વિવેકિનો જગત્પૂજ્યાસ્ સેવ્યા મન્યે ભવાદૃશાઃ । ત્વત્સઙ્ગાત્ સવિકાસાસ્મિ ચન્દ્રેણેવ કુમુદ્વતી
વિવેકી લોકો દુનિયામાં પૂજનીય છે; તમારી જેમના લોકોની સેવા કરવી યોગ્ય છે એવું હું માનું છું. તમારા સંગથી હું ચાંદનીમાં ખીલતા કમળની જેમ ફૂલી ઉઠું છું.
સૌરભં કુસુમાસઙ્ગાદ્ ઇવ સત્સઙ્ગમાચ્ છુભમ્ । પ્રવર્તતે ઽર્કસમ્પર્કાદ્ વિકાસો ઽમ્બુરુહામ્ ઇવ
જે રીતે ફૂલોના સંગથી સુગંધ ફેલાય છે, એ જ રીતે સારા લોકોના સંગથી શુભતા જન્મે છે; જેમ સૂર્યના સ્પર્શથી કમળ ખીલે છે તેમ.
મહતામ્ એવ સંસર્ગાત્ પુનર્ દુઃખં ન બાધતે । કો હિ દીપશિખાહસ્તસ્ તમસા પરિભૂયતે
મહાન લોકોના સંગથી દુઃખ ફરીથી પીડતું નથી; કેમ કે, દીવો હાથમાં હોય ત્યારે અંધકાર ક્યારે જીતે?
મયેમૌ જઙ્ગલે પ્રાપ્તૌ ભવન્તૌ ભૂમિભાસ્કરૌ । પૂજનીયાવ્ અતશ્ શીઘ્રમ્ ઈહિતં કથ્યતાં શુભમ્
મારી શક્તિથી, તમે બંને ધરતીના સૂર્ય સમાન, આ જંગલમાં આવ્યા છો; તેથી તમે પૂજનીય છો—હવે તમારો શુભ હેતુ જલ્દી કહો.
અસ્મજ્જનપદે રક્ષઃકુલકાનનમઞ્જરિ । જનસ્ય બાધતે ઽત્યર્થં સદા હૃદયશૂલનમ્
અમારા દેશમાં, રાક્ષસોનો જંગલમાં વસવાટ કરતો જૂથ લોકો માટે ખૂબ જ પીડાદાયક છે, જે હંમેશા તેમના હૃદયમાં દુઃખ પહોંચાડે છે.
યદા સર્વૈવ જનતા સદા દૃઢવિષૂચિકા । મન્મણ્ડલે ઽદ્ય તેનાહં નિર્ગતો રાત્રિચર્યયા
જ્યારે મારા રાજ્યમાં બધાં લોકો સતત ભારે મહામારીથી પીડાઈ રહ્યાં હતાં, ત્યારે એ કારણસર હું રાતે ચુપચાપ બહાર નીકળી ગયો હતો.
શૂલાનિ હૃદયે નૄણાં ન શામ્યન્તિ યદૌષધૈઃ । તદાહં ત્વદ્વિધપ્રોક્તમન્ત્રાદ્યર્થેન નિર્ગતઃ
જ્યારે લોકોના દિલની પીડા દવાઓથી શમતી નથી, ત્યારે હું તમારા જેવા કોઈએ કહેલા મંત્ર વગેરે માટે શોધવા નીકળી પડ્યો હતો.
ત્વાદૃશસ્ય ચ લોકસ્ય મુગ્ધલોકાભિઘાતિનઃ । નિગ્રહાર્થં પ્રવૃત્તિર્ મે સા ચ સમ્પત્તિમ્ એત્વ્ અલમ્
અને નિર્દોષ લોકોને દુઃખ આપનારા તમારા જેવા લોકોના નિયંત્રણ માટે જ મારી કોશિશ છે; એ પ્રયત્ન સફળ થાય એટલું જ પૂરતું છે.
એતાવદ્ એવ ચ શુભે નન્વ્ અઙ્ગીક્રિયતાં ત્વયા । ભૂયો ભવત્યા યત્ પ્રાણા હિંસનીયા ન કસ્યચિત્
હે શુભે, એટલું જ સ્વીકારી લો કે હવે પછી તમારાથી કોઈ પણ જીવને દુઃખ ન પહોંચે.
બાઢમ્ એવં કરોમ્ય્ અદ્યપ્રભૃત્ય્ અવિતથં પ્રભો । સત્યમ્ એવં ન કિઞ્ચિદ્ ધિ હિંસનીયં મયાધુના
હા પ્રભુ, આજે થી હું સાચે જ આવું જ કરીશ, હવે પછી હું કોઈને પણ દુઃખ પહોંચાડું નહીં, એમાં કોઈ ખોટ નથી.
