સ્રવદસ્રુરસસ્રોતા હસ્તપાદસુપલ્લવઃ । ગુલ્ફવાન્ કાર્યસઙ્ઘાતવિહઙ્ગમતતાસ્પદમ્
હાથ અને પગ કોમળ કૂંપળા જેવા છે, રક્ત અને રસની નદીઓ જેવી નસો છે, ગુટણાં છે, અને કર્મરૂપ પક્ષીઓ માટે આ આરામસ્થાન છે.
સચ્છાયો દેહવૃક્ષો ઽયં જીવપાન્થગણાસ્પદમ્ । કસ્યાત્મીયઃ કસ્ય પર આસ્થાનાસ્થે કિલાત્ર કે
આ શરીરનું વૃક્ષ તેની છાંયાથી જીવાત્માઓના ટોળાને આશરો આપે છે; આ કોણનું પોતાનું છે અને કોણનું પરકું છે? અહીં સાચા અર્થમાં પોતાનો કે પરાયો કોણ છે?
ભારસન્તારણાર્થેન ગૃહીતાયાં પુનઃ પુનઃ । નાવિ દેહલતાયાં ચ કસ્ય સ્યાદ્ આત્મભાવના
શરીર તો વારંવાર ફક્ત ભાર booksવા માટે લેવાય છે, તો પછી કોણ એને પોતાનું સાચું સ્વરૂપ માને? જેમ કોઈ નાવ કે વેલીને પોતે નથી માનતો.
દેહનામ્નિ વને શૂન્યે બહુગર્તસમાકુલે । તનૂરુહાસઙ્ખ્યતરૌ વિશ્વાસં કો ઽધિગચ્છતિ
શરીર નામના ખાલી વનમાં, જેમાં અનેક ખાડા અને ખોખા છે અને અનગણિત વાળના વૃક્ષો છે, ત્યાં કોણ વિશ્વાસ રાખી શકે?
ચર્મસ્નાય્વસ્થિવલિતે શરીરપટહે દૃઢે । માર્જારવદ્ અહં નાન્તસ્ તિષ્ઠામ્ય્ અવિરતધ્વનૌ
ચામડી, નસ અને હાડકાંથી બનેલા મજબૂત શરીરના પડમાં, હું બિલાડીની જેમ અંદર સતત અવાજમાં રહેતો નથી.
સંસારારણ્યસંરૂઢો વિલસચ્ચિત્તમર્કટઃ । ચિન્તામઞ્જરિકાકારો દીર્ઘદુઃખઘુણક્ષતઃ
સંસારના જંગલમાં ઉછળતો મનનો વાંદરો ચિંતાની ગૂંચવણ બની જાય છે અને લાંબા દુઃખના કીડા તેને ઘાયલ કરે છે.
તૃષ્ણાભુજઙ્ગમીગેહઃ કોપકાકકૃતાલયઃ । સ્મિતપુષ્પો દ્રુમશ્ શ્રીમાઞ્ શુભાશુભમહાફલઃ
આ શરીર તૃષ્ણા નામના સાપનું ઘર છે, ક્રોધ રૂપ કાગડો જે બનાવે છે એવો આ વસવાટ છે; તેનું સ્મિત એ ફૂલ છે, અને આ વૃક્ષ સુશોભિત છે, જે શુભ અને અશુભ એવા મોટા ફળ આપે છે.
સુસ્કન્ધો દોર્લતાજાલો હસ્તસ્તબકસુન્દરઃ । પવનસ્પન્દિતાશેષસ્વાઙ્ગાવયવપલ્લવઃ
આ વૃક્ષનો થડ મજબૂત છે, હાથોની જાળ સુંદર છે, હાથો ફૂલની ગૂંચ જેવી સુંદર છે, અને શરીરના બધા અંગો પવનથી હલનારા કોમળ કૂંપળા છે.
સર્વેન્દ્રિયખગાધારસ્ સુજાનુસ્ સુત્વગ્ ઉન્નતઃ । સરસચ્છાયયા યુક્તઃ કામપાન્થનિષેવિતઃ
આ વૃક્ષને સર્વે ઇન્દ્રિયરૂપ પક્ષીઓ આધાર આપે છે, ઘૂંટણ સુંદર છે, ત્વચા મૃદુ અને ઊંચી છે, પોતાનાં સરોવર જેવી ઠંડકથી શોભાયમાન છે, અને કામના પંથમાં ફરતા યાત્રિકો અહીં આવે છે.
મૂર્ધ્નિ સઞ્જનિતાદીર્ઘશિરોરુહતૃણાવલિઃ । અહઙ્કારજરદ્ગૃદ્ધકુલાયસુષિરોદરઃ
માથા પર લાંબા ઘાસ જેવા વાળ ઉગે છે, અને અંદર ખોખલામાં અહંકારથી વૃદ્ધ થયેલા ગૃદ્ધનું ઘર છે.
