ભોગાન્ ભુક્ત્વા તતઃ પશ્ચાદ્ ગમિષ્યસિ પરં પદમ્ । અવ્યાવૃત્તિસ્વરૂપાયા નિયતેર્ એષ નિશ્ચયઃ
ભોગો ભોગવીને પછી તું પરમ અવસ્થાને પ્રાપ્ત કરેશે; આ અવિચલિત નિયમ છે, જે અવિરત રહે છે.
તપસાનેન સઙ્કલ્પસ્ સફલો ઽસ્તુ તવોત્તમે । પીના ભવ પુનસ્ સૈવ હિમકાનનરાક્ષસી
આ તપથી તારો શ્રેષ્ઠ સંકલ્પ પૂર્ણ થાઓ; તું ફરીથી એ જ બળવાન હિમવનોની રાક્ષસી બનજે.
યયા પૂર્વં વિયુક્તાસિ તન્વા જલદરૂપયા । બીજાન્તર્વૃક્ષતા પુત્રિ બૃહદ્વૃક્ષતયા યથા
જેની સાથે તું પહેલાં જળમય શરીરથી વિયોગી થઈ હતી, એ રીતે બીજમાંથી મોટું વૃક્ષ થાય છે, એમ પુત્રી, તું પણ એમ જ થજે.
યોગમ્ એષ્યસિ ભૂયસ્ ત્વં તન્વા તદ્બીજરૂપિણી । તયૈવ રમસે પુત્રિ લતયેવાઙ્કુરસ્થિતિઃ
તું ફરીથી એ શરીર સાથે જોડાઈશ, જે બીજરૂપે છે; એ શરીર સાથે, હે પુત્રી, તું આનંદ માણીશ, જેમ લતા પોતાનું અંકુર રૂપે રહેવું ગમાવે છે.
બાધાં વિદિતવેદ્યત્વાન્ ન ચ લોકે કરિષ્યસિ । અન્તશ્શુદ્ધા શાન્તવાતા શરદીવાભ્રમણ્ડલી
કારણ કે તું દુઃખથી મુક્ત છે, એટલે દુનિયામાં તું કોઈને હાનિ નહીં પહોંચાડે; અંદરથી શુદ્ધ અને શાંત હવામાં, શરદઋતુના વાદળ સમાન રહેશે.
અન્તરધ્યાનવિરતા કદાચિલ્ લીલયા યદિ । ભવિષ્યસિ બહીરૂઢા સર્વાત્મધ્યાનરૂપિણી
તારે મનમાં ધ્યાનમાં લીન રહી, જો ક્યારેક રમતમાં બહાર દેખાશે, તો તું સર્વમાં આત્માધ્યાનરૂપ બનીને દેખાશે.
વ્યવહારાત્મકધ્યાનધારણાધારરૂપિણી । વાતસ્વભાવવદ્દેહપરિસ્પન્દવિલાસિની
તું વ્યવહારમય ધ્યાન અને એકાગ્રતાનું આધાર બનશે, અને પવનની જેમ શરીરમાં સૂક્ષ્મ હલનચલનમાં રમશે.
તદા વિરોધિની પુત્રિ સ્વકર્મસ્પન્દરોધિની । ન્યાયેન ક્ષુન્નિવૃત્ત્યર્થં ભૂતબાધાં કરિષ્યસિ
પછી, પુત્રી, તું પોતાનાં કર્મોના ઉદ્ભવને રોકનારી બનીશ; યોગ્ય રીતે, દુર્વ્યવહાર અટકાવવા માટે તું જીવોને દુઃખ આપશે.
ભવિષ્યસિ ન્યાયવૃત્તિર્ લોકે ત્વં ન્યાયબાધિકા । જીવન્મુક્તતયા દેહે સ્વવિવેકૈકપાલિકા
તુ દુનિયામાં ન્યાય પ્રમાણે વર્તશે, પણ સાથે સાથે ન્યાયને અટકાવનાર પણ બનશે; શરીરમાં જીવિત મુક્તાની જેમ, તું માત્ર પોતાની સમજદારીથી જ સંરક્ષિત રહેશે.
