દૃઢદાવાનલે તત્ર સર્વભૂતવિવર્જિતે । મહાશિલાતલક્ષોભરૂક્ષે પાંસુવિધૂસરે
ત્યાં, જ્યાં કોઈ જીવ નહોતો, કઠણ અને ઊંચા-નીચા પથ્થરો પર, ધૂળથી ઢંકાયેલા અને ભયાનક જંગલના અગ્નિથી દાઝેલા સ્થળે તે પહોંચી.
તસ્થાવ્ અભ્યુત્થિતૈકાસૌ નિસ્તૃણે વિપુલસ્થલે । મરાવ્ અકસ્માત્ સઞ્જાતા શુષ્કા તૃણશિખા યથા
એ એકલી, ઊભી રહી, ઘાસ વિના ફેલાયેલા વિશાળ મેદાન પર, જાણે રણમાં અચાનક ઊગી આવેલા સુકાયેલા ઘાસના તણખલાની જેમ દેખાઈ.
સૂક્ષ્મસ્યૈકસ્ય પાદસ્ય સાર્ધેનૈવાશ્રિતોર્વરા । સ્વસંવિદેકપાદાત્મતપઃ કર્તું પ્રચક્રમે
એણે પોતાના સૂક્ષ્મ પગના એક અડધા આંગળી પર જ આધાર રાખીને, પોતાની જ જાગૃતિને આધાર બનાવી, તપ કરવાનું શરૂ કર્યું.
સૂક્ષ્મપાદતલેનૈષા વસુધારેણુસઙ્કટમ્ । નિવાર્યાત્તપદા કૃચ્છ્રાદ્ યત્નેનોર્ધ્વમુખી સ્થિતા
સૂક્ષ્મ પગની ટોચથી ધરતી પરના ધૂળના સંકોચને અટકાવી, ભારે મહેનતથી પગ ઊંચો રાખીને, એ સીધી ઊભી રહી.
કૃષ્ણત્વહિંસ્રતાતૈક્ષ્ણ્યા વૃત્તાસ્યા પવનાશનૈઃ । યત્નાત્ પદં નિબધ્નન્તી રેણ્વણૂપલસઙ્કટે
એણે ધૂળ, રેતી અને નાનાં પથ્થર વચ્ચે પગને જોરથી સ્થિર રાખ્યો; અંધકાર, અહિંસા, તીવ્રતા અને ગોળા મોઢાની સ્થિતિ સહન કરી, ફક્ત હવામાંથી જ જીવન યાપ્યું.
અરણ્યે ક્ષુભિતાં સર્પીં દૂરાલોકાર્થમ્ ઉત્થિતામ્ । પુચ્છકોટિસ્થિતાં પાતલોલામ્ અનુચકાર સા
વનમાં, તેણે એક ચંચળ સાપનો પીછો કર્યો, જે દૂર જોવા માટે ઊભો થયો હતો અને પૂંછડીના છેડે લચકતો હતો.
મુખરન્ધ્રવિનિષ્ક્રાન્તા તસ્યા ભાસ્કરદીધિતિઃ । સખી બભૂવ સૂચ્યાભા પશ્ચાદ્ભાગૈકરક્ષિણી
સાપના મોઢામાંથી નીકળેલી સૂર્યકિરણ, સૂઈ જેવી પાતળી હતી અને પાછળથી જાળવણી કરતી તેની સાથી બની.
ક્ષુદ્રે ઽપિ સ્વજનીભૂતે યાતિ વત્સલતાં જનઃ । દીધિત્યાપિ સખીવૃત્તં સૂચ્યાસ્ સૂચિતયાશ્રિતમ્
નાનામાં નાનું પણ પોતાનું લાગે તો માણસને પ્રેમ થાય છે; એ જ રીતે, સૂર્યકિરણ પણ મિત્રની જેમ સૂઈ જેવી સાથી સાથે જોડાઈ ગઈ.
બભૂવ તસ્યાસ્ સ્વચ્છા યા દ્વિતીયા તાપસી સખી । એનસ્સૂચીવ મલિના તયા પશ્ચાત્ કૃતૈવ સા
તેની બીજી સાથી એક સ્વચ્છ અને પવિત્ર તપસ્વિ સ્ત્રી હતી; પણ એ સાથીના સંગથી, Needle જેવી તે પોતે પણ મલિન બની ગઈ.
સૂચ્યાસ્યનિર્ગતાર્કાંશુપાતાક્ષસ્મયકૂણિતમ્ । પશ્ચાત્ સ્મયતતા દૃષ્ટા સા ધૂલ્યૈવાત્ર કેવલમ્
સૂઈના ટોચેથી સૂર્યકિરણો નીકળતાં જે હાસ્યથી એનું ચહેરું વાંકડું થયું હતું, પછી ત્યાં માત્ર ધૂળ જ હતી અને એનું સ્મિત પણ એ ધૂળના કારણે જ દેખાતું હતું.
