ઇત્ય્ ઉક્તો મામ્ અસાવ્ અર્કસ્ સમ્પરિજ્ઞાતવાન્ અથ । નમસ્કૃત્યાભ્યુવાચેદમ્ અનિન્દ્યપદયા ગિરા
આ રીતે પૂછતાં, સૂર્યદેવે મને ઓળખી લીધા અને નમસ્કાર કરીને નિર્દોષ અને મીઠા શબ્દોમાં ઉત્તર આપ્યો.
અસ્ય દૃશ્યપિશાચસ્ય નિત્યં કારણતામ્ અપિ । ગતઃ કસ્માન્ ન જાનીષે કિં મામ્ ઈશ્વર પૃચ્છસિ
આ દેખાતી છાયાની મૂળ કારણમાં તમે હંમેશા સ્થિત છો, છતાં તમને ખબર નથી? તમે મને કેમ પૂછો છો, હે સ્વામી?
અથ મદ્વાક્યસન્દર્ભે લીલા ચેત્ તવ સર્વગ । અચિન્તિતાત્ સમુત્પન્નં તચ્ છૃણુ ત્વં વદામ્ય્ અહમ્
પણ જો મારા શબ્દોના સંદર્ભમાં, હે સર્વજ્ઞ, તમારી લીલા અચાનક જાગી હોય, તો સાંભળો—હું તમને કહું છું.
સદ્ અસદ્ ઇતિ કલાભિર્ આતતં સદ્ ભ્રમભરભેદવિમોહદાયિનીભિઃ । પ્રવિતતરચનાભિર્ ઈશ્વરાત્મ પ્રવિલસતીહ મનો મહન્ મહાત્મન્
મહાન આત્માનું મન અહીં ભગવાનના સ્વરૂપે પ્રકાશમાન છે, અને સમયના ભાગોમાં સત્ય અને અસત્ય રૂપે વિસ્તરેલું છે. ભ્રમ અને મોહિત કરનાર કલ્પનાઓના ભાર અને વિભાજનથી તે મન ગૂંચવાયું છે.
કલ્પનામ્નિ મહાદેવ હ્યસ્તને દિવસે તવ । તલે કૈલાસશૈલસ્ય જમ્બુદ્વીપૈકકોણકે
હે મહાદેવ, 'કલ્પના' નામના દિવસે, કૈલાસ પર્વતના તળિયે, જંબુદ્વીપના એક ખૂણે,
સુવર્ણજટનામ્ના યત્ ત્વત્પુત્રૈર્ જનિતપ્રજૈઃ । મણ્ડલં કલ્પિતં શ્રીમદ્ અનલ્પસુખસુન્દરમ્
ત્યાં તમારા પુત્રો અને તેમની સંતાનોએ સુવર્ણજટા નામનું એક રાજ્ય સ્થાપ્યું હતું, જે અતિ સુંદર, વૈભવી અને ખૂબ આનંદદાયક હતું.
તત્રાભૂદ્ અતિધર્માત્મા બ્રાહ્મણો બ્રહ્મવિત્તમઃ । ઇન્દુર્ નામાતિશાન્તાત્મા કશ્યપસ્ય કુલોદ્ભવઃ
ત્યાં કશ્યપ વંશમાં જન્મેલો, બ્રહ્મજ્ઞાનમાં શ્રેષ્ઠ અને અત્યંત ધર્મપરાયણ બ્રાહ્મણ, ઇંદુ નામે, અતિ શાંત સ્વભાવ ધરાવતો રહેતો હતો.
તસ્મિંસ્ તદા નિવસતો નિત્યં સ્વજનમણ્ડલે । ન બભૂવાત્મજસ્ તસ્ય મરુભૂમેસ્ તૃણં યથા
તેઓ પોતાના પરિવારજનો વચ્ચે સતત રહેતા હતા, છતાં તેમને સંતાન નહોતું, જેમ રણમાં ઘાસનું એક તણું પણ ઉગતું નથી.
ન વ્યરાજત સા ભાર્યા તસ્ય નિષ્ફલપુષ્પિતા । ઋજ્વી ગૌરી સુશુદ્ધાપિ શૂન્યા શરલતા યથા
તેમની પત્ની સીધી, ગૌરી અને નિર્મળ હોવા છતાં, સંતાન વગર ફૂલ ફળ વિના વેલ જેવી નિષ્ફળ રહી, તેથી તેની તેજસ્વિતા દેખાતી નહોતી.
તૌ તતો દમ્પતી ખિન્નૌ પુત્રાર્થં તપસે ગિરેઃ । કૈલાસસ્યાંસમ્ આરૂઢૌ રૂઢાવ્ ઇવ વનદ્રુમૌ
પછી એ બંને પતિ-પત્ની સંતાનની ઇચ્છાથી દુઃખી થઈ, તપ કરવા માટે કૈલાસ પર્વતના કાંધ પર ચઢ્યા, જેમ જંગલમાં બે વૃક્ષો ઊગેલા હોય તેમ.