ઉદ્ભિન્નવાસનાજાલમૂલત્વાદ્ દુર્બલાકૃતિઃ । વ્યાયામવિરમઃ કાયવૃક્ષો ઽયં ન સુખાય મે
ઉદ્ભિન્ન વાસનાના જાળમાંથી ઉગેલો, કમજોરી આકાર ધરાવતો, અને વ્યાયામથી રહિત આ શરીરરૂપી વૃક્ષ મને સુખ આપતું નથી.
કલેવરમ્ અહઙ્કારગૃહસ્થસ્ય મહાગૃહમ્ । લુઠત્વ્ અભ્યેતુ વા સ્થૈર્યં કિમ્ અનેન મુને હિ મે
આ શરીર એ અહંકાર નામના ગૃહસ્થ માટે મોટું ઘર છે; એ તૂટી પડે કે મજબૂત ઊભું રહે, એની સ્થિરતા મને શું ફર્ક પાડે છે, હે મુનિ?
પઙ્ક્તિબદ્ધેન્દ્રિયપશુ વલ્ગત્તૃષ્ણાગૃહાઙ્ગનમ્ । રજોરઞ્જિતસર્વાઙ્ગં નેષ્ટં દેહગૃહં મમ
ઇન્દ્રિયોની પંક્તિ ગાયોની જેમ ગોઠવાયેલી, અંદર તૃષ્ણાની ઉછળતી ઓરડીઓ, અને આખું શરીર રજોગુણથી રંગાયેલું — આવું શરીરનું ઘર મને પસંદ નથી.
કાષ્ઠાસ્થિકાષ્ઠસઙ્ઘટ્ટપરિસઙ્કટકોટરમ્ । અન્ત્રદામભિર્ આબદ્ધં નેષ્ટં દેહગૃહં મમ
હાડકાં અને લાકડાં જેવી સાંધીઓની અથડામણથી ભરેલું, આંતરડાની દોરીઓથી બંધાયેલું આ શરીરનું ઘર મને પસંદ નથી.
પ્રસૃતસ્નાયુતન્ત્રીકં રક્તામ્બુકૃતકર્દમમ્ । જરામક્કોલધવલં નેષ્ટં દેહગૃહં મમ
આ શરીરનું ઘર, જે સ્નાયુઓ અને તંતુઓથી ખેંચાયું છે, લાલ લોહીથી ભેજાળ અને વૃદ્ધાવસ્થાની સફેદ રાખથી ઢંકાયેલું છે, એ મને ઇચ્છનીય નથી.
ચિત્રકૃત્યભૃતાનન્તચેષ્ટાવષ્ટબ્ધસંસ્થિતિ । મિથ્યામોહમહાસ્થૂણં નેષ્ટં દેહગૃહં મમ
આ શરીરનું ઘર, જે અનેક પ્રકારની ક્રિયાઓ અને હલચલોથી ભરેલું છે, ખોટા મોહમાં મજબૂતીથી સ્થિર છે અને મિથ્યા આસક્તિના મોટા થાંભલા પર ટકેલું છે, એ મને ઇચ્છનીય નથી.
દુઃખાર્ભકકૃતાક્રન્દં સુખશય્યામનોહરમ્ । દુરીહાદગ્ધદાસીકં નેષ્ટં દેહગૃહં મમ
આ શરીરનું ઘર, ભૂખ અને તરસના દુઃખથી ઉદ્ભવતા રડકા અવાજોથી ગૂંજતું, સુખદ શય્યા જેવું દેખાતું, પણ વ્યર્થ ઇચ્છાઓથી દાઝેલી દાસી ધરાવતું, એ મને ઇચ્છનીય નથી.
મલાઢ્યવિષયવ્યૂહભાણ્ડોપસ્કરસઙ્કટમ્ । અજ્ઞાનક્ષારવલિતં નેષ્ટં દેહગૃહં મમ
આ શરીરનું ઘર, જે વિષયવસ્તુઓના ભાંડો અને સાધનોની ભીડથી ભરેલું છે, અશુદ્ધિથી ભરપૂર છે અને અજ્ઞાનના ઝેરમાં ગરકાવ છે, એ મને ઇચ્છનીય નથી.
ગુલ્ફગુલ્ગુલુવિશ્રાન્તજાનૂચ્ચસ્તમ્ભમસ્તકમ્ । દીર્ઘદોર્દારુસુદૃઢં નેષ્ટં દેહગૃહં મમ
આ શરીરનું ઘર, જેમાં પગ ઘૂંટણના સાંધા પર આરામ કરે છે, ઘૂંટણો એના થાંભલા છે, માથું એના છાપરું છે, લાંબા અને મજબૂત હાથ લાકડાની જેમ છે — આવું ઘર મને મનગમતું નથી.
પ્રકટાક્ષગવાક્ષાન્તઃક્રીડત્પ્રજ્ઞાગૃહાઙ્ગનમ્ । ચિન્તાદુહિતૃકં બ્રહ્મન્ નેષ્ટં દેહગૃહં મમ
હે બ્રહ્મન, આ શરીરનું ઘર, જેમાં આંખો ખુલ્લી બારી જેવી છે, બુદ્ધિનું અંગણ છે જ્યાં વિચારો રમે છે, અને ચિંતાનો રૂપ દીકરી છે — આવું ઘર મને મનપસંદ નથી.
