સ નનામ મહીપાલં શિખરોદારકન્ધરમ્ । પાદોપાન્તગતઃ કાન્તં શૈલં ફલતરુર્ યથા
એ જાદૂગર રાજાને નમસ્કાર કર્યો, જેમ ઊંચા શિખરવાળા પર્વત પાસે ફળથી ભરેલો વૃક્ષ ઊભો હોય તેમ, તે રાજાના ચરણ પાસે નમ્યો.
સચ્છાયસ્યોન્નતાંસસ્ય ફલિનઃ પુષ્પધારિણઃ । સંવિવેશ પુરો રાજ્ઞસ્ તરોર્ અગ્રે કપિર્ યથા
છાંયાવાળું, ઊંચા ડાળીઓ અને ફૂલ-ફળથી ભરેલું વૃક્ષ હોય અને તેના આગળ વાંદરું આવે તેમ, એ જાદૂગર રાજાના આગળ આવીને ઊભો રહ્યો.
ચપલો લમ્પટો ઽર્થાનાં સામોદસુખમારુતમ્ । ઉવાચોત્કન્ધરં ભૂપં સ પદ્મમ્ ઇવ ષટ્પદઃ
લાલચુ અને ચંચળ એ જાદૂગર ઇનામની આશામાં આનંદભરી હવા જેવી મીઠી વાતોથી, ઊંચા ગળાવાળા રાજાને, જેમ મધમાખી કમળને સંબોધે તેમ, સંબોધી બોલ્યો.
વિલોકય વિભો તાવદ્ એકામ્ ઇહ ખરોલિકામ્ । પીઠસ્થ એવ સાશ્ચર્યાં વ્યોમ્નશ્ ચન્દ્ર ઇવાવનિમ્
હે પ્રભુ, હવે અહીં એક જ પાંસો જોઈ લો, જે પાટ પર પડ્યો છે છતાં પણ અદ્ભુત લાગે છે, જાણે આકાશમાંથી ચાંદ્રમા જમીન પર પડ્યો હોય તેવી.
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ભ્રમિતા તેન પિઞ્છિકા ભ્રમદાયિની । નાનાવિરચનાબીજં માયેવ પરમાત્મના
આવું કહીને, તેણે પાંસો ફેરવતી લાકડી ફરીવી, જાણે પરમાત્માએ માયા જેવી અનેક રચનાઓનું બીજ ફેરવીને ફેલાવ્યું હોય.
તાં દદર્શ મહીપાલસ્ તેજોરેખાવિરાજિતામ્ । શક્રસ્ સુરવિમાનસ્થસ્ સ્વકાર્મુકલતામ્ ઇવ
રાજાએ તેને જોયું, જે પ્રકાશની રેખાથી ઝગમગતું હતું, જાણે ઇન્દ્ર પોતાનાં દેવવિમાનમાં ઊભો રહી પોતાનો ધનુષ્ય પકડીને તેજ પાથરે છે.
સભાં સૈન્ધવસામન્તો વિવેશાસ્મિન્ ક્ષણે તદા । તારાપતિકરાકીર્ણાં વ્યોમવીથીમ્ ઇવામ્બુદઃ
એ જ ક્ષણે, રાજા પોતાના સિંધુ દેશનાં વંશજોને લઈને સભામાં પ્રવેશ્યા, જાણે વાદળ તારાઓ અને ગ્રહોથી ભરેલી આકાશગંગામાં પ્રવેશે.
તં ચૈવાનુજગામાશ્વશ્ શસ્યઃ પરમવેગવાન્ । દેવલોકોન્મુખસ્ ત્વ્ અબ્ધેશ્ શક્રમ્ ઉચ્ચૈશ્શ્રવા ઇવ
એ તેજસ્વી અને ઝડપી ઘોડો પણ તેને એટલી જ ઝડપથી પછડતો ગયો, જાણે દેવલોકમાં જવાનું મન હોય, જેમ ઉચ્ચૈઃશ્રવાસે ઇન્દ્રને અનુસરે છે.