ભૂતૈર્ અનાવૃતે શૂન્યે તસ્મિન્ કૈલાસકુઞ્જકે । તેપાતે તૌ તપો ઘોરં જલાહારૌ તરુસ્થિતૌ
કૈલાસના એ એકાંત અને નિર્વાણ કુંજમાં, જ્યાં કોઈ જીવ નહોતો, એ બંનેએ વૃક્ષ પાસે ઊભા રહીને અને માત્ર પાણી પીીને કઠિન તપ કર્યું.
એકં પાનીયચુલકં પીત્વા દિવસપર્યયે । નિસ્પન્દમ્ ઉત્થિતૌ વાર્ક્ષીં વૃત્તિમ્ આશ્રિત્ય સંસ્થિતૌ
દરેક દિવસે માત્ર એક કપ પાણી પીધા પછી, તેઓ વૃક્ષોની જેમ નિઃશબ્દ અને સ્થિર રહીને પોતાનું જીવન ચલાવતા રહ્યા.
તસ્થતુસ્ તૌ તદા તત્ર તાવદ્ વનતરુવ્રતૌ । યાવત્ ત્રેતા દ્વાપરશ્ ચ યુગે દ્વે એવ તે ગતે
એ રીતે તેઓ ત્યાં જ ઊભા રહ્યા, જંગલના વૃક્ષોની જેમ જીવન વિતાવતાં, જ્યાં સુધી ત્રેતાયુગ અને દ્વાપરયુગ બંને પસાર ન થઈ ગયા.
તતસ્ તુષ્ટો ઽભવદ્ દેવસ્ તયોશ્ શશિકલાધરઃ । દિનતાપોત્તાપિતયોર્ ઇન્દુઃ કુમુદયોર્ ઇવ
પછી ચાંદની કલાવાળા દેવ તેઓથી પ્રસન્ન થયા, જેમ દિવસની તપશથી કુમુદ ફૂલો સુકાઈ જાય છે ત્યારે ચાંદની તેમને આનંદ આપે છે.
આજગામ તમ્ ઉદ્દેશં યત્ર તૌ વિપ્રદમ્પતી । સલતાપાદપં દેશં પુષ્પાકર ઇવેશ્વરઃ
પછી તેઓ જ્યાં હતા એ લતા અને વૃક્ષોથી ભરેલા સ્થળે, બ્રાહ્મણ dampatio પાસે, દેવતા પોતે કમળના વન તરફ જતા ચાંદની ભગવાન જેવું આવ્યા.
દમ્પતી તૌ વૃષારૂઢં સોમં સોમાર્ધશેખરમ્ । ફુલ્લાનનં દદૃશતુઃ કુમુદે શશિનં યથા
એ dampatīએ વૃષ પર આરૂઢ અને માથા પર અર્ધચંદ્ર ધારણ કરનાર, ચહેરો કમળની જેમ ખીલી ઉઠેલો, એવા સોમદેવને જોઈને આનંદ અનુભવ્યો; જેમ ચાંદની રાત્રે ખીલે છે કમળના ફૂલો.
તૌ તં પ્રણેમતુર્ દેવં તુષારામલમ્ ઈશ્વરમ્ । દ્યાવાપૃથિવ્યાવ્ ઉદિતં પરિપૂર્ણમ્ ઇવોડુપમ્
એ બંનેએ તુષાર જેવી શુદ્ધતા ધરાવતા, સર્વના સ્વામી એવા દેવને નમન કર્યું, જે આકાશ અને ધરતી પર પૂર્ણ ચાંદનીની જેમ પ્રકાશિત થયા હતા.
તર્જયન્ પવનાધૂતનવવેણુવનસ્વનમ્ । મૃદૂદ્દામં સ્મિતસ્યન્દિ પ્રોવાચાથ વચશ્ શિવઃ
પવનથી હલનારા તાજા વાંસના વનમાં ઊઠતા મધુર સ્વરને શાંત કરતાં, શિવજીએ મૃદુ અને તેજસ્વી સ્મિત સાથે આ રીતે વાત કરી:
વરં વિપ્ર ગૃહાણાશુ તુષ્ટો ઽસ્મિ તવ વાઞ્છિતમ્ । મધુમાસરસાક્રાન્તવૃક્ષવન્ મુદિતો ભવ
હે બ્રાહ્મણ, હું તારી પર પ્રસન્ન છું; તું જે ઈચ્છે તે વરદાન તરત સ્વીકાર. વસંતના રસથી ભરેલા વૃક્ષોના વન જેવી ખુશી તારે અનુભવી.
ભગવન્ દેવદેવેશ દશ પુત્રા મહાધિયઃ । ભવ્યા ભવન્તુ મે ભૂયશ્ શોકો યેન ન બાધતે
હે ભગવાન, દેવોમાંના દેવ, મને દસ બુદ્ધિશાળી અને ભાગ્યશાળી પુત્રો મળે જેથી દુઃખ કદી મને સ્પર્શે નહીં.
