મહાતપસ્વિની સૂચિ કિમર્થં તપ્યસે તપઃ । નેતિ વક્તું શશાકાસૌ તત્તેજોરાશિનિર્જિતઃ
હે મહાન તપસ્વિણી સૂઈ, તું તપ શું માટે કરે છે? એના તેજથી વિસ્મિત પવન બોલી પણ શક્યો નહીં.
ભગવત્યા મહાસૂચ્યા અહો ચિત્રં મહત્ તપઃ । ઇત્ય્ એવ કેવલં ધ્યાયન્ મારુતો ગગનં યયૌ
ભગવતી મહાસૂચીની મહાન તપશ્ચર્યાનું આ કેટલું અદ્ભુત છે! એ જ વિચારતા, પવન આકાશમાં ચાલ્યો ગયો.
સમુલ્લઙ્ઘ્યાભ્રમાર્ગં તુ વાતસ્કન્ધાન્ અતીત્ય ચ । સિદ્ધવૃન્દાન્ય્ અધઃ કૃત્વા સૂર્યમાર્ગમ્ ઉપેત્ય ચ
પવન વાદળોના રસ્તા અને પવનના પ્રવાહોને ઓળંગી, સિદ્ધોના ટોળાને નીચે રાખી, પછી સૂર્યમાર્ગે આગળ વધ્યો.
ઊર્ધ્વમ્ એત્ય વિચારેભ્યઃ પ્રાપ શક્રપુરાન્તરમ્ । સૂચિદર્શનપુણ્યં તમ્ આલિલિઙ્ગ પુરન્દરઃ
ઉપર જઈ, ફરતાં ફરતાં પવન ઇન્દ્રપુરમાં પહોંચ્યો; ત્યાં પુરંદરે, સૂચીનું દર્શન કર્યાનો પુણ્ય સમજીને, તેને હળવે હળવે ભેટ્યો.
પૃષ્ટશ્ ચ કથયામ્ આસ દૃષ્ટં સર્વં મયેત્ય્ અસૌ । સહદેવનિકાયાય શક્રાયાસ્થાનવાસિને
જ્યારે પૂછાયું ત્યારે પવન બોલ્યો: 'હું બધું જોઈ આવ્યું છું,' અને સહદેવના સંગ અને ઇન્દ્રને એ વાત કહી.
જમ્બુદ્વીપે ઽસ્તિ શૈલેન્દ્રો હિમવાન્ નામ સૂન્નતઃ । જામાતા યસ્ય ભગવાન્ સાક્ષાચ્ છશિકલાધરઃ
જંબુદ્વીપમાં એક વિશાળ અને ઉંચો પર્વત છે, તેનું નામ હિમવાન છે. એ પર્વતના જમાઈ સ્વયં ચંદ્રમાની કળા ધારણ કરનાર ભગવાન છે.
તસ્યોત્તરે મહાશૃઙ્ગપૃષ્ઠે પરમરૂપિણી । સ્થિતા તપસ્વિની સૂચી તપશ્ ચરતિ દારુણમ્
એ પર્વતના ઉત્તર તરફના મહાન શિખર પર એક અતિ સુંદર અને તપસ્વિ સ્ત્રી સુચી વસે છે, જે કઠોર તપસ્યા કરે છે.
બહુનાત્ર કિમ્ ઉક્તેન વાતાદ્યશનશાન્તયે । તયા સ્વોદરસૌષિર્યં પિણ્ડીકૃત્ય નિવારિતમ્
અહીં વધુ શું કહીએ? પવનથી થતી ભૂખને શાંત કરવા માટે તેણે પોતાનું પેટ અંદરથી દબાવીને બંધ કરી દીધું છે.
શાન્તસઙ્કોચમ્ ઊષ્માર્થં વિકાસ્યાસ્યં રજોઽણુના । તયાદ્ય સ્થગિતં શીતવાતાશનનિવૃત્તયે
શરીરમાં સંકોચ શાંત કરવા અને ગરમી માટે, તેણે મોં ખોલીને ધૂળના કણો શ્વાસ સાથે ખેંચી લીધા છે, જેથી ઠંડી હવા અને ભૂખથી બચી શકે.
તસ્યાસ્ તીવ્રેણ તપસા તુહિનાકારમ્ ઉત્સૃજન્ । અગ્ન્યાકારમ્ અગો ગૃહ્ણન્ દેવદુસ્સેવ્યતાં ગતઃ
તેણી પોતાના ભારે તપથી ઠંડકનો સ્વભાવ છોડીને અગ્નિ જેવો તીવ્ર સ્વભાવ ધારણ કર્યો છે, જેથી દેવતાઓ માટે પણ તેની પાસે જવું અઘરું બની ગયું છે.
