અથૈવમ્ અસ્ત્વ્ ઇતિ પ્રોચ્ય જગામાન્તર્ધિમ્ ઈશ્વરઃ । વ્યોમ્નિ વારિનિધૌ હ્રાદં કૃત્વેવોર્મિર્ મહાવપુઃ
પછી ભગવાને 'એવું જ થાઓ' કહીને અદૃશ્ય થઈ ગયા, જેમ આકાશ અને દરિયામાં મોટી લહેર ધ્વનિ કરીને અદ્રશ્ય થાય છે તેમ.
તતસ્ તૌ દમ્પતી તુષ્ટૌ શિવાત્ પ્રાપ્ય વરં ગૃહમ્ । ગતૌ ગીર્વાણસદૃશૌ ખમ્ ઇવોમામહેશ્વરૌ
પછી આનંદિત દંપતી, શિવજી પાસેથી આશીર્વાદ મેળવીને, ઘેર પાછા ફર્યા; તેઓ આકાશમાં ઉમા અને મહેશ્વર જેવું તેજ ધરાવતા લાગ્યા.
તત્ર સા બ્રાહ્મણી ગેહે બભૂવોદારગર્ભિણી । બભૌ પૂર્ણોદરી શ્યામા મેઘલેખેવ વારિણા
ત્યાં એ બ્રાહ્મણ સ્ત્રી ઘરમાં ઉત્તમ સંતાનથી ગર્ભવતી થઈ; તેનો ગર્ભથી ભરેલો શ્યામ શરીર વરસાદી વાદળની રેખા જેવું તેજસ્વી લાગતો હતો.
કાલેન સુષુવે પુત્રાન્ પ્રતિપચ્ચન્દ્રકોમલાન્ । દશ બાલાન્ મધૌ મુગ્ધા વસુધેવ નવાઙ્કુરાન્
સમય જતાં, તેણીએ ચાંદનીની જેમ કોમળ એવા દસ પુત્રોને જન્મ આપ્યો; એ દસ નિર્દોષ બાળકોએ વસુધા પર વસંતના નવા અંકુરો જેવી તાજગી ધરાવી.
તે કૃતબ્રહ્મસંસ્કારા વૃદ્ધિમ્ ઈયુર્ મહૌજસઃ । સ્વલ્પેનૈવ હિ કાલેન પ્રાવૃષીવ નવામ્બુદાઃ
એ બાળકોને બ્રહ્મ સંસ્કાર કરાવવામાં આવ્યા અને તેઓ ઝડપથી બળ અને તેજમાં વૃદ્ધિ પામ્યા, જેમ વરસાદી ઋતુમાં નવા વાદળો ફેલાય છે.
તે સપ્તવર્ષવયસો બભૂવુર્ જ્ઞાતવાઙ્મયાઃ । વિરેજુસ્ તેજસા તત્ર નભસીવામલા ગ્રહાઃ
જ્યારે તેઓ સાત વર્ષના થયા, ત્યારે તેઓ જ્ઞાનમાં પારંગત બન્યા અને ત્યાં તેજથી ઝગમગ્યા, જેમ આકાશમાં નિર્મળ ગ્રહો ઝળહળે છે.
અથ કલેન મહતા તેષાં તૌ પિતરૌ તદા । સઞ્જગ્મતુસ્ તનું ત્યક્ત્વા સ્વાં ગતિં ગતિકોવિદૌ
પછી લાંબા સમય પછી, તેમના માતા-પિતા, માર્ગમાં નિષ્ણાત, પોતાનું શરીર ત્યજીને પોતાનું ગંતવ્ય પ્રાપ્ત કર્યું.
માતાપિતૃભ્યાં રહિતા દશ તે બ્રાહ્મણાસ્ તતઃ । યયુઃ કૈલાસશિખરં ગૃહં સન્ત્યજ્ય દૂરતઃ
પછી, માતા-પિતા વિના રહેલા એ દસ બ્રાહ્મણોએ પોતાનું ઘર દૂર પાછળ છોડી દીધું અને કૈલાસ પર્વતની ચોટી તરફ ચાલ્યા ગયા.