સ તમ્ અશ્વમ્ ઉપાદાય પાર્થિવં સમુવાચ હ । સોચ્ચૈશ્શ્રવા ઇવ ક્ષીરસાગરો મરુતાં પતિમ્
પછી તેણે એ ઘોડો લઈને રાજાને કહ્યું, જેમ દુધના દરિયાએ ઉચ્ચૈઃશ્રવાસ સાથે પવનના રાજા ઇન્દ્રને સંબોધે.
ઇદમ્ ઉચ્ચૈશ્શ્રવઃપ્રખ્યં હયરત્નં મહીપતે । જવે જયનશીલે તુ મૂર્તિમાન્ ઇવ મારુતઃ
હે રાજા, આ ઉચ્ચૈઃશ્રવાસ જેવો ઘોડાની ખજાનામાં શ્રેષ્ઠ છે, ઝડપ અને વિજયમાં તો જાણે પવન પોતે જ રૂપ લઈને આવ્યો હોય.
અશ્વો ઽયમ્ અસ્મત્પ્રભુણા પ્રભો સમ્પ્રહિતસ્ ત્વયિ । રાજતે હિ પદાર્થશ્રીર્ મહતામ્ અર્પણાચ્ છુભા
પ્રભુ, આ ઘોડો મારા સ્વામી દ્વારા તમારા માટે મોકલવામાં આવ્યો છે; ખરેખર, મહાન લોકો દ્વારા અપાયેલ વસ્તુઓની તેજસ્વિતા વધારે ઝળકે છે.
ઇત્ય્ ઉક્તવતિ તસ્મિંસ્ તુ પ્રત્યુવાચૈન્દ્રજાલિકઃ । જલદસ્તનિતે શાન્તે ચાતકો ભૂધરં યથા
જ્યારે તેણે આ રીતે કહ્યું, ત્યારે જાદુગરે જવાબ આપ્યો, જાણે વાદળના ગર્જન પછી ચાતક પક્ષી પર્વત તરફ જુએ છે.
સદશ્વમ્ એનમ્ આરુહ્ય ભુવનં વિહર પ્રભો । સ્વપ્રતાપાહિતાનલ્પશોભામ્ ઉર્વીં રવિર્ યથા
હે સ્વામી, આ ઉત્તમ ઘોડા પર ચડીને આખી દુનિયામાં ફરો, જેમ સૂર્ય પોતાનું તેજ ધરતી પર વિખેરીને તેને શોભાવતો જાય છે.
અશ્વમ્ આલોકયામ્ આસ તેનોક્ત ઇતિ પાર્થિવઃ । નિર્હ્રાદસૂચિતં મેઘં સ મયૂર ઇવોત્સુકઃ
રાજાએ જાદુગરના શબ્દો મનમાં રાખીને ઘોડા તરફ જોયું, જાણે ઉત્સુક મોર ગર્જના સંકેત આપતાં વાદળ તરફ જુએ છે.
અથાનિમેષયા દૃષ્ટ્યા રાજા ચિત્રોપમાકૃતિઃ । બભૂવાલોકયન્ન્ અશ્વં લિપિકર્માર્પિતોપમમ્
પછી રાજા, જેનું રૂપ ચિત્ર જેવી અદભૂત હતું, એ અડગ દૃષ્ટિથી ઘોડા તરફ જોઈ રહ્યો, જાણે ચિત્રમાં આંકાયેલો પાત્ર હોય તેમ.
ક્ષણમ્ આલોક્ય પિઞ્છાશ્વૌ તસ્થૌ સ સ્થગિતેક્ષણઃ । દૃષ્ટક્ષુબ્ધસમુદ્રાદ્રિર્ ભીરુર્ એકતરો યથા
પાંખવાળાં ઘોડાને એક ક્ષણ માટે જોઈ, પછી એ આંખો ઢાંકીને સ્થિર ઊભો રહ્યો, જાણે કોઈ ડરપોક પર્વત ઉગ્ર સમુદ્ર સામે નિઃશબ્દ ઊભો હોય.