તદ્ ઉત્તિષ્ઠાશુ ગચ્છામસ્ સર્વ એવ પિતામહમ્ । તદ્વરાર્થમ્ અનર્થાય વિદ્ધિ તદ્દુસ્સહં તપઃ
ચાલો, આપણે બધા જલ્દીથી પિતામહ પાસે જઈએ; જાણો કે તેનું કઠોર તપ કોઈ વર મેળવવા માટે છે, જે આપણને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
ઇતિ વાતેરિતશ્ શક્રસ્ સહ દેવગણેન સઃ । જગામ બ્રહ્મણો લોકં પ્રાર્થયામ્ આસ તં પ્રભુમ્
પવનના કહેવા પર ઇન્દ્ર અને બધા દેવતાઓ સાથે બ્રહ્માજીના લોકમાં ગયા અને એ પ્રભુને મળવા માટે વિનંતી કરી.
સૂચ્યા અહં વરં દાતું ગચ્છામિ હિમવચ્છિરઃ । બ્રહ્મણેતિ પ્રતિજ્ઞાતે શક્રસ્ સ્વર્ગમ્ ઉપાયયૌ
સૂચીએ કહ્યું: 'હું બ્રહ્માજી પાસેથી વર લેવા હિમાલયના શિખરે જઈ રહી છું.' બ્રહ્માજીએ સંમતિ આપી, તો ઇન્દ્ર સ્વર્ગ પર પાછો ફર્યો.
એતાવતાથ કાલેન સા બભૂવ ચ પાવની । સૂચી નિજતપસ્તાપતાપિતામરમન્દિરા
સમય જતાં, તે સૂઈ પોતાનાં તપથી શુદ્ધ બની, અમરલોકમાં વસવા લાગી.
મુખરન્ધ્રસ્થિતાર્કાંશુદૃશા સ્વચ્છાયયૈવ સા । વિસ્મયિન્યા વિવર્તિન્યા આદિનાન્તમ્ ઉપેક્ષિતા
સૂઈની આંખમાંથી સૂર્યકિરણો જેમ ઝળહળતા, પોતાની સ્વચ્છ છાયાથી તે આરંભથી અંત સુધીના બદલાતા દૃશ્યોને આશ્ચર્યથી નિહાળતી રહી.
કૌશેયસૂચ્યા તૃણવન્ મેરુસ્ સ્થૈર્યેણ નિર્જિતઃ । મજ્જનિત્ર્યેતિ વૃદ્ધ્યેવ યુક્તયાદ્યન્તયોર્ દિને
રેશમી સૂઈએ સ્થિરતામાં મેરુ પર્વતને પણ પછાડ્યો હતો અને વૃદ્ધ સ્ત્રીની જેમ દિવસના આરંભે અને અંતે પોતાને ડૂબાડવામાં નિપુણ હતી.
મધ્યાહ્ને તાપભીત્યેવ વિશન્ત્યા માતુર્ અન્તરમ્ । અન્યદા ગૌરવાદ્ દૃષ્ટ્યા દૂરતઃ પ્રેક્ષ્યમાણયા
મધ્યાહ્ને તાપના ડરથી તે પોતાની માતાના અંદર જતી અને બીજા સમયે માનભાવથી દૂર રહીને શ્રદ્ધાભરી નજરે જોયા કરતી.
સા તામ્ અવેક્ષિતે ઽક્ષ્ણારાત્ તાપાદ્ અઙ્ગે નિમજ્જતિ । સઙ્કટે વિસ્મરત્ય્ એવ જનો ગૌરવસત્ક્રિયામ્
જ્યારે એ આંખે તેને નિહાળવામાં આવે છે, ત્યારે એ સ્ત્રી દુઃખની તપશ્ચર્યામાં પોતાના શરીરને ડૂબાડી દે છે; મુશ્કેલીમાં પડેલા લોકો પોતાનું માન અને યોગ્ય આદર ભૂલી જાય છે.
છાયાસૂચિસ્ તાપસૂચિસ્ તયેત્ય્ આત્મતૃતીયયા । ત્રિકોણં તપસા પૂતં વારાણસ્યાસ્ સમં કૃતમ્
છાંયાની સોઇ, તપસ્વીની સોઇ અને પોતાને ત્રીજા રૂપે રાખીને, એ ત્રિકોણ તપશ્ચર્યા દ્વારા પવિત્ર થયો અને વારાણસી જેટલો પવિત્ર ગણાયો.
ગતાસ્ તેન ત્રિકોણેન ત્રિવર્ણપરિખાવતા । વાયવઃ પાંસવો યે ઽપિ તે પરાં મુક્તિમ્ આગતાઃ
ત્રણ રંગની ખાઈઓથી ઘેરાયેલા એ ત્રિકોણ દ્વારા, ત્યાંના પવન અને ધૂળ પણ સર્વોચ્ચ મુક્તિ પ્રાપ્ત કરી ગયા.
