અનાયસી ચાયસી ચ વિકલ્પય ચ મે વરમ્ । એવમ્ અસ્ત્વ્ ઇતિ તામ્ ઉક્ત્વા પુનર્ એવ પિતામહઃ
'મારો વર એ હોય કે હું સહેલાઈથી અને લોખંડ જેવી બની શકું અને મને પસંદગી કરવાની શક્તિ મળે.' એમ કહીને પિતામહે કહ્યું: 'એવું જ થાઓ.' પછી ફરી તેણે વાત કરી.
સૂચિકામ્ આહ સર્ગે ત્વં ભવિષ્યસિ વિષૂચિકા । સૂક્ષ્મયા માયયા સર્વલોકહિંસાં કરિષ્યસિ
સૃષ્ટિમાં તું વીષૂચિકા નામે ઓળખાશે, સૂઈ જેવી સૂક્ષ્મ માયાથી તું બધા લોકોએ દુઃખ આપશે.
દુર્ભોજના દુરારમ્ભા મૂર્ખા દુસ્સ્થિતયશ્ ચ યે । દુર્દેશવાસિનો ધૃષ્ટાસ્ તેષાં હિંસાં કરિષ્યસિ
જે લોકો ખોટું ખાય છે, મુશ્કેલ કામ કરે છે, મૂર્ખ છે, અસ્થિર છે, ખરાબ જગ્યાએ રહે છે અથવા બેધડક છે, તેમને તું પીડા આપશે.
પ્રવિશ્ય હૃદયં પ્રાણૈઃ પદ્મપ્લીહાદિવેધનાત્ । વાતલેખાત્મિકા વ્યાધિર્ ભવિષ્યસિ વિષૂચિકા
તું શ્વાસ દ્વારા હૃદયમાં પ્રવેશી, તળીયું અને બીજા અંગોમાં વેદના પેદા કરી, વાયુના સૂક્ષ્મ રેખા રૂપે વીષૂચિકા રોગ બનશે.
સગુણં વિગુણં વાપિ જનમ્ આસાદયિષ્યસિ । ગુણિનિ ત્વચ્ચિકિત્સાર્થં મન્ત્રો ઽયં તુ મયોચ્યતે
તું સારા કે ખરાબ, બંને પ્રકારના લોકો પાસે પહોંચશે; પણ સારા લોકોની સારવાર માટે હું હવે આ મંત્ર કહું છું.
હિમાદ્રેર્ ઉત્તરે પાર્શ્વે કર્કટી નામ રાક્ષસી । વિષૂચિકાભિધાના યા કન્યા સા ન્યાયબાધિકા
હિમાલયના ઉત્તર ભાગમાં કર્કટી નામની એક રાક્ષસી છે, જેને વિશૂચિકા પણ કહે છે; એ એક કન્યા છે, જે સત્ય અને ધર્મના માર્ગમાં અવરોધ ઊભો કરે છે.
ઇતિ મન્ત્રં મહામન્ત્રં ન્યસ્ય વામકરોદરે । માર્જયેદ્ આતુરાકારં તેન હસ્તેન સંયતઃ
આ મહામંત્રને બોલીને, તેને ડાબા પેટમાં mentally સ્થિર કરો; પછી એ જ હાથથી દર્દીને ધીમેથી સ્પર્શો અને મનમાં શાંતિ રાખો.
હિમશૈલાભિમુખ્યેન વિદ્રુતાં તાં વિચિન્તયેત્ । કર્કટીં કર્કશાક્રન્દાં મન્ત્રમુદ્ગરચૂર્ણિતામ્
કલ્પના કરો કે કર્કટી, કઠોર અવાજે ચીસો પાડતી, હિમાલય તરફ ભાગી રહી છે અને મંત્રની શક્તિથી પીસાઈને ધૂળ બની ગઈ છે.