અથૈવમ્ અસ્ત્વ્ ઇતિ પ્રોચ્ય જગામાન્તર્ધિમ્ ઈશ્વરઃ । વ્યોમ્નિ વારિનિધૌ હ્રાદં કૃત્વેવોર્મિર્ મહાવપુઃ
પછી ભગવાને 'એવું જ થાઓ' કહીને અદૃશ્ય થઈ ગયા, જેમ આકાશ અને દરિયામાં મોટી લહેર ધ્વનિ કરીને અદ્રશ્ય થાય છે તેમ.
તતસ્ તૌ દમ્પતી તુષ્ટૌ શિવાત્ પ્રાપ્ય વરં ગૃહમ્ । ગતૌ ગીર્વાણસદૃશૌ ખમ્ ઇવોમામહેશ્વરૌ
પછી આનંદિત દંપતી, શિવજી પાસેથી આશીર્વાદ મેળવીને, ઘેર પાછા ફર્યા; તેઓ આકાશમાં ઉમા અને મહેશ્વર જેવું તેજ ધરાવતા લાગ્યા.
તત્ર સા બ્રાહ્મણી ગેહે બભૂવોદારગર્ભિણી । બભૌ પૂર્ણોદરી શ્યામા મેઘલેખેવ વારિણા
ત્યાં એ બ્રાહ્મણ સ્ત્રી ઘરમાં ઉત્તમ સંતાનથી ગર્ભવતી થઈ; તેનો ગર્ભથી ભરેલો શ્યામ શરીર વરસાદી વાદળની રેખા જેવું તેજસ્વી લાગતો હતો.
કાલેન સુષુવે પુત્રાન્ પ્રતિપચ્ચન્દ્રકોમલાન્ । દશ બાલાન્ મધૌ મુગ્ધા વસુધેવ નવાઙ્કુરાન્
સમય જતાં, તેણીએ ચાંદનીની જેમ કોમળ એવા દસ પુત્રોને જન્મ આપ્યો; એ દસ નિર્દોષ બાળકોએ વસુધા પર વસંતના નવા અંકુરો જેવી તાજગી ધરાવી.
તે કૃતબ્રહ્મસંસ્કારા વૃદ્ધિમ્ ઈયુર્ મહૌજસઃ । સ્વલ્પેનૈવ હિ કાલેન પ્રાવૃષીવ નવામ્બુદાઃ
એ બાળકોને બ્રહ્મ સંસ્કાર કરાવવામાં આવ્યા અને તેઓ ઝડપથી બળ અને તેજમાં વૃદ્ધિ પામ્યા, જેમ વરસાદી ઋતુમાં નવા વાદળો ફેલાય છે.
તે સપ્તવર્ષવયસો બભૂવુર્ જ્ઞાતવાઙ્મયાઃ । વિરેજુસ્ તેજસા તત્ર નભસીવામલા ગ્રહાઃ
જ્યારે તેઓ સાત વર્ષના થયા, ત્યારે તેઓ જ્ઞાનમાં પારંગત બન્યા અને ત્યાં તેજથી ઝગમગ્યા, જેમ આકાશમાં નિર્મળ ગ્રહો ઝળહળે છે.
અથ કલેન મહતા તેષાં તૌ પિતરૌ તદા । સઞ્જગ્મતુસ્ તનું ત્યક્ત્વા સ્વાં ગતિં ગતિકોવિદૌ
પછી લાંબા સમય પછી, તેમના માતા-પિતા, માર્ગમાં નિષ્ણાત, પોતાનું શરીર ત્યજીને પોતાનું ગંતવ્ય પ્રાપ્ત કર્યું.
માતાપિતૃભ્યાં રહિતા દશ તે બ્રાહ્મણાસ્ તતઃ । યયુઃ કૈલાસશિખરં ગૃહં સન્ત્યજ્ય દૂરતઃ
પછી, માતા-પિતા વિના રહેલા એ દસ બ્રાહ્મણોએ પોતાનું ઘર દૂર પાછળ છોડી દીધું અને કૈલાસ પર્વતની ચોટી તરફ ચાલ્યા ગયા.
તત્ર સઞ્ચિન્તયામ્ આસુર્ ઉદ્વિગ્નાસ્ તે વિબાન્ધવાઃ । કિં સ્યાત્ પરમ્ ઇહ શ્રેય ઊચુશ્ ચેદં પરસ્પરમ્
ત્યાં એ સંબંધીઓ ચિંતિત મનથી વિચારવા લાગ્યા: 'અહીં સચોટ અને શ્રેષ્ઠ શું હોઈ શકે?' એમ તેઓ એકબીજામાં વાતચીત કરવા લાગ્યા.
કિમ્ ઇહ સ્યાત્ સમુચિતં ભ્રાતરઃ કિમ્ અદુઃખદમ્ । કિં મહત્ત્વં મહૈશ્વર્યં કિં મહાવિભવં શુભમ્
ભાઈઓ, અહીં શું યોગ્ય છે? દુઃખથી મુક્ત શું છે? સાચું મહાનપણું, મોટી માલિકી કે શુભ અને મહાન સંપત્તિ શું છે?