તત્ર સઞ્ચિન્તયામ્ આસુર્ ઉદ્વિગ્નાસ્ તે વિબાન્ધવાઃ । કિં સ્યાત્ પરમ્ ઇહ શ્રેય ઊચુશ્ ચેદં પરસ્પરમ્
ત્યાં એ સંબંધીઓ ચિંતિત મનથી વિચારવા લાગ્યા: 'અહીં સચોટ અને શ્રેષ્ઠ શું હોઈ શકે?' એમ તેઓ એકબીજામાં વાતચીત કરવા લાગ્યા.
કિમ્ ઇહ સ્યાત્ સમુચિતં ભ્રાતરઃ કિમ્ અદુઃખદમ્ । કિં મહત્ત્વં મહૈશ્વર્યં કિં મહાવિભવં શુભમ્
ભાઈઓ, અહીં શું યોગ્ય છે? દુઃખથી મુક્ત શું છે? સાચું મહાનપણું, મોટી માલિકી કે શુભ અને મહાન સંપત્તિ શું છે?
કિયદ્ એતદ્ અનૈશ્વર્યં સામન્તા હિ ચિરેશ્વરાઃ । સામન્તસમ્પત્ કિં નામ રાજાનો હિ મહેશ્વરાઃ
આ સત્તાવિહોણાપણું કેટલું ઓછું છે! કારણ કે સામંતો લાંબા સમય સુધી રાજ કરે છે. સામંતોની સંપત્તિ afinal શું છે? રાજાઓ તો ખરેખર મહાન શાસક છે.
કિં નામ સમ્પદ્ ભૂપાનાં સમ્રાડ્ ઇહ મહેશ્વરઃ । કિં નામ સમ્પત્ સામ્રાજ્યમ્ ઇન્દ્રો હીહ મહેશ્વરઃ
રાજાઓની સંપત્તિ શું છે? અહીં મહાન સ્વામી તો સમ્રાટ છે. સમ્રાટપદની સંપત્તિ શું છે? અહીં મહાન સ્વામી તો ઇન્દ્ર છે.
કિં નામ વસ્ત્વ્ અથેન્દ્રત્વં યન્ મુહૂર્તં પ્રજાપતેઃ । વિનશ્યતિ ન યત્ કલ્પે કિં સ્યાત્ તદ્ ઇહ શોભનમ્
તો પછી, ઇન્દ્રપદ શું છે, જે બ્રહ્માજીના એક પળ જેટલું જ ટકાવે છે? જે કાલ્પ સુધી નાશ પામતું નથી, એ જ અહીં સાચું કલ્યાણ હશે કે કેમ?
વદમાનેષ્વ્ અથૈતેષુ જ્યેષ્ઠો ભ્રાતા મહામતિઃ । ગમ્ભીરવાગ્ ઉવાચેદં મૃગયૂથાન્ મૃગો યથા
જ્યારે તેઓ આમ વાત કરી રહ્યા હતા, ત્યારે મોટાભાઈ, જે બહુ જ બુદ્ધિશાળી અને ઊંડા શબ્દો વાળા હતા, એમણે બધાને સંબોધીને કહ્યું, જેમ હરણનું વડું હરણ ટોળાને સંબોધે છે.
ઐશ્વર્યાણાં હિ સર્વેષામ્ અકલ્પાન્તવિનાશિ યત્ । રોચતે ભ્રાતરસ્ તન્ મે બ્રહ્મત્વમ્ ઇહ નેતરત્
ભાઈઓ, જે તમામ ઐશ્વર્ય કાલ્પના અંતે નાશ પામે છે, તેમાં મને અહીં માત્ર બ્રહ્માપદ જ પસંદ છે, બીજું કંઈ નહીં.
