યદ્ય્ એવં ફુલ્લપદ્માક્ષિ પરદેહૈકભોજને । કિં સ્યાચ્ છરીરવૃત્ત્યા તે સ્થિતાયા મત્સમીહિતે
હે કમળની આંખ વાળી, જો આવું છે તો, તું બીજાના શરીરથી પોતાનું પોષણ કરે છે ત્યારે, તારી શરીરની જરૂરિયાત કેવી રીતે પૂરી થશે?
ષડ્ભિર્ વર્ષશતૈ રાજન્ પ્રબુદ્ધાયાસ્ સમાધિતઃ । જાતભોજનસઙ્કલ્પા ભોજનેચ્છેયમ્ અદ્ય મે
હે રાજા, છસો વર્ષથી ધ્યાનમાં લીન રહીને, આજે મને ફરીથી ખાવાની ઈચ્છા જાગી છે.
ઇદાનીં શિખરં ગત્વા તદ્ એવ ધ્યાનનિશ્ચલા । યાવદિચ્છં સુખેનાસે સજીવા સાલભઞ્જિકા
હવે એ જીવંત શાલભંજિકા પર્વતની ટોચ પર જઈને, સ્થિર ધ્યાનમાં બેસી રહી છે અને પોતાની ઈચ્છા મુજબ આનંદથી સમય વિતાવે છે.
આમૃતીં ધારણાં બદ્ધ્વા ધારયામિ શરીરકમ્ । યથેચ્છમ્ અથ કાલેન ત્યક્ષ્યામીતિ મતિર્ મમ
અમૃત જેવું ધ્યાન પકડીને, હું મારા શરીરને મનગમતું જાળવી રાખું છું અને પછી યોગ્ય સમયે તેને છોડીને જઇશ—મારો એવો નક્કર વિચાર છે.
આશરીરપરિત્યાગમ્ ઇદાનીં ન મયા નૃપ । હિંસનીયાઃ પરપ્રાણાસ્ તેનેદં મદ્વચશ્ શૃણુ
રાજા, હમણાં શરીર છોડ્યા પહેલા, મને બીજાના પ્રાણોને દુઃખ આપવું યોગ્ય નથી; એટલે મારા શબ્દો ધ્યાનથી સાંભળો.
હિમવાન્ નામ શૈલો ઽસ્તિ રુચા ચન્દ્રાંશુનિર્મલઃ । ય ઉત્તરાશાહૃદયે સ્પૃષ્ટપૂર્વાપરાર્ણવઃ
ઉત્તર દિશાના મધ્યમાં એક હિમવંત નામનું પર્વત છે, જે ચાંદની જેવી શુદ્ધ કાંતિ ધરાવે છે અને પૂર્વ અને પશ્ચિમ સમુદ્રને સ્પર્શે છે.
તત્રાહં નિવસામ્ય્ ઉગ્રે હેમશૃઙ્ગદરીગૃહે । આયસી સ્તમ્ભલેખેવ કર્કટી નામ રાક્ષસી
ત્યાં હું ભયાનક રૂપે, સોનેરી શિખરો ધરાવતી પહાડની ગુફામાં, લોખંડના થંભા જેવી, કર્કટી નામની રાક્ષસી તરીકે વસું છું.
તપસા પ્રાર્થિતો બ્રહ્મા જનતામારણેચ્છયા । વિષૂચિકા પ્રાણહરા સ્યાં સૂક્ષ્માસ્મીતિ વૈ મયા
મારે લોકોનો વિનાશ કરવા ઈચ્છા હતી, એટલે મેં તપસ્યા કરીને બ્રહ્માજી પાસે પ્રાર્થના કરી. તેથી હું બહુ સૂક્ષ્મ બની અને જીવ લઇ જતી વિષૂચિકા રોગ બની ગઈ.
તસ્માત્ સમ્પ્રાપ્તવરયા બહૂન્ વર્ષગણાન્ મયા । ભુક્તા વિષૂચિકાત્વેન જનતા જીવવેધનૈઃ
એ રીતે, મને જેવર મળ્યું પછી ઘણા વર્ષો સુધી હું વિષૂચિકા તરીકે લોકોના જીવને પીડાવતી રહી.
ત્વયા ન ગુણિનો હિંસ્યા ઇતિ મે બ્રહ્મણા કૃતઃ । નિયમાર્થં મહામન્ત્રસ્ તદાયત્તાસ્મિ સંસ્થિતા
પણ બ્રહ્માજીએ મને આ નિયમ બાંધ્યો કે, 'તારે સારા માણસોને દુઃખ ન પહોંચાડવું.' એ માટે હું મહામંત્ર પર આધાર રાખું છું અને એના નિયંત્રણમાં રહી છું.