વિદિતપરમકારણાથ જાતા સ્વયમ્ અનુ ચેતનસંવિદં વિચાર્ય । સ્વમનનકલનાનુસાર એકસ્ ત્વ્ ઇહ હિ ગુરુઃ પરમો ન રાઘવાન્યઃ
પરમ કારણને જાણ્યા પછી, મનુષ્ય પોતે જ ચેતનાની અનુભૂતિ અને વિચાર દ્વારા જન્મે છે; પોતાના મનન અને વિચાર પ્રમાણે, અહીં સાચો અને શ્રેષ્ઠ ગુરુ પોતાનું જ સ્વરૂપ છે, હે રાઘવ, બીજો કોઈ નથી.
અથ વર્ષસહસ્રેણ તાં પિતામહ આયયૌ । વરં પુત્રિ ગૃહાણેતિ વ્યાજહાર નભસ્તલાત્
પછી હજાર વર્ષ પછી, તેના દાદા આવ્યા અને આકાશમાંથી બોલ્યા: 'દીકરી, તું કોઈ પણ વર માંગ.'
સૂચી કર્મેન્દ્રિયાભાવાજ્ જીવમાત્રકલાવતી । ન કિઞ્ચિદ્ વ્યાજહારાસ્મૈ ચિન્તયામ્ આસ કેવલમ્
સૂચી પાસે ફક્ત જીવતત્વ હતું, કર્મેન્દ્રિયો નહોતી, એટલે તેણે કંઈ કહ્યું નહીં, ફક્ત અંદરથી વિચારતી રહી.
પૂર્ણાસ્મિ ગતસન્દેહા કિં વરેણ કરોમ્ય્ અહમ્ । શામ્યામિ પરિનિર્વામિ સુખમ્ આસે ચ કેવલમ્
હું પૂર્ણ છું, હવે કોઈ શંકા નથી; મને વરથી શું કરવું છે? હવે હું શાંત થઈ જઈશ, પરમ શાંતિમાં વિલીન થઈ જઈશ અને માત્ર આનંદથી બેઠી રહીશ.
જ્ઞાતં જ્ઞાતવ્યમ્ અખિલં શાન્તાસ્ સન્દેહજાલિકાઃ । સ્વવિવેકો વિકસિતઃ કિમ્ અન્યેન પ્રયોજનમ્
જેટલું જાણવું હતું એ બધું જાણી લીધું છે; શંકાની જાળ શાંત થઈ ગઈ છે; મારી સમજણ ખીલી ઉઠી છે—હવે બીજું કંઈ જ જરૂરી નથી.
યથા સ્થિતેયમ્ અસ્મીહ સન્તિષ્ઠેયં તથૈવ હિ । સત્યાસત્યકલામ્ એવ ત્યક્ત્વા કિમ્ ઇતરેણ મે
જેમ હું અહીં સ્થિર છું, તેમ જ હું હંમેશાં રહીશ; સાચું કે ખોટું એના ઝાંઝટ છોડીને, હવે બીજું કશુંયે મને શું કામ?
એતાવન્તમ્ અહં કાલમ્ અવિવેકેન બાધિતા । સ્વસઙ્કલ્પસમુત્થેન વેતાલેનેવ બાલિકા
આટલો બધો સમય હું સમજણ વગર દુઃખી રહી, જાણે કોઈ છોકરી પોતાની કલ્પનામાં જ બંધાઈ ગઈ હોય તેમ.
ઇદાનીમ્ ઉપશાન્તો ઽસૌ સ્વવિચારણયા સ્વયમ્ । ઈપ્સિતાનીપ્સિતૈર્ અર્થઃ કો ભવેત્ કલ્પિતૈર્ મમ
હવે તો હું મારી જ વિચારશક્તિથી શાંત થઈ ગઈ છું; મને મનગમતા કે ન ગમતા કલ્પિત વસ્તુઓથી હવે શું લેવાદેવા?
ઇતિ નિશ્ચયયુક્તાં તાં સૂચીં કર્મેન્દ્રિયોજ્ઝિતામ્ । તૂષ્ણીં સ્થિતાં સ નિયતેસ્ સમ્પશ્યન્ ભગવાન્ સ્થિતિમ્
આ રીતે નિશ્ચયથી ભરેલી, કર્મેન્દ્રિયો છોડીને મૌન ઊભેલી સૂચીને ભગવાને જોઈ, તેની એ અવસ્થાનું નિરીક્ષણ કર્યું.
બ્રહ્મા પુનર્ ઉવાચેમાં વીતરાગાં પ્રસન્નધીઃ । વરં પુત્રિ ગૃહાણ ત્વં કઞ્ચિત્ કાલં ચ ભૂતલે
બ્રહ્માએ નિર્વિકાર અને પ્રસન્ન મનથી ફરી કહ્યું: 'પુત્રી, તું કોઈ એક વર માંગ અને થોડો સમય માટે ધરતી પર રહે.'