એતત્ તદુક્તમ્ અખિલા દ્વિજપુત્રાસ્ તદોત્તમાઃ । વચોભિર્ ઐન્દવાસ્ તત્ર સાધુ સાધ્વ્ ઇત્ય્ અપૂજયન્
આવું કહેવામાં આવ્યું ત્યારે, બધા દ્વિજપુત્રો, જેમાં શ્રેષ્ઠ હતા, ત્યાં ચંદ્રવંશી ઋષિઓની પ્રશંસા કરતા કહ્યું: 'શાબાશ, શાબાશ!'
ઊચુશ્ ચેદં કથં તાત સર્વદુઃખાપમર્જનમ્ । પદ્માસનં જગત્પૂજ્યં વિરિઞ્ચત્વમ્ અવાપ્નુમઃ
અને તેઓએ કહ્યું: 'પિતાજી, આ કમળાસન, જેને આખું જગત માન આપે છે, તે કેવી રીતે બધાં દુઃખો દૂર કરે છે અને બ્રહ્માના પદ સુધી લઈ જાય છે?'
ભ્રાત્રા તેન પુનઃ પ્રોક્તા ભ્રાતરો ભૂરિતેજસઃ । મદુક્તં સર્વ એવૈતે ભવન્તઃ પાલયન્ત્વ્ અલમ્
પછી તેમના ભાઈએ, જે ખૂબ તેજસ્વી હતા, ફરી કહ્યું: 'મારા દ્વારા જે કંઈ કહેવામાં આવ્યું છે, એ બધું તમે સૌ શ્રદ્ધાથી પાલન કરો.'
પદ્માસનગતો ભાસ્વાન્ બ્રહ્માહમ્ ઇતિ ચેતસા । સૃજામિ સંહરામીતિ ધ્યાનમ્ અસ્તુ ચિરાય વઃ
કમળાસનમાં બેઠા રહીને, મનમાં 'હું તેજસ્વી બ્રહ્મા છું' એમ વિચારો અને લાંબા સમય સુધી તમારું ધ્યાન એમાં રાખો: 'હું સર્જન કરું છું, હું સંહારું છું.'
અગ્રજેનેતિ કથિતે બાઢં કૃત્વા ત ઉત્તમાઃ । ધ્યાનાધીનધિયસ્ તસ્થુસ્ સહૈવ જ્યાયસા રસાત્
મોટા ભાઈએ આમ કહ્યું ત્યારે એ શ્રેષ્ઠ લોકો એ વાતને મજબૂતીથી સ્વીકારી લીધી; તેમનું મન ધ્યાનમાં લીન હતું અને તેઓ પોતાના મોટા ભાઈ સાથે જ રહી ગયા.
લિપિકર્મકૃતાકારા ધ્યાનાસક્તા દશૈવ તે । અન્તસ્સ્થેનૈવ મનસા ચિન્તયામ્ આસુર્ આદૃતાઃ
લખાણનું કામ કરતા એ દસેય જણા ધ્યાનમાં તલ્લીન રહ્યા; તેમનું મન અંદર તરફ વળેલું હતું અને તેઓ શ્રદ્ધાપૂર્વક અંદરથી વિચાર કરતા રહ્યા.
અયમ્ ઉત્ફુલ્લકમલકોશચક્રોન્નતાસનઃ । બ્રહ્માહં જગતસ્ સ્રષ્ટા કર્તા ભોક્તા મહેશ્વરઃ
પૂરેપૂરી ખીલી ઉઠેલી કમળની પાંખડી ઉપર ઊંચા આસન પર બેઠો છું; હું બ્રહ્મા છું, જગતનો સર્જનહાર, કરનાર, ભોગવનાર અને મહાન ઈશ્વર છું.