ધૂલ્યાપિ પ્રેક્ષ્યતે યા તામ્ અપિ દ્રુમલતાદયઃ । મહાતપસ્વિનીં સૂચીં દ્રષ્ટું નોત્કણ્ઠયન્તિ કે
ધૂળથી ઢંકાયેલી હોવા છતાં, વૃક્ષો, વેલીઓ અને બીજા બધા પણ એ મહાન તપસ્વિ સૂઈને જોવા માટે ક્યારેય થાકતા નથી.
સ્થિરબદ્ધપદામ્ એનાં સુમનોવૃત્તિમ્ ઉત્થિતામ્ । અનિલાઃ ક્ષોભયાં ચક્રુર્ મુખનિર્ગતભાઙ્કૃતૈઃ
સ્થિર પગલાં અને શુદ્ધ મનવૃત્તિ ધરાવતી એ સ્ત્રીને પવનોએ પોતાના મોઢામાંથી નીકળતા અવાજોથી હલાવવાની કોશિશ કરી.
પ્રસૂતાનિ ભવિષ્યામો નિગીર્ણાન્ય્ અનયાચિરમ્ । કૌસુમાનિ રજાંસ્ય્ અસ્યા ઇત્ય્ આસ્યં પર્યપૂપુરન્
'અમે જન્મીશું, અમે રહીશું અને થોડા જ સમયમાં એ અમને ગળી જશે'—આવું કહીને ફૂલોનું પરાગ એના મોઢામાં ભરાઈ ગયું.
તપોહરેન્દ્રપ્રહિતવાતનુન્નામિષં રજઃ । તયા ત્વ્ અહૃત્ત્વવ્યાજેન ન નિગીર્ણં મુખે ઽપિ સત્
તપસ્વીઓના રાજાએ મોકલેલા પવનથી ધૂળ ઉડીને પણ, એ સ્ત્રીએ એ ધૂળને મોઢામાં લીધું હોય તેમ લાગ્યું, પણ એણે એ ગળી નથી.
ન નિગીર્ણવતી તાનિ રજાંસિ દૃઢનિશ્ચયા । અન્તસ્સારતયા કાર્યં લઘવો ઽપ્ય્ આપ્નુવન્તિ હિ
એ સ્ત્રી મજબૂત નિશ્ચય ધરાવતી હોવાથી એ ધૂળને ગળી નથી; કારણ કે, અંદરથી દૃઢતા હોય ત્યારે હલકી વસ્તુઓ પણ અસર કરી શકતી નથી.
ન પિબન્ત્ય્ આસ્યસંસ્થાનિતયા પુષ્પરજાંસ્ય્ અપિ । વિસ્મયં પવનઃ પ્રાપ સુમેરૂન્મૂલનાધિકમ્ । આશિરઃપિહિતા પઙ્કૈઃ પૂરિતાપિ મહાજલૈઃ
એ સ્ત્રી મોઢા સુધી આવતી ફૂલની ધૂળી પણ લેતી નથી; પવનને તો આશ્ચર્ય થયું, કારણ કે સુમેરુ પર્વત ઉખેડવામાં જેટલું આશ્ચર્ય ન થાય એટલું થયું, કેમ કે કાદવથી ઢંકાયેલી અને પાણીથી ભરાયેલી હોવા છતાં એ અડગ રહી.
વિધુતાપિ બૃહદ્વાતૈસ્ ત્રાસિતાપિ તડિદ્ભ્રમૈઃ । ઉદ્ધૂલિતાપિ જલદૈઃ ક્ષોભિતાપ્ય્ અભ્રગર્જિતૈઃ
મજબૂત પવનથી ધકેલાય, વીજળીના ઝબકાથી ડરી જાય, વાદળોથી ઉછળાય અને મેઘના ગર્જનાથી હલાય છતાં પણ,
અપિ વર્ષસહસ્રૈસ્ સા ચિત્તસ્થદૃઢનિશ્ચયા । પટ્ટગણ્ડકસુપ્તેવ નાકમ્પત તપસ્વિની
એ તપસ્વિ સ્ત્રી હજારો વર્ષ સુધી અડગ નિશ્ચય સાથે ધ્યાનમાં લીન રહી, પથ્થરની પાટા જેવી અડગ રહીને કદી હલેલી નહીં.
નિવૃત્તાયા બહિસ્સ્પન્દાદ્ અથ કાલે ઽસહાગતે । વિચારયન્ત્યાસ્ તસ્યાસ્ સ્વમ્ આત્મતત્ત્વં સ્વચેતનમ્
જ્યારે તેની બહારની ચળપળ બંધ થઈ ગઈ અને ઘણો સમય વીતી ગયો, ત્યારે તેણે પોતાના સચ્ચાઈ અને ચેતનાનો વિચાર શરૂ કર્યો.
જ્ઞાનાલોકસ્ સમુદભૂત્ સા પરાવરદર્શિની । બભૂવ નિર્મલા સૂચી ચિત્સૂચી પાવની પરમ્
જ્યારે જ્ઞાનનો પ્રકાશ તેના અંતરમાં ઉગ્યો, ત્યારે તેને સર્વે ઊંચા-નીચા તત્ત્વો દેખાયા; તે એકદમ નિર્મળ અને શુદ્ધ ચેતનાની સૂઈ જેવી બની ગઈ.