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ગગનતલાજ્ જગામ દેવસ્ સૂચી સા ભવતુ મમેતિ કિં વિરાગઃ । રાગો વાબ્જજવચનાર્થધારણે ઽસ્મિન્ન્ ઇત્ય્ અન્તર્ મનનમયી મનાગ્ બભૂવ
આ રીતે આકાશમાંથી કહ્યા પછી દેવતા ચાલ્યા ગયા; સૂચીએ વિચાર્યું: 'આ મારું જ હોય.' કમળમાં જન્મેલા ભગવાનના શબ્દોના અર્થને પકડવામાં વૈરાગ્ય કે રાગ શું છે? આવું વિચારી, અંદર એક સૂક્ષ્મ વિચાર ઊભો થયો.
પ્રાદેશઃ પ્રથમમ્ અભૂત્ તતો ઽપિ હસ્તો વ્યાસં ચાપ્ય્ અથ વિટપસ્ તતો ઽભ્રમાલા । સોદ્યત્સાવયવલતા બભૌ નિમેષાત્ સઙ્કલ્પદ્રુમકણિકાઙ્કુરક્રમેણ
પહેલાં એક વિસાળ જગ્યા દેખાઈ, પછી હાથ, પછી ડાળ, પછી વાદળોની માળા; તરત જ ઉગતી કળીઓ અને લતાવાળી ડાળીઓ સાથે, ઇચ્છાવૃક્ષની કળીના ક્રમથી તે ઝળહળતું દેખાયું.
તન્માત્રાણ્ય્ અવિકલશક્તિમન્તિ દેહાદ્ ઉદ્ભૂતાન્ય્ અથ કરણેન્દ્રિયાણિ સમ્યક્ । સઙ્કલ્પદ્રુમનવપુષ્પવત્ સમન્તાદ્ બીજે યાન્ય્ અલમ્ અભવંસ્ તિરોહિતાનિ
દેહમાંથી ઊર્જાવાન સૂક્ષ્મ તત્વો અને પછી ઇન્દ્રિયો જન્મી. જેમ ઈચ્છાપૂર્ણ વૃક્ષના બીજમાંથી ચારે બાજુ ફૂલો છુપાયા હતાં, તેમ આ બધું પણ પહેલા છુપાયેલું હતું, પણ હવે પ્રગટ થયું.
અથાભવદ્ અસૌ સૂચી કર્કટી રાક્ષસી પુનઃ । સૂક્ષ્મૈવ સ્થૌલ્યમ્ આયાતા મેઘલેખેવ વાર્ષિકી
પછી સૂચી ફરી એકવાર કર્કટી રાક્ષસી બની. તે સૂક્ષ્મ રહીને પણ, વરસાદના મોસમમાં વાદળની લાઈને જેમ જાડાઈ આવે, તેમ તે પણ સ્થૂળ સ્વરૂપે આવી.
નિજમ્ આકારમ્ આસાદ્ય કિઞ્ચિત્ પ્રમુદિતા સતી । બૃહદ્રાક્ષસગર્વં તદ્બોધાત્ કઞ્ચુકવજ્ જહૌ
પોતાનું સ્વરૂપ પાછું મળતાં, તે થોડું આનંદિત થઈ. જ્ઞાનથી, તેણે મહારાક્ષસનો અહંકાર કપડાંની જેમ ઉતારી નાખ્યો.
તત્રૈવ ધ્યાયિની તસ્થૌ બદ્ધપદ્માસનસ્થિતિઃ । આલમ્બ્ય સંવિદં શુદ્ધાં સંસ્થિતા ગિરિકૂટવત્
ત્યાં જ તે ધ્યાનમાં બેસી રહી, પદ્માસનમાં સ્થિર રહી. શુદ્ધ ચેતનાને આધાર બનાવી, તે પર્વતની ચોટી જેવી અડગ ઊભી રહી.
