તદ્ ઉત્તિષ્ઠાશુ ગચ્છામસ્ સર્વ એવ પિતામહમ્ । તદ્વરાર્થમ્ અનર્થાય વિદ્ધિ તદ્દુસ્સહં તપઃ
ચાલો, આપણે બધા જલ્દીથી પિતામહ પાસે જઈએ; જાણો કે તેનું કઠોર તપ કોઈ વર મેળવવા માટે છે, જે આપણને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
ઇતિ વાતેરિતશ્ શક્રસ્ સહ દેવગણેન સઃ । જગામ બ્રહ્મણો લોકં પ્રાર્થયામ્ આસ તં પ્રભુમ્
પવનના કહેવા પર ઇન્દ્ર અને બધા દેવતાઓ સાથે બ્રહ્માજીના લોકમાં ગયા અને એ પ્રભુને મળવા માટે વિનંતી કરી.
સૂચ્યા અહં વરં દાતું ગચ્છામિ હિમવચ્છિરઃ । બ્રહ્મણેતિ પ્રતિજ્ઞાતે શક્રસ્ સ્વર્ગમ્ ઉપાયયૌ
સૂચીએ કહ્યું: 'હું બ્રહ્માજી પાસેથી વર લેવા હિમાલયના શિખરે જઈ રહી છું.' બ્રહ્માજીએ સંમતિ આપી, તો ઇન્દ્ર સ્વર્ગ પર પાછો ફર્યો.
એતાવતાથ કાલેન સા બભૂવ ચ પાવની । સૂચી નિજતપસ્તાપતાપિતામરમન્દિરા
સમય જતાં, તે સૂઈ પોતાનાં તપથી શુદ્ધ બની, અમરલોકમાં વસવા લાગી.
મુખરન્ધ્રસ્થિતાર્કાંશુદૃશા સ્વચ્છાયયૈવ સા । વિસ્મયિન્યા વિવર્તિન્યા આદિનાન્તમ્ ઉપેક્ષિતા
સૂઈની આંખમાંથી સૂર્યકિરણો જેમ ઝળહળતા, પોતાની સ્વચ્છ છાયાથી તે આરંભથી અંત સુધીના બદલાતા દૃશ્યોને આશ્ચર્યથી નિહાળતી રહી.
કૌશેયસૂચ્યા તૃણવન્ મેરુસ્ સ્થૈર્યેણ નિર્જિતઃ । મજ્જનિત્ર્યેતિ વૃદ્ધ્યેવ યુક્તયાદ્યન્તયોર્ દિને
રેશમી સૂઈએ સ્થિરતામાં મેરુ પર્વતને પણ પછાડ્યો હતો અને વૃદ્ધ સ્ત્રીની જેમ દિવસના આરંભે અને અંતે પોતાને ડૂબાડવામાં નિપુણ હતી.
મધ્યાહ્ને તાપભીત્યેવ વિશન્ત્યા માતુર્ અન્તરમ્ । અન્યદા ગૌરવાદ્ દૃષ્ટ્યા દૂરતઃ પ્રેક્ષ્યમાણયા
મધ્યાહ્ને તાપના ડરથી તે પોતાની માતાના અંદર જતી અને બીજા સમયે માનભાવથી દૂર રહીને શ્રદ્ધાભરી નજરે જોયા કરતી.
સા તામ્ અવેક્ષિતે ઽક્ષ્ણારાત્ તાપાદ્ અઙ્ગે નિમજ્જતિ । સઙ્કટે વિસ્મરત્ય્ એવ જનો ગૌરવસત્ક્રિયામ્
જ્યારે એ આંખે તેને નિહાળવામાં આવે છે, ત્યારે એ સ્ત્રી દુઃખની તપશ્ચર્યામાં પોતાના શરીરને ડૂબાડી દે છે; મુશ્કેલીમાં પડેલા લોકો પોતાનું માન અને યોગ્ય આદર ભૂલી જાય છે.
છાયાસૂચિસ્ તાપસૂચિસ્ તયેત્ય્ આત્મતૃતીયયા । ત્રિકોણં તપસા પૂતં વારાણસ્યાસ્ સમં કૃતમ્
છાંયાની સોઇ, તપસ્વીની સોઇ અને પોતાને ત્રીજા રૂપે રાખીને, એ ત્રિકોણ તપશ્ચર્યા દ્વારા પવિત્ર થયો અને વારાણસી જેટલો પવિત્ર ગણાયો.
ગતાસ્ તેન ત્રિકોણેન ત્રિવર્ણપરિખાવતા । વાયવઃ પાંસવો યે ઽપિ તે પરાં મુક્તિમ્ આગતાઃ
ત્રણ રંગની ખાઈઓથી ઘેરાયેલા એ ત્રિકોણ દ્વારા, ત્યાંના પવન અને ધૂળ પણ સર્વોચ્ચ મુક્તિ પ્રાપ્ત કરી ગયા.
