પોતાની તરફ ખેંચી લે છે, જેમ હાથીના હાથથી સાપ બિલમાંથી બહાર આવે છે.
કામનામ્ના કિરાતેન વિતીર્ણા મુગ્ધચેતસામ્ । નાર્યો નરવિહઙ્ગાનામ્ અઙ્ગબન્ધનવાગુરાઃ
કામ નામના શિકારી દ્વારા, નિર્દોષ મનવાળા લોકો માટે ફાંસા પાથરાય છે; સ્ત્રીઓ પુરુષ રૂપ પંખીઓના અંગોને બાંધતી વાંસળી જેવી છે.
લલનાવિપુલાલાને મનોમત્તમતઙ્ગજઃ । રતિશૃઙ્ખલયા બ્રહ્મન્ બદ્ધસ્ તિષ્ઠતિ મૂકવત્
વિશાળ કટિ ધરાવતી સ્ત્રીની ઇચ્છાથી મસ્ત થયેલું મન નામનું હાથી, હે બ્રાહ્મણ, રતિની જંજાળથી બાંધાયેલું, મૌન થઈને ઊભું રહે છે.
જન્મપલ્વલમત્સ્યાનાં કર્મકોટરચારિણામ્ । પુંસાં દુર્વાસનારજ્જુર્ નારી બડિશપિણ્ડિકા
જન્મના તળાવમાં તરતા અને કર્મના ખાડામાં ફરતા પુરુષો માટે, સ્ત્રી એ વાંસળીમાં લગાવેલી માછલીની ગાંઠ છે અને દુર્વાસના એ વાંસળીની દોરી છે.
મન્દુરેવ તુરઙ્ગાનામ્ આલાનમ્ ઇવ દન્તિનામ્ । પુંસામ્ અબ્જમ્ ઇવાલીનાં બન્ધનં વામલોચનાઃ
સ્ત્રીઓ પુરુષો માટે એ રીતે બંધનરૂપ છે, જેમ ઘોડા માટે લગામ, હાથી માટે સાંકળ, કે કમળ માટે કાદવ બંધન બને છે.
નાનારસમયી ચિત્રા ભોગભૂમિર્ ઇયં મુને । સ્ત્રિયમ્ આશ્રિત્ય સંયાતા પરામ્ ઇહ હિ સંસ્થિતિમ્
હે મુનિ, આ ભોગભૂમિ અનેક પ્રકારની અને અદ્ભુત છે; અહીં તે સ્ત્રીના આધારથી જ સર્વોચ્ચ અવસ્થાએ પહોંચે છે.
સર્વેષાં દોષરત્નાનાં સુસમુદ્ગિકયાનયા । દુઃખશૃઙ્ખલયા નિત્યમ્ અલમ્ અસ્તુ મમ સ્ત્રિયા
મને સ્ત્રીઓથી સદા માટે મુક્તિ મળે, કારણ કે એ બધા દોષોના ખજાના જેવી અને દુઃખની સાંકળ જેવી છે.
કિં સ્તનેન કિમ્ અક્ષ્ણા વા કિં નિતમ્બેન કિં ભ્રુવા । માંસમાત્રૈકસારેણ કરોમ્ય્ અહમ્ અવસ્તુના
સ્તન, આંખ, નિતંબ કે ભ્રૂથી શું ફાયદો, જ્યારે એ બધું માત્ર માંસ જ છે અને તેમાં સાચી કોઈ વસ્તુ નથી?
ઇતો માંસમ્ ઇતો રક્તમ્ ઇતો ઽસ્થીનિ ચ વાસરૈઃ । બ્રહ્મન્ કતિપયૈર્ એવ યાતિ સ્ત્રી વિશરારુતામ્
અહીં માંસ છે, અહીં લોહી છે, અહીં હાડકાં છે; હે બ્રાહ્મણ, થોડા જ દિવસોમાં સ્ત્રીનું શરીર વિઘટિત થઈ જાય છે.
યાસ્ તા નિષ્પરુષૈસ્ તૂલૈર્ લાલિતાઃ પતિભિસ્ સ્ત્રિયઃ । તા મુને પ્રવિભક્તાઙ્ગ્યસ્ સ્વપન્તિ પિતૃભૂમિષુ
જે સ્ત્રીઓ પતિઓ દ્વારા નરમ કાપડ જેવી કાળજીથી લાડવામાં આવતી હતી, હે મુનિ, આજેઓના અંગો વિખૂટા પડી પિતૃભૂમિમાં પડ્યા છે.