સો ઽયં પ્રગૃહ્યતાં તેન સર્વં હૃદયશૂલનમ્ । શમમ્ એષ્યતિ લોકે ઽસ્મિન્ કા કથા મત્કૃતે ભ્રમે
હવે આ મંત્રને સ્વીકારો, તો દુનિયામાં જે હૃદયનું દુઃખ છે તે શાંત થઈ જશે. મારી તરફથી ભ્રાંતિ થાય એ વિશે વધુ શું કહું?
વિરતૈવાસ્મિ હિંસાતો યત્ પુરા હિંસિતં મયા । જનસ્ય હૃદયં તેન નાડ્યો વૈધુર્યમ્ આગતાઃ
હવે હું હિંસા છોડીને શાંત થઈ ગયો છું. પહેલાં મેં જેમના દિલને દુઃખાવ્યું હતું, તેમના શરીરમાં એ કારણે નસો દુર્બળ થઈ ગઈ છે.
હિંસિત્વા રક્તમાંસાનિ સન્ત્યક્તા યે મયા જનાઃ । તેભ્યો વિધુરનાડિભ્યો યે જાતાસ્ તે ઽપિ તાદૃશાઃ
જેનાં લોહી અને માંસને મેં પીડા આપી અને પછી તેમને છોડી દીધા, તેમના દુર્બળ નસોથી જે બીજા લોકો જન્મ્યા, તેઓ પણ એ જ રીતે પીડાય છે.
રાજન્ વિષૂચિકામન્ત્રસ્ સો ઽયં સમ્પન્ન એવ તે । ન હિ સત્ત્વવતામ્ અસ્તિ દુસ્સાધ્યમ્ ઇહ કિઞ્ચન
રાજા, હવે તને વિશૂચિકા માટેનો મંત્ર પૂરતો મળ્યો છે. સારા ગુણવાળા માણસો માટે અહીં કંઈ પણ અશક્ય નથી.
અતો દુર્નાડિકોશેષુ શૂલાનાં પરિશાન્તયે । મન્ત્રો યો બ્રાહ્મણા પ્રોક્તો રાજઞ્ શીઘ્રં ગૃહાણ તમ્
એથી, જેમની નસો દુર્બળ થઈ ગઈ છે અને જેમને દુઃખ થાય છે, એ દુઃખ દૂર કરવા માટે, રાજા, બ્રાહ્મણોએ જે મંત્ર કહ્યું છે, તે તું ઝડપથી ગ્રહણ કર.
આગચ્છ નિકટં નદ્યા ગચ્છામસ્ તત્ર ભૂપતે । સ્વાચાન્તાભ્યાં સંયતાભ્યાં ભવદ્ભ્યાં સુવ્રતા દદે
રાજા, નદી પાસે આવો; ચાલો, આપણે ત્યાં જઈએ. તમે બંને શાંત અને સંયમિત રહો, હું સદ્ગુણવાળી છું, એ રીતે તમને આ ભેટ આપું છું.
ઇતિ તસ્યાં તદા રાત્ર્યાં રાક્ષસીમન્ત્રિભૂભૃતઃ । જગ્મુસ્ તે સરિતસ્ તીરં મિથસ્સઞ્જાતસૌહૃદાઃ
એ રાત્રે, રાક્ષસી, minister અને રાજા, એકબીજાની મિત્રતા વધારીને, નદીના કિનારે ગયા.
અન્વયવ્યતિરેકાભ્યાં રાક્ષસ્યાસ્ સૌહૃદં તથા । જ્ઞાત્વા સ્થિતૌ તૌ સ્વાચાન્તાવ્ ઉભાવ્ અન્તે નિવાસિનૌ
રાક્ષસીની મિત્રતા સીધી અને આડકતરી રીતે જાણી, એ બંને શાંત અને સ્થિર રહી, ત્યાં અંત સુધી વસ્યા.
તયા બ્રહ્મોપદિષ્ટો ઽસૌ તતસ્ તાભ્યાં યથાક્રમમ્ । સ્નેહાદ્ વિષૂચિકામન્ત્રઃ પ્રદત્તો જપસિદ્ધિદઃ
એ રાક્ષસીએ તેમને બ્રહ્મવિદ્યાનો ઉપદેશ આપ્યો અને પછી પ્રેમથી, તેમને વિષૂચિકા માટેનો મંત્ર આપ્યો, જેનું જાપ કરવાથી સિદ્ધિ મળે છે.
તતસ્ સઞ્જાતસૌહાર્દૌ તૌ વિસૃજ્ય નિશાચરી । યદા ગન્તું પ્રવૃત્તાસૌ તદા રાજાબ્રવીદ્ વચઃ
પછી, બંનેએ એકબીજામાં મિત્રતા ઊભી કરી, રાત્રે ફરતી રાક્ષસીને વિદાય આપી. જ્યારે તેઓ જવા લાગ્યા, ત્યારે રાજાએ એમ કહ્યું.