વિદિતપરમકારણાથ જાતા સ્વયમ્ અનુ ચેતનસંવિદં વિચાર્ય । સ્વમનનકલનાનુસાર એકસ્ ત્વ્ ઇહ હિ ગુરુઃ પરમો ન રાઘવાન્યઃ
પરમ કારણને જાણ્યા પછી, મનુષ્ય પોતે જ ચેતનાની અનુભૂતિ અને વિચાર દ્વારા જન્મે છે; પોતાના મનન અને વિચાર પ્રમાણે, અહીં સાચો અને શ્રેષ્ઠ ગુરુ પોતાનું જ સ્વરૂપ છે, હે રાઘવ, બીજો કોઈ નથી.
અથ વર્ષસહસ્રેણ તાં પિતામહ આયયૌ । વરં પુત્રિ ગૃહાણેતિ વ્યાજહાર નભસ્તલાત્
પછી હજાર વર્ષ પછી, તેના દાદા આવ્યા અને આકાશમાંથી બોલ્યા: 'દીકરી, તું કોઈ પણ વર માંગ.'
સૂચી કર્મેન્દ્રિયાભાવાજ્ જીવમાત્રકલાવતી । ન કિઞ્ચિદ્ વ્યાજહારાસ્મૈ ચિન્તયામ્ આસ કેવલમ્
સૂચી પાસે ફક્ત જીવતત્વ હતું, કર્મેન્દ્રિયો નહોતી, એટલે તેણે કંઈ કહ્યું નહીં, ફક્ત અંદરથી વિચારતી રહી.
પૂર્ણાસ્મિ ગતસન્દેહા કિં વરેણ કરોમ્ય્ અહમ્ । શામ્યામિ પરિનિર્વામિ સુખમ્ આસે ચ કેવલમ્
હું પૂર્ણ છું, હવે કોઈ શંકા નથી; મને વરથી શું કરવું છે? હવે હું શાંત થઈ જઈશ, પરમ શાંતિમાં વિલીન થઈ જઈશ અને માત્ર આનંદથી બેઠી રહીશ.
જ્ઞાતં જ્ઞાતવ્યમ્ અખિલં શાન્તાસ્ સન્દેહજાલિકાઃ । સ્વવિવેકો વિકસિતઃ કિમ્ અન્યેન પ્રયોજનમ્
જેટલું જાણવું હતું એ બધું જાણી લીધું છે; શંકાની જાળ શાંત થઈ ગઈ છે; મારી સમજણ ખીલી ઉઠી છે—હવે બીજું કંઈ જ જરૂરી નથી.
યથા સ્થિતેયમ્ અસ્મીહ સન્તિષ્ઠેયં તથૈવ હિ । સત્યાસત્યકલામ્ એવ ત્યક્ત્વા કિમ્ ઇતરેણ મે
જેમ હું અહીં સ્થિર છું, તેમ જ હું હંમેશાં રહીશ; સાચું કે ખોટું એના ઝાંઝટ છોડીને, હવે બીજું કશુંયે મને શું કામ?
એતાવન્તમ્ અહં કાલમ્ અવિવેકેન બાધિતા । સ્વસઙ્કલ્પસમુત્થેન વેતાલેનેવ બાલિકા
આટલો બધો સમય હું સમજણ વગર દુઃખી રહી, જાણે કોઈ છોકરી પોતાની કલ્પનામાં જ બંધાઈ ગઈ હોય તેમ.
ઇદાનીમ્ ઉપશાન્તો ઽસૌ સ્વવિચારણયા સ્વયમ્ । ઈપ્સિતાનીપ્સિતૈર્ અર્થઃ કો ભવેત્ કલ્પિતૈર્ મમ
હવે તો હું મારી જ વિચારશક્તિથી શાંત થઈ ગઈ છું; મને મનગમતા કે ન ગમતા કલ્પિત વસ્તુઓથી હવે શું લેવાદેવા?
ઇતિ નિશ્ચયયુક્તાં તાં સૂચીં કર્મેન્દ્રિયોજ્ઝિતામ્ । તૂષ્ણીં સ્થિતાં સ નિયતેસ્ સમ્પશ્યન્ ભગવાન્ સ્થિતિમ્
આ રીતે નિશ્ચયથી ભરેલી, કર્મેન્દ્રિયો છોડીને મૌન ઊભેલી સૂચીને ભગવાને જોઈ, તેની એ અવસ્થાનું નિરીક્ષણ કર્યું.
બ્રહ્મા પુનર્ ઉવાચેમાં વીતરાગાં પ્રસન્નધીઃ । વરં પુત્રિ ગૃહાણ ત્વં કઞ્ચિત્ કાલં ચ ભૂતલે
બ્રહ્માએ નિર્વિકાર અને પ્રસન્ન મનથી ફરી કહ્યું: 'પુત્રી, તું કોઈ એક વર માંગ અને થોડો સમય માટે ધરતી પર રહે.'