આતુરં ચિન્તયેચ્ ચન્દ્રે રસાયનહ્રદે સ્થિતમ્ । અજરામરણં મુક્તં સર્વાધિવ્યાધિવિભ્રમૈઃ
દર્દીને ચંદ્રમાં, અમૃતના સરોવરમાં બેઠેલો કલ્પવો—જે વૃદ્ધાવસ્થા અને મરણથી મુક્ત છે અને તમામ રોગો તથા દુઃખોથી છૂટકારો પામ્યો છે.
સાધકો હિ શુચિર્ ભૂત્વા સ્વાચાન્તસ્ સુસમાહિતઃ । ક્રમેણાનેન સકલાઃ પ્રોચ્છિનત્તિ વિષૂચિકાઃ
સાધક જ્યારે શુદ્ધ અને આંતરિક રીતે શાંત બની જાય છે, મનને એકાગ્ર રાખે છે, ત્યારે આ રીતથી તે ધીમે ધીમે તમામ પ્રકારની વિશૂચિકા નાશ કરી શકે છે.
ઇતિ ગગનગતસ્ ત્રિલોકનાથો ગગનગસિદ્ધગૃહીતસિદ્ધમન્ત્રઃ । ગત ઇભગતશક્રવન્દ્યમાનો નિજપુરમ્ અક્ષયમ્ અગ્ર્યમ્ ઉજ્જ્વલશ્રિ
આ રીતે, ત્રણેય લોકના સ્વામી, આકાશમાં વિહરતા, આકાશના સિદ્ધોથી પ્રાપ્ત થયેલ અને સિદ્ધ કરેલ મંત્ર સાથે, ઇન્દ્ર અને અન્ય દેવો દ્વારા વંદિત થતા, પોતાનાં અવિનાશી, શ્રેષ્ઠ અને તેજસ્વી શહેરમાં પાછા ફર્યા.
અથ વૈડૂર્યશૃઙ્ગાભા સા મહાકૃષ્ણા રાક્ષસી । કજ્જલામ્બુદલેખેવ તાનવં ગન્તુમ્ ઉદ્યતા
પછી એ મહાકાળી રાક્ષસી, વૈડૂર્યમણિના શિખર જેવો તેજ ધરાવતી, પાતળી થવા માટે તૈયાર થઈ, કાજળ જેવા વાદળની રેખા જેવી દેખાઈ.
બભૂવાભ્રોપમાકારત્યાગે વિટપિરૂપિણી । પુમ્પ્રમાણા તતો ઽપ્ય્ આસીત્ તતો ઽભૂદ્ ધસ્તમાત્રકમ્
એણે વાદળ જેવી પેહેલી આકૃતિ છોડીને વૃક્ષનું રૂપ ધારણ કર્યું; પછી એ માણસ જેટલી મોટી થઈ, અને પછી હાથ જેટલી નાની બની ગઈ.
તતઃ પ્રાદેશમાત્રાભા તતો ઽપ્ય્ અઙ્ગુલરૂપિણી । તતો માષશિમીતુલ્યા તતસ્ સૂચી બભૂવ હ
પછી એ એક હથેળી જેટલી મોટી થઈ, પછી આંગળી જેવી આકાર ધારણ કર્યો. પછી એ મગના દાણા જેટલી નાની થઈ ગઈ અને પછી સૂઈ જેવી બની.
તતઃ કૌશેયસૂચીત્વં પદ્મકેસરસુન્દરમ્ । પ્રાપ્તા સા શિખરાકારા સઙ્કલ્પાદ્રિર્ ઇવાતતા
પછી એ રેશમી સૂઈ જેવી સુંદર બની, કમળના પરાગદાણાની જેમ મનોહર લાગી, અને વિચારપર્વતના શિખર જેવી ઊભી રહી.
