સો ઽયં પ્રગૃહ્યતાં તેન સર્વં હૃદયશૂલનમ્ । શમમ્ એષ્યતિ લોકે ઽસ્મિન્ કા કથા મત્કૃતે ભ્રમે
હવે આ મંત્રને સ્વીકારો, તો દુનિયામાં જે હૃદયનું દુઃખ છે તે શાંત થઈ જશે. મારી તરફથી ભ્રાંતિ થાય એ વિશે વધુ શું કહું?
વિરતૈવાસ્મિ હિંસાતો યત્ પુરા હિંસિતં મયા । જનસ્ય હૃદયં તેન નાડ્યો વૈધુર્યમ્ આગતાઃ
હવે હું હિંસા છોડીને શાંત થઈ ગયો છું. પહેલાં મેં જેમના દિલને દુઃખાવ્યું હતું, તેમના શરીરમાં એ કારણે નસો દુર્બળ થઈ ગઈ છે.
હિંસિત્વા રક્તમાંસાનિ સન્ત્યક્તા યે મયા જનાઃ । તેભ્યો વિધુરનાડિભ્યો યે જાતાસ્ તે ઽપિ તાદૃશાઃ
જેનાં લોહી અને માંસને મેં પીડા આપી અને પછી તેમને છોડી દીધા, તેમના દુર્બળ નસોથી જે બીજા લોકો જન્મ્યા, તેઓ પણ એ જ રીતે પીડાય છે.
રાજન્ વિષૂચિકામન્ત્રસ્ સો ઽયં સમ્પન્ન એવ તે । ન હિ સત્ત્વવતામ્ અસ્તિ દુસ્સાધ્યમ્ ઇહ કિઞ્ચન
રાજા, હવે તને વિશૂચિકા માટેનો મંત્ર પૂરતો મળ્યો છે. સારા ગુણવાળા માણસો માટે અહીં કંઈ પણ અશક્ય નથી.
અતો દુર્નાડિકોશેષુ શૂલાનાં પરિશાન્તયે । મન્ત્રો યો બ્રાહ્મણા પ્રોક્તો રાજઞ્ શીઘ્રં ગૃહાણ તમ્
એથી, જેમની નસો દુર્બળ થઈ ગઈ છે અને જેમને દુઃખ થાય છે, એ દુઃખ દૂર કરવા માટે, રાજા, બ્રાહ્મણોએ જે મંત્ર કહ્યું છે, તે તું ઝડપથી ગ્રહણ કર.
આગચ્છ નિકટં નદ્યા ગચ્છામસ્ તત્ર ભૂપતે । સ્વાચાન્તાભ્યાં સંયતાભ્યાં ભવદ્ભ્યાં સુવ્રતા દદે
રાજા, નદી પાસે આવો; ચાલો, આપણે ત્યાં જઈએ. તમે બંને શાંત અને સંયમિત રહો, હું સદ્ગુણવાળી છું, એ રીતે તમને આ ભેટ આપું છું.
ઇતિ તસ્યાં તદા રાત્ર્યાં રાક્ષસીમન્ત્રિભૂભૃતઃ । જગ્મુસ્ તે સરિતસ્ તીરં મિથસ્સઞ્જાતસૌહૃદાઃ
એ રાત્રે, રાક્ષસી, minister અને રાજા, એકબીજાની મિત્રતા વધારીને, નદીના કિનારે ગયા.
અન્વયવ્યતિરેકાભ્યાં રાક્ષસ્યાસ્ સૌહૃદં તથા । જ્ઞાત્વા સ્થિતૌ તૌ સ્વાચાન્તાવ્ ઉભાવ્ અન્તે નિવાસિનૌ
રાક્ષસીની મિત્રતા સીધી અને આડકતરી રીતે જાણી, એ બંને શાંત અને સ્થિર રહી, ત્યાં અંત સુધી વસ્યા.
તયા બ્રહ્મોપદિષ્ટો ઽસૌ તતસ્ તાભ્યાં યથાક્રમમ્ । સ્નેહાદ્ વિષૂચિકામન્ત્રઃ પ્રદત્તો જપસિદ્ધિદઃ
એ રાક્ષસીએ તેમને બ્રહ્મવિદ્યાનો ઉપદેશ આપ્યો અને પછી પ્રેમથી, તેમને વિષૂચિકા માટેનો મંત્ર આપ્યો, જેનું જાપ કરવાથી સિદ્ધિ મળે છે.
તતસ્ સઞ્જાતસૌહાર્દૌ તૌ વિસૃજ્ય નિશાચરી । યદા ગન્તું પ્રવૃત્તાસૌ તદા રાજાબ્રવીદ્ વચઃ
પછી, બંનેએ એકબીજામાં મિત્રતા ઊભી કરી, રાત્રે ફરતી રાક્ષસીને વિદાય આપી. જ્યારે તેઓ જવા લાગ્યા, ત્યારે રાજાએ એમ કહ્યું.