યદ્ય્ એવં ફુલ્લપદ્માક્ષિ પરદેહૈકભોજને । કિં સ્યાચ્ છરીરવૃત્ત્યા તે સ્થિતાયા મત્સમીહિતે
હે કમળની આંખ વાળી, જો આવું છે તો, તું બીજાના શરીરથી પોતાનું પોષણ કરે છે ત્યારે, તારી શરીરની જરૂરિયાત કેવી રીતે પૂરી થશે?
ષડ્ભિર્ વર્ષશતૈ રાજન્ પ્રબુદ્ધાયાસ્ સમાધિતઃ । જાતભોજનસઙ્કલ્પા ભોજનેચ્છેયમ્ અદ્ય મે
હે રાજા, છસો વર્ષથી ધ્યાનમાં લીન રહીને, આજે મને ફરીથી ખાવાની ઈચ્છા જાગી છે.
ઇદાનીં શિખરં ગત્વા તદ્ એવ ધ્યાનનિશ્ચલા । યાવદિચ્છં સુખેનાસે સજીવા સાલભઞ્જિકા
હવે એ જીવંત શાલભંજિકા પર્વતની ટોચ પર જઈને, સ્થિર ધ્યાનમાં બેસી રહી છે અને પોતાની ઈચ્છા મુજબ આનંદથી સમય વિતાવે છે.
આમૃતીં ધારણાં બદ્ધ્વા ધારયામિ શરીરકમ્ । યથેચ્છમ્ અથ કાલેન ત્યક્ષ્યામીતિ મતિર્ મમ
અમૃત જેવું ધ્યાન પકડીને, હું મારા શરીરને મનગમતું જાળવી રાખું છું અને પછી યોગ્ય સમયે તેને છોડીને જઇશ—મારો એવો નક્કર વિચાર છે.
આશરીરપરિત્યાગમ્ ઇદાનીં ન મયા નૃપ । હિંસનીયાઃ પરપ્રાણાસ્ તેનેદં મદ્વચશ્ શૃણુ
રાજા, હમણાં શરીર છોડ્યા પહેલા, મને બીજાના પ્રાણોને દુઃખ આપવું યોગ્ય નથી; એટલે મારા શબ્દો ધ્યાનથી સાંભળો.
હિમવાન્ નામ શૈલો ઽસ્તિ રુચા ચન્દ્રાંશુનિર્મલઃ । ય ઉત્તરાશાહૃદયે સ્પૃષ્ટપૂર્વાપરાર્ણવઃ
ઉત્તર દિશાના મધ્યમાં એક હિમવંત નામનું પર્વત છે, જે ચાંદની જેવી શુદ્ધ કાંતિ ધરાવે છે અને પૂર્વ અને પશ્ચિમ સમુદ્રને સ્પર્શે છે.
તત્રાહં નિવસામ્ય્ ઉગ્રે હેમશૃઙ્ગદરીગૃહે । આયસી સ્તમ્ભલેખેવ કર્કટી નામ રાક્ષસી
ત્યાં હું ભયાનક રૂપે, સોનેરી શિખરો ધરાવતી પહાડની ગુફામાં, લોખંડના થંભા જેવી, કર્કટી નામની રાક્ષસી તરીકે વસું છું.
તપસા પ્રાર્થિતો બ્રહ્મા જનતામારણેચ્છયા । વિષૂચિકા પ્રાણહરા સ્યાં સૂક્ષ્માસ્મીતિ વૈ મયા
મારે લોકોનો વિનાશ કરવા ઈચ્છા હતી, એટલે મેં તપસ્યા કરીને બ્રહ્માજી પાસે પ્રાર્થના કરી. તેથી હું બહુ સૂક્ષ્મ બની અને જીવ લઇ જતી વિષૂચિકા રોગ બની ગઈ.
તસ્માત્ સમ્પ્રાપ્તવરયા બહૂન્ વર્ષગણાન્ મયા । ભુક્તા વિષૂચિકાત્વેન જનતા જીવવેધનૈઃ
એ રીતે, મને જેવર મળ્યું પછી ઘણા વર્ષો સુધી હું વિષૂચિકા તરીકે લોકોના જીવને પીડાવતી રહી.
ત્વયા ન ગુણિનો હિંસ્યા ઇતિ મે બ્રહ્મણા કૃતઃ । નિયમાર્થં મહામન્ત્રસ્ તદાયત્તાસ્મિ સંસ્થિતા
પણ બ્રહ્માજીએ મને આ નિયમ બાંધ્યો કે, 'તારે સારા માણસોને દુઃખ ન પહોંચાડવું.' એ માટે હું મહામંત્ર પર આધાર રાખું છું અને એના નિયંત્રણમાં રહી છું.