તસ્થૌ મુહૂર્તયુગ્મં તુ ધ્યાનાસક્ત ઇવાત્મનિ । વીતરાગો મુનિર્ બુદ્ધઃ પરાનન્દ ઇવ સ્થિતઃ
એ બે ક્ષણ સુધી એમ જ ઊભો રહ્યો, જાણે પોતાનાં મનમાં ધ્યાનમાં લીન થઈ ગયો હોય, વૈરાગ્યવાળા મુનિ કે પરમ આનંદમાં સ્થિત જાગૃત પુરુષ જેવો.
બોધિતઃ કેનચિન્ નાસૌ સ્વપ્રતાપજિતોર્જિતઃ । ભયાત્ કામ્ અપ્ય્ અયં ભૂપશ્ ચિન્તાં ચિન્તયતીતિ હ
કોઈએ એને જગાડ્યો નહીં, કારણ કે એ પોતાનાં તેજથી જ શાંત થયો હતો; પણ કદાચ ડરથી આ રાજા કોઈ ચિંતામાં ગુમ થઈ ગયો હતો.
બભૂવુઃ કેવલં તત્ર નિસ્સ્પન્દસિતચામરાઃ । ચામરિણ્યો હિ શર્વર્યસ્ સ્તમ્ભિતેન્દુકરા ઇવ
ત્યાં માત્ર ચામરાં જ સંપૂર્ણ નિઃસંચળ રહ્યા, જાણે આખી રાત જ શાંત થઈ ગઈ હોય, કે ચાંદનીની કરાં પણ એક જગ્યાએ જ અટકી ગઈ હોય.
વિરેજુર્ વિસ્મયાપૂર્ણા નિસ્સ્પન્દાસ્ તે સભાસદઃ । નિસ્સ્પન્દકિઞ્જલ્કદલાઃ પદ્માઃ પઙ્કકૃતા ઇવ
સભામાં બેઠેલા બધા લોકો આશ્ચર્યથી ભરાયેલા અને એકદમ શાંત થઈ ગયા હતા, જાણે કાદવમાં ઊંડા પડેલા કમળના પાંદડા એક પણ હલનચલન વિના સ્થિર થઈ જાય છે.
પ્રશશામ સભાસ્થાને જનકોલાહલશ્ શનૈઃ । પ્રશાન્તપ્રાવૃષો વ્યોમ્નસ્ સામ્ભોદમ્ ઇવ ગર્જિતમ્
જેમ વરસાદ પછી આકાશમાં મેઘગર્જના ધીમે ધીમે શાંત થઈ જાય છે, તેમ સભામાં બેઠેલા લોકોનો હોબાળો પણ ધીમે ધીમે ઓસરતો ગયો.
સન્દેહસાગરોન્મગ્ના જગ્મુશ્ ચિન્તાં સુમન્ત્રિણઃ । વિષીદતિ ગદાપાણાવ્ અસુરાજાવ્ ઇવામરાઃ
બુદ્ધિશાળી મંત્રીઓ શંકાના દરિયામાં ડૂબી ગયા અને ચિંતામાં પડી ગયા, જેમ ગદાધારી અસુરરાજા દુઃખી થાય ત્યારે દેવતાઓ પણ ઉદાસ થઈ જાય છે.
વિતતવિસ્મયજિહ્મતયા તયા જનતયા ભવમોહનિષણ્ણયા । સ્તિમિતચક્ષુષિ ભૂમિપતૌ સ્થિતે મુકુલિતાબ્જવનસ્ય ધૃતા દ્યુતિઃ
લોકો આશ્ચર્ય અને સંસારના મોહથી વાંકડા થઈ ગયા હતા, અને રાજા સ્થિર નજરે બેઠો હતો, ત્યારે કમળના વનનો તેજ પણ જાણે મલિન થઈ ગયો હતો.