અથ સા માસષટ્કેન ધ્યાનાદ્ બોધમ્ ઉપાગતા । મહાજલદનાદેન પ્રાવૃષીવ શિખણ્ડિની
છેલ્લે, છ મહિના પછી, ધ્યાન દ્વારા તેણીએ જાગૃતિ મેળવી, જેમ વરસાદી ઋતુમાં મોર વીજળીના ગર્જનાને સાંભળી ઉલ્લાસિત થાય છે.
પ્રબુદ્ધા સા બહિર્વૃત્તિર્ બભૂવ ક્ષુત્પરાયણા । યાવજ્જીવં સ્વભાવો ઽસ્ય દેહસ્ય ન નિવર્તતે
જાગૃત થયા પછી, તેનું મન બહારની બાબતો તરફ વળ્યું અને તે ભૂખમાં તલીન થઈ ગઈ; કારણ કે, જીવિત રહે ત્યાં સુધી શરીરનું આ સ્વભાવ કદી બદલાતું નથી.
અથ સા કિં ગ્રસ ઇતિ ચિન્તયામ્ આસ ચિન્તયા । ભોક્તવ્યં પરકીયં ચ ન્યાયેન ન વિના મયા
પછી તેણીએ વિચાર્યું: 'હવે શું ખાવું?' અને મનમાં વિચાર્યું: 'બીજાનું કે જે યોગ્ય રીતે મળ્યું નથી, એવું ખાવું યોગ્ય નથી.'
યદ્ આર્યગર્હિતં યદ્ વા ન્યાયેન ન સમર્જિતમ્ । તસ્માદ્ ગ્રાસાદ્ વરં મન્યે મરણં દેહિનામ્ ઇહ
'જેthing મહાન લોકો દોષરૂપ માને છે, અથવા જે યોગ્ય રીતે મેળવાયું નથી, એવું ખોરાક ખાવાથી તો અહીં શરીર ધરાવનાર માટે મરી જવું વધારે સારું છે.'
યદિ દેહં ત્યજામીમં તન્ ન્યાયોપાર્જિતં વિના । ન કિઞ્ચિદ્ અદ્મિ નિર્ન્યાયં ભુક્તો ઽર્થો હિ ગરાયતે
હું જો આ શરીર છોડું અને યોગ્ય રીતે મેળવેલું કંઈ ન હોય, તો અયોગ્ય રીતે મેળવેલું કશું પણ હું ખાઉં નહીં; કારણ કે અયોગ્ય રીતે મેળવેલું ધન ભોગવવાથી તે અશુદ્ધ થઈ જાય છે.
યન્ ન લોકક્રમપ્રાપ્તં તેન ભુક્તેન કિં ભવેત્ । ન જીવિતેન નો મૃત્યા કિઞ્ચિત્ કારણમ્ અસ્તિ મે
જે વસ્તુ લોકપ્રમાણે પ્રાપ્ત થયેલી નથી, તેનું ભોજન કરીને શું ફાયદો? મારા માટે જીવવું કે મરવું—કંઈ જ કારણ નથી.
મનોમાત્રમ્ અહં હ્ય્ આસં દેહાદિભ્રમમાત્રકમ્ । તચ્ છાન્તં સ્વાવબોધેન દેહાદેહદૃશૌ કુતઃ
હું તો માત્ર મન જ હતો, શરીર વગેરેના ભ્રમમાં પડેલો હતો; હવે એ ભ્રમ મારા પોતાના જ્ઞાનથી શાંત થઈ ગયો છે—તો હવે શરીર કે શરીરનો દ્રષ્ટા ક્યાં રહ્યો?
એવં સ્થિતા મૌનવતી શુશ્રાવ ગગનાદ્ ગિરમ્ । રક્ષસ્સ્વભાવસન્ત્યાગતુષ્ટેનોક્તાં નભસ્વતા
આ રીતે મૌનવ્રત ધારણ કરીને બેઠેલી, તેણે આકાશમાંથી આવતી વાણી સાંભળી, જે પવન દ્વારા બોલાઈ હતી અને રાક્ષસી સ્વભાવનો ત્યાગ કરવાથી પ્રસન્ન થઈ હતી.