સો ઽયં પ્રગૃહ્યતાં તેન સર્વં હૃદયશૂલનમ્ । શમમ્ એષ્યતિ લોકે ઽસ્મિન્ કા કથા મત્કૃતે ભ્રમે
હવે આ મંત્રને સ્વીકારો, તો દુનિયામાં જે હૃદયનું દુઃખ છે તે શાંત થઈ જશે. મારી તરફથી ભ્રાંતિ થાય એ વિશે વધુ શું કહું?
વિરતૈવાસ્મિ હિંસાતો યત્ પુરા હિંસિતં મયા । જનસ્ય હૃદયં તેન નાડ્યો વૈધુર્યમ્ આગતાઃ
હવે હું હિંસા છોડીને શાંત થઈ ગયો છું. પહેલાં મેં જેમના દિલને દુઃખાવ્યું હતું, તેમના શરીરમાં એ કારણે નસો દુર્બળ થઈ ગઈ છે.
હિંસિત્વા રક્તમાંસાનિ સન્ત્યક્તા યે મયા જનાઃ । તેભ્યો વિધુરનાડિભ્યો યે જાતાસ્ તે ઽપિ તાદૃશાઃ
જેનાં લોહી અને માંસને મેં પીડા આપી અને પછી તેમને છોડી દીધા, તેમના દુર્બળ નસોથી જે બીજા લોકો જન્મ્યા, તેઓ પણ એ જ રીતે પીડાય છે.
રાજન્ વિષૂચિકામન્ત્રસ્ સો ઽયં સમ્પન્ન એવ તે । ન હિ સત્ત્વવતામ્ અસ્તિ દુસ્સાધ્યમ્ ઇહ કિઞ્ચન
રાજા, હવે તને વિશૂચિકા માટેનો મંત્ર પૂરતો મળ્યો છે. સારા ગુણવાળા માણસો માટે અહીં કંઈ પણ અશક્ય નથી.
અતો દુર્નાડિકોશેષુ શૂલાનાં પરિશાન્તયે । મન્ત્રો યો બ્રાહ્મણા પ્રોક્તો રાજઞ્ શીઘ્રં ગૃહાણ તમ્
એથી, જેમની નસો દુર્બળ થઈ ગઈ છે અને જેમને દુઃખ થાય છે, એ દુઃખ દૂર કરવા માટે, રાજા, બ્રાહ્મણોએ જે મંત્ર કહ્યું છે, તે તું ઝડપથી ગ્રહણ કર.
આગચ્છ નિકટં નદ્યા ગચ્છામસ્ તત્ર ભૂપતે । સ્વાચાન્તાભ્યાં સંયતાભ્યાં ભવદ્ભ્યાં સુવ્રતા દદે
રાજા, નદી પાસે આવો; ચાલો, આપણે ત્યાં જઈએ. તમે બંને શાંત અને સંયમિત રહો, હું સદ્ગુણવાળી છું, એ રીતે તમને આ ભેટ આપું છું.
ઇતિ તસ્યાં તદા રાત્ર્યાં રાક્ષસીમન્ત્રિભૂભૃતઃ । જગ્મુસ્ તે સરિતસ્ તીરં મિથસ્સઞ્જાતસૌહૃદાઃ
એ રાત્રે, રાક્ષસી, minister અને રાજા, એકબીજાની મિત્રતા વધારીને, નદીના કિનારે ગયા.
અન્વયવ્યતિરેકાભ્યાં રાક્ષસ્યાસ્ સૌહૃદં તથા । જ્ઞાત્વા સ્થિતૌ તૌ સ્વાચાન્તાવ્ ઉભાવ્ અન્તે નિવાસિનૌ
રાક્ષસીની મિત્રતા સીધી અને આડકતરી રીતે જાણી, એ બંને શાંત અને સ્થિર રહી, ત્યાં અંત સુધી વસ્યા.
તયા બ્રહ્મોપદિષ્ટો ઽસૌ તતસ્ તાભ્યાં યથાક્રમમ્ । સ્નેહાદ્ વિષૂચિકામન્ત્રઃ પ્રદત્તો જપસિદ્ધિદઃ
એ રાક્ષસીએ તેમને બ્રહ્મવિદ્યાનો ઉપદેશ આપ્યો અને પછી પ્રેમથી, તેમને વિષૂચિકા માટેનો મંત્ર આપ્યો, જેનું જાપ કરવાથી સિદ્ધિ મળે છે.
તતસ્ સઞ્જાતસૌહાર્દૌ તૌ વિસૃજ્ય નિશાચરી । યદા ગન્તું પ્રવૃત્તાસૌ તદા રાજાબ્રવીદ્ વચઃ
પછી, બંનેએ એકબીજામાં મિત્રતા ઊભી કરી, રાત્રે ફરતી રાક્ષસીને વિદાય આપી. જ્યારે તેઓ જવા લાગ્યા, ત્યારે રાજાએ એમ કહ્યું.