રરાજ સૂચિકા કૃષ્ણા શ્લક્ષ્ણાયસકલામયી । પુર્યષ્ટકેન વલિતા વ્યોમગા વાતવાહિની
કાળી સૂઈ ચમકી, આખી મસકતી અને નિર્વિકાર હતી, સૂક્ષ્મ શરીરે વળાઈને, આકાશમાં પવન સાથે ફરતી હતી.
સૂચિર્ દૃશ્યત એવાસૌ ન ત્વ્ અયો નામ વિદ્યતે । સંવિદ્ભ્રમકલૈવૈષા સ્વપ્નસૂચીવ લક્ષ્યતે
એ સૂઈ તો દેખાતી હતી, પણ તેમાં લોખંડનું કોઈ અસ્તિત્વ નહોતું; એ તો માત્ર ચેતનાનો ખેલ હતો, જેમ સ્વપ્નમાં સૂઈ દેખાય તેમ.
રત્નસૂચીવ મસૃણા મનોમનનસંયુતા । વૈડૂર્યરશ્મિલેખેવ દણ્ડસન્તાનસુન્દરી
એ રત્નની સૂઈ જેવી મસૃણ હતી, મનની કલ્પનાથી જોડાયેલી, વૈડૂર્યના પ્રકાશની રેખા જેવી સુંદર અને દંડની માળા જેવી લયબદ્ધ લાગતી હતી.
કજ્જલામ્ભોજકિઞ્જલ્કલતેવ પવનાહૃતા । સૂક્ષ્મરન્ધ્રેક્ષણસ્વચ્છદૃષ્ટવ્યોમકનીનિકા
કાજળ જેવા કાળાં કમળના પરાગની લતા પવનમાં ઉડી જાય એમ, એમાં નાનકડું અને સ્વચ્છ છિદ્ર હતું, જાણે આકાશની પાંપણ જેવી સૂક્ષ્મ અને પારદર્શક હતી.
સ્વમુખગ્રાહ્યસૂત્રેણ શ્લક્ષ્ણપુચ્છશિખાણુના । દૃશ્યા વૈપુલ્યશાન્ત્યર્થં પરં મૌનવ્રતં ગતા
પોતાના મુખથી પકડાયેલી દોરીથી, મસૃણ પૂંછડી અને તેજસ્વી ટોચ સાથે, એ વિશાળ શાંતિ માટે દેખાતી થઈ અને પરમ મૌનવ્રતમાં લીન થઈ ગઈ.
સુદૂરાદ્ દીપવદ્ દૃષ્ટં સુતન્માત્રત્વમ્ આગતમ્ । દૂરાદ્ એવ મનોજ્ઞેન પ્રોદ્ગિરન્તી મુખેન ખમ્
અતિ દૂરથી દીવા જેવી દેખાતી, એ શુદ્ધ સ્વરૂપમાં આવી ગઈ; દૂરથી મનોહર મુખથી જાણે આકાશમાં કંઈ બોલી રહી હોય એમ લાગતું હતું.
કુઞ્ચિતેક્ષણસન્દૃશ્યદીર્ઘદીપાંશુકોમલા । સદ્યસ્સ્નાનસમુચ્છૂનભાલબાલવિલાસિની
અર્ધબંધ આંખો સાથે, એ નાજુક દીવા જેવી લાગતી હતી, એની વાળ રેશમ જેવી નરમ, તાજા સ્નાન પછીનું ભાળ હજુ ભીનું અને આખી રીતે એક રમતી યુવતી જેવી દેખાતી હતી.
તન્તુર્ બિસાદ્ ઇવોડ્ડીના બાહ્યસઞ્ચારકૌતુકાત્ । બ્રહ્મનાડિર્ ઇવોદ્યુક્તા બહિર્ ઇન્દ્વંશસુન્દરી
એનો તાંતણો, કમળના તાંતણાની જેમ બહારની દુનિયાની જિજ્ઞાસાથી ઊંચે ઉઠેલો, મુખ્ય નાડીની જેમ તૈયાર અને બહાર ફેલાતી ચાંદની જેવી સુંદર લાગતો હતો.