ગુરુસ્ ત્વં નૌ મહાદેવિ વયસ્યા ચ સુનિર્વૃતા । નિમન્ત્રયાવહે યત્નાત્ ત્વામ્ અમ્ભોરુહસુન્દરિ
હે મહાદેવી, તમે અમારી ગુરુ છો અને સાથે સુખી મિત્ર પણ છો. હે કમળમુખી, અમે આપને હૃદયપૂર્વક અમારા ઘરે પધારવા વિનંતી કરીએ છીએ.
ન પ્રાર્થનાં તથાસ્માકં વિતથીકર્તુમ્ અર્હસિ । સૌહાર્દં સુજનાનાં હિ દર્શનાદ્ એવ વર્ધતે
અમારી વિનંતીનો ઇનકાર કરવો યોગ્ય નથી, કેમ કે સારા લોકોની મિત્રતા તો માત્ર મુલાકાતથી જ વધી જાય છે.
લઘુસૌભાગ્યસંયુક્તં કૃત્વાકારં મનોહરમ્ । આગચ્છાસ્મદ્ગૃહં ભવ્યા તત્ર તિષ્ઠ યથાસુખમ્
થોડા સદભાગ્યથી યુક્ત અને મનોહર રૂપ ધારણ કરીને, હે ભવ્ય one, અમારા ઘરે આવો અને ત્યાં મનગમતું રહેવું.
મુગ્ધસ્ત્રીરૂપધારિણ્યૈ દાતું શક્નોષિ ભોજનમ્ । સન્તર્પયસિ માં કેન રાક્ષસીરૂપધારિણીમ્
તમે નિર્દોષ સ્ત્રીનું રૂપ ધારણ કરનારને તો ભોજન આપી શકો છો; પણ હું તો રાક્ષસીનું રૂપ ધારણ કર્યું છે, તો મને કેવી રીતે સંતોષો છો?
રક્ષોઽન્નમ્ એવ મે તુષ્ટ્યૈ ન સામાન્યજનાશનમ્ । પૂર્વસિદ્ધસ્ સ્વભાવો ઽયમ્ આ સર્ગાન્તાદ્ વિવર્ધતે
મારે તો માત્ર માંસ જ ભોજનરૂપે મનગમતું છે, સામાન્ય લોકો જે ખાય છે એથી મને સંતોષ થતો નથી; આ સ્વભાવ તો શરૂઆતથી જ છે અને સૃષ્ટિના અંત સુધી વધતો જાય છે.
હેમસ્રગ્દામવલિતા દિનાનિ કતિચિદ્ ગૃહે । મમ સ્ત્રીરૂપિણી તિષ્ઠ યાવદિચ્છમ્ અનિન્દિતે
સુવર્ણની વણાવેલી માળાઓથી સજ્જ બની, નિર્દોષે, થોડા દિવસ મારા ઘરમાં સ્ત્રીરૂપે રહે, જેટલો સમય સુધી હું ઈચ્છું.
તતો દુષ્કૃતિનશ્ ચૌરાન્ વધ્યાઞ્ શતસહસ્રશઃ । મણ્ડલેભ્યસ્ સમાનીય દદે તુભ્યં સુભોજને
પછી મેં વિવિધ પ્રદેશોમાંથી હજારો દુષ્ટ ચોરો, જેઓને મૃત્યુદંડ મળેલો હતો, તેમને એકત્રિત કરીને તને ઉત્તમ ભોજન તરીકે આપ્યા.
કાન્તારૂપં પરિત્યજ્ય ગૃહીત્વા રાક્ષસં વપુઃ । આદાય વધ્યાઞ્ શતશઃ પુરુષાંસ્ તાન્ સ્વસઞ્ચિતાન્
તમે તમારી સુંદર કાયાને છોડીને રાક્ષસનું રૂપ ધારણ કર્યું અને તમે એકઠા કર્યા હતા એવા શતાવધિ દોષિત પુરુષોને પકડી લીધા.
નયસ્વ હિમવચ્છૃઙ્ગં તત્ર ભુઙ્ક્ષ્વ યથાસુખમ્ । મહાશનાનામ્ એકાન્તે ભોજનં હિ સુખાયતે
એ બધાને હિમાલયના શિખરે લઈ જાઓ અને ત્યાં મનગમતું ભોજન કરો, કારણ કે મોટા ભુખ્યા માણસોને એકાંતમાં ખાવું આનંદદાયક લાગે છે.
સુપ્તા નિદ્રાં પરિત્યજ્ય ભવ ભૂયસ્ સમાધિભાક્ । સમાધિવિરતા ભૂયો ઽપ્ય્ આગત્ય પુનર્ અન્યદા
તમે ઊંઘ અને નિદ્રા છોડી ફરીથી ધ્યાનમાં લીન થાઓ, અને જ્યારે ધ્યાનમાંથી દૂર થાઓ ત્યારે બીજાં સમયે પાછા આવો.