યજ્ઞક્રિયાક્રમયુતાસ્ સાઙ્ગોપાઙ્ગમહર્દ્ધયઃ । સરસ્વત્યા સગાયત્ર્યા યુક્તા વેદવરા ઇમે
યજ્ઞક્રિયાની ક્રમબદ્ધતા સાથે, તમામ અંગો અને ઉપક્રિયાઓથી યુક્ત, સરસ્વતી અને ગાયત્રી સાથે સંયુક્ત, આ શ્રેષ્ઠ વેદો મહાન શક્તિઓ ધરાવે છે.
લોકપાલપુરાક્રાન્તસઞ્ચરત્સિદ્ધમણ્ડલઃ । અયમ્ ઉદ્દામસૌભાગ્યસ્ સ્વર્ગસ્ સુરવિભૂષિતઃ
આ ગોળક, જેમાં વિશ્વના રક્ષકો અને સિદ્ધો ફર્યા છે, એ અતિશય સુખસમૃદ્ધિથી સજ્જ છે અને સ્વર્ગના દેવતાઓએ તેને શોભાવ્યું છે.
પર્વતદ્વીપજલધિકાનનૈસ્ સમલઙ્કૃતમ્ । ઇદં ભૂમણ્ડલં નીલં ત્રિલોકીકર્ણકુણ્ડલમ્
આ ભૂમિ, જે નીલાંગ અને ત્રણેય લોક માટે કાનના કુંડળ જેવી ઘેરી છે, પર્વતો, દ્વીપો અને મહાસાગરો વડે સુંદર રીતે શોભાયમાન છે.
એતત્ પાતાલકુહરં દૈત્યદાનવભોગિનામ્ । અમૃતસ્ત્રીગણાકીર્ણં ગૃહં ગહનકોટરમ્
આ પાતાળની ગુફા દૈત્ય, દાનવ અને સાપોનું નિવાસસ્થાન છે; એ અમૃતપાન કરનારા ટોળાંથી ભરેલી, ઊંડી અને ગુપ્ત વસાહત છે.
અયમ્ ઇન્દ્રો મહાબાહુર્ વજ્રાલઙ્કૃતદોર્દ્રુમઃ । ત્રૈલોક્યનગરીમ્ એકઃ પાતિ પાવનયજ્ઞભુક્
આ ઇન્દ્ર, જે બળવાન ભુજાઓ ધરાવે છે અને વજ્રથી શોભિત છે, એ એકલાએ ત્રણેય લોકની નગરીનું રક્ષણ કરે છે અને પવિત્ર યજ્ઞના હવનનો આનંદ માણે છે.
દીપ્તિજાલવરત્રાભિર્ અવષ્ટભ્યેવ દિગ્ગણમ્ । ક્રમેણ પ્રતપન્ત્ય્ એતે ભાનવો ભૂરિભાનવઃ
આ તેજસ્વી સૂર્યો પોતાની પ્રખર કિરણોથી દિશાઓને જાણે આવરી લે છે; એક પછી એક, તેઓ બહુજ તેજથી પ્રકાશિત થાય છે.
લોકપાલા ઇમે લોકં રક્ષન્ત્ય્ અક્ષુબ્ધવૃત્તયઃ । મર્યાદાભિર્ અતુચ્છાભિર્ ગોપાલા ગોગણં યથા
આ લોકપાલો અડગ વ્યવહારથી જગતનું રક્ષણ કરે છે, અને મર્યાદાઓને મજબૂતીથી જાળવે છે, જેમ ગોપાલો પોતાના પશુઓની રક્ષા કરે છે.
ઉન્મજ્જન્તિ નિમજ્જન્તિ પ્રસ્ફુરન્તિ પતન્તિ ચ । તરઙ્ગા ઇવ તોયાનામ્ ઇમાઃ પ્રતિદિશં પ્રજાઃ
આ પ્રજાઓ દરેક દિશામાં પાણીની તરંગોની જેમ ઊભી થાય છે, ડૂબે છે, ઝલકે છે અને પડી જાય છે.