મૂર્ધજચ્છાદનચ્છન્નકર્ણશ્રીચન્દ્રશાલિકમ્ । આદીર્ઘાઙ્ગુલિનિર્યૂહં નેષ્ટં દેહગૃહં મમ
આ શરીરનું ઘર, જેમાં માથાના વાળ છતની જેમ છે, કાન સુંદર ચાંદની મિનાર જેવી છે, અને લાંબી આંગળીઓ બહાર નીકળતી કડીઓ જેવી છે — આવું ઘર મને ગમતું નથી.
સર્વાઙ્ગકુડ્યસઞ્જાતઘનરોમયવાઙ્કુરમ્ । સંશૂન્યપીઠપિઠિરં નેષ્ટં દેહગૃહં મમ
આ શરીરનું ઘર, જેમાં આખા શરીર પર ઘન વાળ ઉગેલા છે, અને પાછળ ખાલી બેઠાડું છે — આવું ઘર મને મનગમતું નથી.
નખોર્ણનાભનિલયૈશ્ શારમ્ આરણિતાન્તરમ્ । ભાઙ્કારકારિપવનં નેષ્ટં દેહગૃહં મમ
આ શરીરનું ઘર, જેમાં નખ, હાડકાં અને નાભિ આધાર છે, આંતરડાં અંદરના લાકડાં જેવું છે અને અંદરથી વિવિધ અવાજો કરતી પવન ફૂંકાય છે, એવું ઘર મને પ્રિય નથી.
પ્રવેશનિર્ગમવ્યગ્રવાતવેગમ્ અનારતમ્ । વિતતાક્ષગવાક્ષં ચ નેષ્ટં દેહગૃહં મમ
આ શરીરનું ઘર, જેમાં આંખો હંમેશાં ખુલ્લી બારી જેવી છે અને શ્વાસની પવન સતત અંદર બહાર દોડે છે, એવું ઘર મને ગમતું નથી.
જિહ્વામર્કટિકાક્રાન્તવદનદ્વારભીષણમ્ । દૃષ્ટદન્તાસ્થિશકલં નેષ્ટં દેહગૃહં મમ
આ શરીરનું ઘર, જેમાં મોં ભયાનક દરવાજો છે અને અંદર વાંદરા જેવી જીભ ફરે છે, દાંત અને હાડકાંના ટુકડા દેખાય છે, એવું ઘર મને ભાવતું નથી.
ત્વક્સુધાલેપમસૃણં યન્ત્રસઞ્ચારચઞ્ચલમ્ । મનોઽમન્દાખુનોત્ખાતં નેષ્ટં દેહગૃહં મમ
આ શરીરનું ઘર, જેમાં ચામડી મીઠી લિપાઈ જેવું છે, યંત્ર જેવી હંમેશાં હલચલ કરે છે અને મન ઇચ્છાની તીવ્ર કોડીએ સતત ખોદાય છે, એવું ઘર મને પસંદ નથી.
સ્મિતદીપપ્રભાભાસિ ક્ષણમ્ આનન્દસુન્દરમ્ । ક્ષણં વ્યાપ્તં પ્રભાપૂરૈર્ નેષ્ટં દેહગૃહં મમ
ક્યારેક મારા શરીર પર હાસ્યની દીવાની જેમ પ્રકાશ ફેલાય છે અને આનંદથી સુંદર લાગે છે, તો ક્યારેક તેજથી ભરાય જાય છે; છતાં આ માંસના ઘર મને ગમતું નથી.
સમસ્તરોગાયતનં વલીપલિતપત્તનમ્ । સર્વાધિસારઙ્ગવનં નેષ્ટં મમ કલેવરમ્
મારું શરીર બધા રોગોનું ઘર છે, વાળ અને ચામડીમાં વાંકડા અને સફેદીનું શહેર છે, અને દરેક દુઃખથી ભરેલું જંગલ છે; એ મને પ્રિય નથી.
અક્ષર્ક્ષક્ષોભવિષમા શૂન્યા નિસ્સારકોટરા । તમોગહનહૃત્કુઞ્જા નેષ્ટા દેહાટવી મમ
આ શરીર ખાલી અને અર્થહીન ખાડો છે, ઇન્દ્રિયો દ્વારા હંમેશાં અશાંત રહે છે, અને હૃદયમાં અંધકારથી ભરેલું છે; આ શરીર-વન મને ગમતું નથી.
દેહાલયં ધારયિતું ન શક્તો ઽસ્મિ મુનીશ્વરાઃ । પઙ્કમગ્નં સમુદ્ધર્તું ગજમ્ અલ્પબલો યથા
હે પૂજ્ય મુનિઓ, હું આ શરીરનું ઘર વહન કરી શકતો નથી, જેમ ઓછી તાકાતવાળો માણસ કાદવમાં ફસાયેલા હાથીને બહાર કાઢી શકતો નથી.