જાતા વિદિતવેદ્યા સા સ્વયમ્ એવ તયા ધિયા । તપસા દુષ્કૃતે ક્ષીણે સૂચી સ્વમુખસૂચની
તે પોતાના બુદ્ધિ દ્વારા જાણવાનુ જે છે તેનું જ્ઞાન પામી ગઈ; તપથી તેના બધા પાપ ક્ષય પામ્યા પછી, ચેતનાની સૂઈ તેના પોતાના સ્વરૂપ તરફ સંકેત કરવા લાગી.
ઇતિ વર્ષસહસ્રાણિ સાકરોદ્ દારુણં તપઃ । સપ્ત સપ્તમહાલોકસન્તાપકરમ્ ઉન્મુખી
આ રીતે, તેણે હજારો વર્ષો સુધી કઠોર તપ કર્યું, અને એ તપથી સાતે મહાલોકો સુધી તાપ ફેલાયો.
તસ્યાઃ કલ્પાગ્નિભીમેન તપસા હિમવાન્ ગિરિઃ । બભૂવ તેન જ્વલિતો જજ્વાલેવ તતો જગત્
એના તપના પ્રભાવથી હિમાલય પર્વત કલ્પાંતની અગ્નિ જેવી દહન થયો અને આખું જગત પણ જાણે બળી ઉઠ્યું.
કસ્યેદં તપસાક્રાન્તં જગદ્ ઇત્ય્ અથ વાસવઃ । નારદં પરિપપ્રચ્છ સ તસ્યાકથયચ્ ચ તત્
જ્યારે ઇન્દ્રે જોયું કે આખું જગત તપથી વ્યાકુળ છે, ત્યારે તેણે નારદજીને પુછ્યું—'આ તપ કોણે કર્યું છે?' તો નારદજી એ તેને બધું કહ્યુ.
સપ્ત વર્ષસહસ્રાણિ સૂચી દીર્ઘતપસ્વિની । મયા વિજ્ઞાતદેહાસૌ તેનેદં જ્વલિતં જગત્
સાત હજાર વર્ષથી સૂચી નામની દીર્ઘકાળ તપસ્વિ સ્ત્રી, જે મને જાણીતી છે, એના તપથી જ આ જગત બળી રહ્યું છે.
નાગાશ્ શ્વસન્તિ વિદલન્તિ નગાઃ પતન્તિ વૈમાનિકા જલદવારિધયઃ પ્રયાન્તિ । શોષં દિશો ઽર્કસહિતા મલિનીભવન્તિ સૂચ્યેન્દ્ર પશ્ય તપસા ક્ષયમાયયૈવ
સર્પો ફુંકારો મારે છે, પર્વતો ફાટી પડે છે, દેવતાઓ નીચે પડી જાય છે, વાદળો અને દરિયાઓ દૂર થઈ જાય છે; દિશાઓ અને سور્ય પણ સૂકી અને મલિન બની જાય છે— હે ઇન્દ્ર, જો કે કેવી રીતે તપસ્યાએ મોહિત કરીને વિનાશ લાવી દીધો છે.
કર્કટીકટુવૃત્તાન્તં સર્વમ્ આકર્ણ્ય વાસવઃ । નારદં પરિપપ્રચ્છ પુનર્જાતકુતૂહલઃ
કર્કટીની કડવી કથા આખી સાંભળ્યા પછી, ઇન્દ્રનું જિજ્ઞાસુ મન ફરીથી જાગી ઉઠ્યું અને તેણે નારદજીને ફરીથી પ્રશ્ન કર્યો.
સૂચીવૃત્તપિશાચીત્વં તપસોપાર્જ્ય તત્ તયા । કર્કટ્યા હિમવત્કુક્ષ્યાં કે ભુક્તા વિભવા મુને
હે મુનિ, કર્કટીએ તપસ્યાથી સૂચીરૂપ પિશાચીની અવસ્થા મેળવી હતી; હિમાલયની ગર્ભમાં તેણે કોને ભક્ષ્યા હતા?
જીવસૂચી પિશાચીત્વં ગતા યા શૂકપેલવમ્ । અસીત્ કાર્ષ્ણાયસી સૂચિસ્ તસ્યાસ્ સ્વમ્ અવલમ્બનમ્
જીવસૂચી પિશાચી બનીને એક કાચબટકાના કોમળ શરીરમાં પ્રવેશી ગઈ; તેની પોતાની આધાર કાળી લોખંડની સૂઈ હતી.
તત્ સ્વમ્ આલમ્બનં ત્યક્ત્વા વ્યોમવાતરથસ્થયા । પ્રાણમારુતમાર્ગેણ તયા દેહપ્રવિષ્ટયા
એણે પોતાનું આધાર છોડી દીધું અને વાયુ તથા આકાશના રથમાં બેઠેલી, પ્રાણવાયુના માર્ગે શરીરમાં પ્રવેશી ગઈ.