ગુરુસ્ ત્વં નૌ મહાદેવિ વયસ્યા ચ સુનિર્વૃતા । નિમન્ત્રયાવહે યત્નાત્ ત્વામ્ અમ્ભોરુહસુન્દરિ
હે મહાદેવી, તમે અમારી ગુરુ છો અને સાથે સુખી મિત્ર પણ છો. હે કમળમુખી, અમે આપને હૃદયપૂર્વક અમારા ઘરે પધારવા વિનંતી કરીએ છીએ.
ન પ્રાર્થનાં તથાસ્માકં વિતથીકર્તુમ્ અર્હસિ । સૌહાર્દં સુજનાનાં હિ દર્શનાદ્ એવ વર્ધતે
અમારી વિનંતીનો ઇનકાર કરવો યોગ્ય નથી, કેમ કે સારા લોકોની મિત્રતા તો માત્ર મુલાકાતથી જ વધી જાય છે.
લઘુસૌભાગ્યસંયુક્તં કૃત્વાકારં મનોહરમ્ । આગચ્છાસ્મદ્ગૃહં ભવ્યા તત્ર તિષ્ઠ યથાસુખમ્
થોડા સદભાગ્યથી યુક્ત અને મનોહર રૂપ ધારણ કરીને, હે ભવ્ય one, અમારા ઘરે આવો અને ત્યાં મનગમતું રહેવું.
મુગ્ધસ્ત્રીરૂપધારિણ્યૈ દાતું શક્નોષિ ભોજનમ્ । સન્તર્પયસિ માં કેન રાક્ષસીરૂપધારિણીમ્
તમે નિર્દોષ સ્ત્રીનું રૂપ ધારણ કરનારને તો ભોજન આપી શકો છો; પણ હું તો રાક્ષસીનું રૂપ ધારણ કર્યું છે, તો મને કેવી રીતે સંતોષો છો?
રક્ષોઽન્નમ્ એવ મે તુષ્ટ્યૈ ન સામાન્યજનાશનમ્ । પૂર્વસિદ્ધસ્ સ્વભાવો ઽયમ્ આ સર્ગાન્તાદ્ વિવર્ધતે
મારે તો માત્ર માંસ જ ભોજનરૂપે મનગમતું છે, સામાન્ય લોકો જે ખાય છે એથી મને સંતોષ થતો નથી; આ સ્વભાવ તો શરૂઆતથી જ છે અને સૃષ્ટિના અંત સુધી વધતો જાય છે.
હેમસ્રગ્દામવલિતા દિનાનિ કતિચિદ્ ગૃહે । મમ સ્ત્રીરૂપિણી તિષ્ઠ યાવદિચ્છમ્ અનિન્દિતે
સુવર્ણની વણાવેલી માળાઓથી સજ્જ બની, નિર્દોષે, થોડા દિવસ મારા ઘરમાં સ્ત્રીરૂપે રહે, જેટલો સમય સુધી હું ઈચ્છું.
તતો દુષ્કૃતિનશ્ ચૌરાન્ વધ્યાઞ્ શતસહસ્રશઃ । મણ્ડલેભ્યસ્ સમાનીય દદે તુભ્યં સુભોજને
પછી મેં વિવિધ પ્રદેશોમાંથી હજારો દુષ્ટ ચોરો, જેઓને મૃત્યુદંડ મળેલો હતો, તેમને એકત્રિત કરીને તને ઉત્તમ ભોજન તરીકે આપ્યા.
કાન્તારૂપં પરિત્યજ્ય ગૃહીત્વા રાક્ષસં વપુઃ । આદાય વધ્યાઞ્ શતશઃ પુરુષાંસ્ તાન્ સ્વસઞ્ચિતાન્
તમે તમારી સુંદર કાયાને છોડીને રાક્ષસનું રૂપ ધારણ કર્યું અને તમે એકઠા કર્યા હતા એવા શતાવધિ દોષિત પુરુષોને પકડી લીધા.
નયસ્વ હિમવચ્છૃઙ્ગં તત્ર ભુઙ્ક્ષ્વ યથાસુખમ્ । મહાશનાનામ્ એકાન્તે ભોજનં હિ સુખાયતે
એ બધાને હિમાલયના શિખરે લઈ જાઓ અને ત્યાં મનગમતું ભોજન કરો, કારણ કે મોટા ભુખ્યા માણસોને એકાંતમાં ખાવું આનંદદાયક લાગે છે.
સુપ્તા નિદ્રાં પરિત્યજ્ય ભવ ભૂયસ્ સમાધિભાક્ । સમાધિવિરતા ભૂયો ઽપ્ય્ આગત્ય પુનર્ અન્યદા
તમે ઊંઘ અને નિદ્રા છોડી ફરીથી ધ્યાનમાં લીન થાઓ, અને જ્યારે ધ્યાનમાંથી દૂર થાઓ ત્યારે બીજાં સમયે પાછા આવો.