ભોગાન્ ભુક્ત્વા તતઃ પશ્ચાદ્ ગમિષ્યસિ પરં પદમ્ । અવ્યાવૃત્તિસ્વરૂપાયા નિયતેર્ એષ નિશ્ચયઃ
ભોગો ભોગવીને પછી તું પરમ અવસ્થાને પ્રાપ્ત કરેશે; આ અવિચલિત નિયમ છે, જે અવિરત રહે છે.
તપસાનેન સઙ્કલ્પસ્ સફલો ઽસ્તુ તવોત્તમે । પીના ભવ પુનસ્ સૈવ હિમકાનનરાક્ષસી
આ તપથી તારો શ્રેષ્ઠ સંકલ્પ પૂર્ણ થાઓ; તું ફરીથી એ જ બળવાન હિમવનોની રાક્ષસી બનજે.
યયા પૂર્વં વિયુક્તાસિ તન્વા જલદરૂપયા । બીજાન્તર્વૃક્ષતા પુત્રિ બૃહદ્વૃક્ષતયા યથા
જેની સાથે તું પહેલાં જળમય શરીરથી વિયોગી થઈ હતી, એ રીતે બીજમાંથી મોટું વૃક્ષ થાય છે, એમ પુત્રી, તું પણ એમ જ થજે.
યોગમ્ એષ્યસિ ભૂયસ્ ત્વં તન્વા તદ્બીજરૂપિણી । તયૈવ રમસે પુત્રિ લતયેવાઙ્કુરસ્થિતિઃ
તું ફરીથી એ શરીર સાથે જોડાઈશ, જે બીજરૂપે છે; એ શરીર સાથે, હે પુત્રી, તું આનંદ માણીશ, જેમ લતા પોતાનું અંકુર રૂપે રહેવું ગમાવે છે.
બાધાં વિદિતવેદ્યત્વાન્ ન ચ લોકે કરિષ્યસિ । અન્તશ્શુદ્ધા શાન્તવાતા શરદીવાભ્રમણ્ડલી
કારણ કે તું દુઃખથી મુક્ત છે, એટલે દુનિયામાં તું કોઈને હાનિ નહીં પહોંચાડે; અંદરથી શુદ્ધ અને શાંત હવામાં, શરદઋતુના વાદળ સમાન રહેશે.
અન્તરધ્યાનવિરતા કદાચિલ્ લીલયા યદિ । ભવિષ્યસિ બહીરૂઢા સર્વાત્મધ્યાનરૂપિણી
તારે મનમાં ધ્યાનમાં લીન રહી, જો ક્યારેક રમતમાં બહાર દેખાશે, તો તું સર્વમાં આત્માધ્યાનરૂપ બનીને દેખાશે.
વ્યવહારાત્મકધ્યાનધારણાધારરૂપિણી । વાતસ્વભાવવદ્દેહપરિસ્પન્દવિલાસિની
તું વ્યવહારમય ધ્યાન અને એકાગ્રતાનું આધાર બનશે, અને પવનની જેમ શરીરમાં સૂક્ષ્મ હલનચલનમાં રમશે.
તદા વિરોધિની પુત્રિ સ્વકર્મસ્પન્દરોધિની । ન્યાયેન ક્ષુન્નિવૃત્ત્યર્થં ભૂતબાધાં કરિષ્યસિ
પછી, પુત્રી, તું પોતાનાં કર્મોના ઉદ્ભવને રોકનારી બનીશ; યોગ્ય રીતે, દુર્વ્યવહાર અટકાવવા માટે તું જીવોને દુઃખ આપશે.
ભવિષ્યસિ ન્યાયવૃત્તિર્ લોકે ત્વં ન્યાયબાધિકા । જીવન્મુક્તતયા દેહે સ્વવિવેકૈકપાલિકા
તુ દુનિયામાં ન્યાય પ્રમાણે વર્તશે, પણ સાથે સાથે ન્યાયને અટકાવનાર પણ બનશે; શરીરમાં જીવિત મુક્તાની જેમ, તું માત્ર પોતાની સમજદારીથી જ સંરક્ષિત રહેશે.
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા ગગનતલાજ્ જગામ દેવસ્ સૂચી સા ભવતુ મમેતિ કિં વિરાગઃ । રાગો વાબ્જજવચનાર્થધારણે ઽસ્મિન્ન્ ઇત્ય્ અન્તર્ મનનમયી મનાગ્ બભૂવ
આ રીતે આકાશમાંથી કહ્યા પછી દેવતા ચાલ્યા ગયા; સૂચીએ વિચાર્યું: 'આ મારું જ હોય.' કમળમાં જન્મેલા ભગવાનના શબ્દોના અર્થને પકડવામાં વૈરાગ્ય કે રાગ શું છે? આવું વિચારી, અંદર એક સૂક્ષ્મ વિચાર ઊભો થયો.