ગચ્છ કર્કટિ મૂઢાંસ્ ત્વં જ્ઞાનેનાશ્વ્ અવબોધય । મૂઢોત્તારણમ્ એવેહ સ્વભાવો મહતામ્ ઇતિ
જા, કર્કટી, તું મૂર્ખોને જ્ઞાનથી જાગૃત કર. મહાન લોકોનું સ્વભાવ તો એ જ છે કે, તેઓ અજ્ઞાનીઓને ઉદ્ધાર કરે છે.
બોધ્યમાનો ભવત્યાપિ યો ન બોધમ્ ઉપૈષ્યતિ । સ્વનાશાયૈવ જાતો ઽસૌ ન્યાય્યો ગ્રાસો ભવેત્ તવ
પણ જો તારા સમજાવ્યા પછી પણ કોઈ સમજણ ન મેળવે, તો એ તો પોતાનાં વિનાશ માટે જ જન્મ્યો છે; એવાંને તારે ભક્ષણ કરવું યોગ્ય છે.
શ્રુત્વેત્ય્ અનુગૃહીતાસ્મિ ત્વયેત્ય્ ઉક્તવતી શનૈઃ । ઉત્તસ્થૌ શૈલશિખરાત્ ક્રમાદ્ અવરુરોહ ચ
આ સાંભળી, તેણે ધીમે કહ્યુઃ 'હું તારી કૃપાથી ધન્ય છું.' પછી તે પર્વતની ચોટી પરથી ઊભી રહી અને ધીરે ધીરે નીચે ઉતરી.
અધિત્યકામ્ અતીત્યાશુ ગત્વા ચોપત્યકાતટાત્ । વિવેશ શૈલપાદસ્થં કિરાતજનમણ્ડલમ્
પછી તે ઝડપથી ટેકરી પાર કરી, ખીણના કિનારે પહોંચી અને પર્વતના પાદરે વસેલા કિરાત લોકોના ગામમાં પ્રવેશી.
બહ્વન્નપશુલોકૌઘદ્રવ્યસસ્યૌષધામિષમ્ । અનન્તમૂલપાનાન્નમૃગકીટખગાદિકમ્
ત્યાં ખાવા-પીવાના ઘણાં જથ્થાં, ઢોર-ઢાંગર, અનેક લોકો, ધન-દોલત, પાક, ઔષધિઓ, માંસ, અનેક પ્રકારનાં મૂળ, પીણાં, અનાજ, હરણ, કીટક, પક્ષીઓ અને એવાં અનેક પ્રકારનાં જીવન જોવા મળતાં.
પ્રચલિતગલિતાઞ્જનાચલાભા હિમગિરિપાદનિષેવિતં સુદેશમ્ । તદનુ ગતવતી નિશાચરી સા નિશિ સુઘનાન્ધતમિસ્રમાર્ગભૂમૌ
એ પ્રદેશ સુંદર હતો, જ્યાં હિમાલયનાં પર્વતોના પગલાં પડ્યાં હતાં અને જે ચાલતા-પગલાંવાળા, ઓગળી રહેલા કાજળ જેવા દેખાતો હતો. પછી રાત્રે, એક રાત્રિમાં ફરતી સ્ત્રી ઘન અંધકારથી ભરેલા રસ્તે નીકળી.
એતસ્મિન્ન્ અન્તરે તત્ર કિરાતજનમણ્ડલે । હસ્તહાર્યતમઃપિણ્ડા બભૂવાસિતયામિની
એ જ સમયે, એ કિરાત લોકોના વસવાટમાં એવી કાળી રાત છવાઈ ગઈ કે જાણે હાથથી અંધકારના ગાંઠિયા પકડાઈ જાય.