નેષ્યસ્ય્ અન્યાન્ વધ્યનરાન્ હિંસા નૈષા ચ ધર્મતઃ । સ્વધર્મેણ ચ હિંસૈવ મહાકરુણયા સમા
પછી તમે બીજા દોષિત પુરુષોને લાવશો, કારણ કે હિંસા ધર્મસંગત નથી; છતાં, પોતાના ધર્મથી કરવામાં આવેલી હિંસા પણ મહાન દયા સમાન છે.
ત્વં સમેષ્યસિ ચાવશ્યં માં સમાધિવિરામિણી । અસતામ્ અપિ સંરૂઢં સૌહાર્દં ન નિવર્તતે
જ્યારે તારી ધ્યાનની અવસ્થા શાંત થશે, ત્યારે તું નિશ્ચિતપણે ફરી મને મળશે; એકવાર જે મિત્રતા ઊભી થાય છે, તે તો ખોટા માણસોમાં પણ સહેલાઈથી તૂટી જતી નથી.
યુક્તમ્ ઉક્તં ત્વયા રાજન્ કરોમ્ય્ એવમ્ અહં સખે । સૌહાર્દેન પ્રવૃત્તસ્ય કો વાક્યં નાભિનન્દતિ
રાજા, તું જે કહ્યું એ યોગ્ય છે; હા મિત્ર, હું એ જ રીતે કરીશ. જે મિત્રભાવથી બોલે છે, એના શબ્દોને કોણ પસંદ ન કરે?
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા રાક્ષસી તત્ર સમ્પન્ના સા વિલાસિની । હારકેયૂરકટકપટ્ટસ્રગ્દામધારિણી
આ રીતે કહીને, તે રાક્ષસી ત્યાં ઉભી રહી; તે સુંદર હતી અને ગળામાં હાર, હાથમાં કડાં, હાથકડી, કમરના પટ્ટા અને ફૂલોની વણાવેલી માળા પહેરેલી હતી.
રાજન્ન્ આગચ્છ ગચ્છામ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા નૃપમન્ત્રિણૌ । અગ્રે ગન્તું પ્રવૃત્તૌ તૌ રાત્રાવ્ અનુસસાર સા
'રાજા, ચાલો, આપણે જઈએ,' એમ કહીને તે રાક્ષસી રાજા અને મંત્રી સાથે નીકળી; રાજા અને મંત્રી આગળ ચાલ્યા અને તે રાત્રે એમના પાછળ ગઈ.
અથ તે પાર્થિવગૃહં પ્રાપ્ય તાં રજનીં મિથઃ । કથયૈકગૃહે રમ્યે ક્ષપયામ્ આસુર્ આદૃતાઃ
પછી તેઓ રાજમહેલમાં પહોંચ્યા અને એ રાત્રે એક સુંદર ઓરડામાં સાથે બેઠા, પ્રેમપૂર્વક વાતો કરતા ગાળીને પસાર કરી.
પ્રભાતે ઽન્તઃપુરે તસ્થૌ પુરન્ધ્રિજનલીલયા । રાક્ષસી મન્ત્રિરાજાનૌ સ્વવ્યાપારૌ બભૂવતુઃ
સવાર પડતાં રાક્ષસી મહેલની અંદર રહી, રાજમહેલની સ્ત્રીઓ સાથે સહેલાઈથી ભળી ગઈ; રાજા અને મંત્રી પોતાના કામમાં લાગી ગયા.
તતો દિવસષટ્કેન સઞ્ચિતાનિ મહીભૃતા । નૃપાન્તરપુરેભ્યો ઽપિ સ્વમણ્ડલગણાત્ તથા
પછી છ દિવસમાં રાજાએ બીજા રાજમહેલો અને પોતાના વલયના રાજાઓ પાસેથી એકઠા થયેલા કેદીઓને ભેગા કર્યા.
ત્રીણિ વધ્યસહસ્રાણિ તાનિ તસ્યૈ તદાદદૌ । સા બભૂવ નિશાકાલે સૈવોગ્રા કૃષ્ણા રાક્ષસી
એ પછી તેણે ત્રણ હજાર મૃત્યુદંડ પામેલા કેદીઓને તેના હવાલે કર્યા; રાત્રે એ જ ભયાનક, કાળી રાક્ષસી બની ગઈ.
તાનિ વધ્યસહસ્રાણિ જગ્રાહ ભુજમણ્ડલે । ધારાનિકરજાલાનિ મેઘમાલેવ કોટરે
એણે પોતાના હાથના ઘેરામાં એ હજારો દોષિતોને પકડી લીધા, જેમ વાદળ ખીણમાં વરસાદની ધારા એકઠી કરે છે.