નિયતેન્દ્રિયશક્તિસ્ સ્વા જીવેનેવ બહિષ્કૃતા । બૌદ્ધતીર્થિકવિજ્ઞાનસન્તાનવદ્ અલક્ષિતા
એના ઇન્દ્રિયો સંયમિત હતા, એની પોતાની પ્રાણશક્તિ જાણે બહાર જતી હોય એમ, અને એ અજાણ્યા રીતે, બૌદ્ધ સંન્યાસીની જ્ઞાનધારા જેવી, અવગણાયેલી રહી હતી.
શૂન્યસિદ્ધાન્તશિસિકા રન્ધ્રાનિલલવાભયા । ક્ષીણદીપાંશુસૂચ્યેવ તીક્ષ્ણયાનુપલભ્યયા
એનું સમજણ શૂન્યવાદના સૂક્ષ્મ તત્વ જેવી, છિદ્રમાંથી આવતો હળવો પવન કે ઓગળી ગયેલા દીવાના તાંતણા જેવી, તીક્ષ્ણ પણ સમજાઈ ન શકે એવી હતી.
ગ્રાસાર્થં સૂચિતાં યાતા સ ચાસ્યા નોપયુજ્યતે । વિચારિતં તયા નૈતદ્ અહો મૌર્ખ્યવિજૃમ્ભિતમ્
તે સ્ત્રીને પકડી લેવા માટે બતાવવામાં આવી હતી, પણ એ પુરુષે તેનો ઉપયોગ કર્યો નહીં; અને એ સ્ત્રીએ પણ એ વાત વિચારવી જ નહીં—આહ, અજ્ઞાન કેવી રીતે દેખાડે છે!
સાગ્રા સઞ્ચિન્તયામ્ આસ ન સૂચી તુચ્છરૂપતામ્ । ચૈત્તમ્ ઈહિતમ્ એવૈકં પશ્યન્ત્ય્ આસ્તે યથાસુખમ્
સૂઈની ટોચ જોઈને એ સ્ત્રી એના ખાલીપણાને વિચાર્યું નહીં, પણ માત્ર પોતાના મનના ઇરાદા તરફ જ જોઈને આરામથી બેઠી રહી.
અવિચાર્યૈવ સૂચિત્વં તયા મૂઢધિયાર્થિતમ્ । નાનાર્થબુદ્ધેસ્ સ્ફુરતિ પૂર્વાપરવિચારણા
એ સ્ત્રીના મૂર્ખ મનથી, કોઈ વિચાર વિના, સૂઈનો હેતુ ઇચ્છાયો; જેનું મન અનેક વસ્તુઓમાં વિખેરાય છે, તેને પહેલાં અને પછી શું વિચારવું એ સમજાતું જ નથી.
સાર્થક્રિયો ઽગ્ર્યસામર્થ્યો યાતિ ભાવનયાન્યતામ્ । પદાર્થો ઽભિમતાર્થાઢ્યાં નિશ્શ્વાસેનેવ દર્પણઃ
કોઈ વસ્તુમાં શક્તિ અને કાર્યક્ષમતા હોવા છતાં, કલ્પનાથી એનું સ્વરૂપ બદલાઈ જાય છે; જેમ કે, દરપણમાં મનગમતી છબીઓ ભરાઈ જાય તો, એક શ્વાસથી એ બધું બદલાઈ જાય છે.
સૂચીભાવં પ્રપન્નાયાસ્ ત્યજન્ત્યાઃ પીવરં વપુઃ । મહામરણમ્ અપ્ય્ અસ્યા રાક્ષસ્યાસ્ સુસુખં સ્થિતમ્
આ રાક્ષસી, જેણે સૂઈ જેવું રૂપ ધારણ કરી પોતાનું મોટું શરીર ત્યજી દીધું હતું, તેને તો મોટું મૃત્યુ પણ ખૂબ જ સુખદ લાગ્યું.