મુહૂર્તદ્વિતયેનાથ બોધમ્ આપ મહીપતિઃ । પ્રાવૃષેણ્યામ્બુનિર્મુક્તમ્ અમ્ભોરુહમ્ ઇવોત્તમમ્
થોડી ક્ષણોમાં રાજાએ ફરી સંજ્ઞાન મેળવ્યું, જાણે વરસાદના પાણીમાંથી મુક્ત થયેલું સુંદર કમળ ખીલી ઊઠ્યું હોય.
આસનાત્ સાઙ્ગદોત્તંસઃ પ્રબુદ્ધો ઽસાવ્ અકમ્પત । સવનાભોગશૃઙ્ગાગ્રો ભૂકમ્પ ઇવ પર્વતઃ
જ્યારે રાજા હાથમાં કંગણ અને માથે મુગટ પહેરીને જાગ્યો, ત્યારે બેઠેલી જગ્યાએથી ઊભો થતો થરથરી ઉઠ્યો, જાણે જંગલોથી ઘેરાયેલું પર્વતશિખર ભૂકંપમાં કંપે છે.
બભાવ્ અર્ધપ્રબુદ્ધો ઽસાવ્ આસને પરિકમ્પિતઃ । વિક્ષુબ્ધ ઇવ પાતાલાવરણે મન્દરાચલઃ
અર્ધજાગૃત રાજા પોતાના આસન પર બેસેલો, કાંપતો રહ્યો, જાણે પાતાળમાં ઉથલપાથલ થવાથી મંદર પર્વત હલનચલન કરે છે.
પતન્તં ધારયામ્ આસુસ્ તં પુરોગા નૃપં ભુજૈઃ । મેરું પ્રલયવિક્ષુબ્ધં કુલશૈલાસ્ તટૈર્ ઇવ
રાજા પડી ન જાય તે માટે તેના સહયોગીઓએ હાથથી તેને સંભાળી લીધો, જેમ પ્રલયના ધક્કામાં મેરુ પર્વતને આસપાસના પર્વતોના કાંઠાઓ ટેકો આપે છે.
પુરોગૈર્ ધાર્યમાણો ઽસૌ પર્યાકુલમતિર્ નૃપઃ । વીચિવિક્ષોભિતસ્યેન્દોર્ બભાર વદને શ્રિયમ્
પગલે પગલે સાથીઓએ સંભાળેલો એ રાજા, મનમાં ખૂબ ગભરાયેલો હતો. તેના ચહેરા પર એવી કાંતિ હતી, જેમ કે તરંગોથી હલાયેલા ચંદ્ર પર પડતી હોય.
કો ઽયં પ્રદેશઃ કસ્યેયં સભેતિ સ નૃપશ્ શનૈઃ । દધ્વાન મજ્જદમ્ભોજકોશસ્થ ઇવ ષટ્પદઃ
'આ કયું સ્થળ છે? આ સભા કોની છે?' એમ રાજા ધીમે ધીમે વિચારી રહ્યો હતો, જાણે કમળના ફૂલમાં ફસાયેલું મધમાખી ક્યાં બેસવું એ નક્કી ન કરી શકે.
અથોવાચ સભા દેવ કિમ્ એતદ્ ઇતિ સાદરમ્ । રણન્મધુકરી ભાનું દૃષ્ટરાહુમ્ ઇવાબ્જિની
પછી સભાએ આદરપૂર્વક રાજાને પૂછ્યું: 'પ્રભુ, આ શું છે?' એ રીતે, જેમ ગુંજતી મધમાખી સૂર્યને પૂછે, અથવા કમળ સૂર્યને જુએ જ્યારે રાહુનું ગ્રહણ ઊતર્યું હોય.