નિર્જીવં પતિતં ભૂમૌ સંશુષ્કમ્ ઇવ પલ્લવમ્ । કાષ્ઠકુડ્યોપસંજાતં શવં તુહિનશીતલમ્
પ્રાણવિહોણું, જમીન પર પડેલું, સુકાઈ ગયેલા પાન જેવું, લાકડાની દિવાલ પાસે પડેલું, બરફ જેવું ઠંડું મૃતદેહ દેખાતું હતું.
તતો મન્ત્રિભિર્ આગત્ય મૃતૈવેયમ્ ઇતિ સ્વયમ્ । ક્લેદલોકાદ્ વિનિર્ણીય ભીત્યા નિષ્કાલિતં ગૃહાત્
પછી મંત્રીઓ આવ્યા અને તેને મરી ગઈ છે એમ કહી, સડવાની લક્ષણોથી ખાતરી કરી, ભયના કારણે તેને ઘરમાંથી બહાર કાઢી નાખી.
બહુનાત્ર કિમ્ ઉક્તેન નીત્વા ચન્દનદારુભિઃ । ચિતૌ પ્રક્ષિપ્ય સઘૃતં સહસા ભસ્મસાત્કૃતમ્
અહીં વધારે શું કહેવું? તેને લઈ જઈને ચંદનના લાકડાં અને ઘી સાથે ચિતા પર મૂકવામાં આવી, અને તરત જ રાખમાં ફેરવી દેવામાં આવી.
તતો રાજ્ઞી મૃતે ઽત્યુચ્ચૈઃ કૃત્વા રોદનમ્ આકુલઃ । પરિવારસ્ તવાશેષઃ કૃતવાન્ ઔર્ધ્વદેહિકમ્
પછી રાણીના મૃત્યુ પછી, ઉંચા અવાજે રડવું અને ગભરાટ ફેલાયો; તમારા બધા સેવકોએ અંત્યક્રિયા કરી.
ઇદાનીં ત્વામ્ ઇહાલોક્ય સશરીરામ્ ઇહાગતામ્ । પરલોકાદ્ આગતેતિ મહચ્ ચિત્રં ભવિષ્યતિ
હવે તને અહીં શરીર સાથે આવ્યા જોઈને, લોકો માટે એ એક મોટું આશ્ચર્ય બનશે કે તું પરલોકમાંથી પાછી આવી છે.
ત્વં તુ તેનૈવ દેહેન સત્યસઙ્કલ્પતસ્ સુતે । દૃશ્યસે સ્વવદાતેન તેન ચિત્તં તવોપરિ
પણ તું સાચા સંકલ્પના બળથી એ જ શરીર સાથે અહીં દેખાઈ રહી છે, અને તારો ઉદાર મન તારા પુત્ર પર કેન્દ્રિત છે.
યદ્વાસના ત્વમ્ અભવો દેહં પ્રતિ તદ્ એવ તે । રૂપમ્ અભ્યુદિતં બાલે તેન પ્રાક્સદૃશં તવ
બાળિકા, તારે શરીર વિશે જે ભાવના રાખી હતી, એ જ રૂપ ફરીથી તારા અંદર પ્રગટ્યું છે, જેવું પહેલાં હતું એ જ રીતે.
સ્વવાસનાનુસારેણ સર્વસ્ સર્વં હિ પશ્યતિ । દૃષ્ટાન્તો ઽત્રાવિસંવાદી બાલવેતાલદર્શનમ્
દરેક વ્યક્તિ પોતાની ભાવનાઓ પ્રમાણે બધું જ જુએ છે; અહીંનું ઉદાહરણ છે બાળ વેતાળનું દર્શન, જે નિર્વિવાદ છે.
આતિવાહકદેહાસિ સમ્પન્ના સિદ્ધસુન્દરી । વિસ્મૃતસ્ તવ દેહો ઽસૌ પ્રાક્તનો નયતસ્ સ્વયમ્
હવે તું સૂક્ષ્મ શરીરથી યુક્ત અને સિદ્ધ સુંદર બની ગઈ છે; તારો પહેલાનો શરીર ભૂલાઈ ગયો છે અને હવે પોતે જ વિદાય લઈ રહ્યો છે.
દૃઢાતિવાહિકદૃશઃ પ્રશામ્યત્ય્ આધિભૌતિકઃ । બુદ્ધસ્ય દૃશ્યમાનો ઽપિ શરન્મેઘ ઇવામ્બરે
જેની દૃષ્ટિ સૂક્ષ્મ શરીરમાં મજબૂત રીતે સ્થિર થઈ ગઈ છે, તેને દેહના દુઃખો શાંત થઈ જાય છે—even જો તે જાગૃત વ્યક્તિને દેખાય, તો પણ એ આકાશમાં મેઘ જેવા માત્ર દેખાય છે.
રૂઢાતિવાહિકીભાવશ્ શવો ભવતિ દેહકઃ । નિર્જલામ્ભોદસદૃશો નિર્ગન્ધકુસુમોપમઃ
જ્યારે સૂક્ષ્મ શરીરની સ્થિતિ પકી જાય છે, ત્યારે ભૌતિક શરીર મૃતદેહ જેવું થઈ જાય છે—જેમ પાણી વગરનું વાદળ કે સુગંધ વગરનું ફૂલ.
અદ્યારભ્ય પ્રરૂઢાયામ્ આતિવાહિકસંવિદિ । દેહો વિસ્મૃતિમ્ આયાતિ ગર્ભસંસ્થેવ યૌવને
આજેથી, જ્યારે સૂક્ષ્મ શરીરની જાગૃતિ પકી ગઈ છે, ત્યારે શરીર ભૂલાઈ જાય છે; જેમ યુવાનીમાં ગર્ભાવસ્થાની યાદ રહેતી નથી.
એકત્રિંશે ઽદ્ય દિવસે પ્રાપ્તા વયમ્ ઇહામ્બરમ્ । પ્રભાતે મોહિતે દાસ્યૌ મયૈતે નિદ્રયાધુના
આજ એકત્રીસમા દિવસે અમે આ આકાશમાં આવી પહોંચ્યા છીએ; સવારે આ બંને દાસીઓ ઊંઘના પ્રભાવે મોહિત થઈ ગઈ હતી.
તદ્ એહિ યાવલ્ લીલાયૈ લીલે સઙ્કલ્પલીલયા । આત્માનં દર્શયાવો ઽસ્યૈ વ્યવહારઃ પ્રવર્તતામ્
ચાલ, લીલા, વિચારની રમતમાં આપણે આપણું સ્વરૂપ એને બતાવીએ, જેથી કામકાજ આગળ વધી શકે.
આવાં તાવદ્ ઇમે લીલા પશ્યત્વ્ ઇત્ય્ એવ ચિન્તિતે । જ્ઞપ્ત્યા દેવ્યૌ તતસ્ તત્ર દૃશ્યે દીપ્તે બભૂવતુઃ
જેમજ એમ વિચારાયું કે 'આપણે લીલાને દેખાઈએ', એમ જ જ્ઞાનની શક્તિથી એ બંને દેવીઓ ત્યાં તેજસ્વી રૂપે દેખાઈ આવી.
સા વિદૂરથલીલાથ સમાકુલવિલોચના । ગૃહમ્ આલોકયામ્ આસ તત્ તેજઃપુઞ્જભાસુરમ્
પછી વિદૂરથની પત્ની લીલા આશ્ચર્યથી ભરાયેલા નેત્રોથી એ ઘર તરફ જોઈ રહી હતી, જે તેજના સમૂહથી ઝગમગતું હતું.
ચન્દ્રબિમ્બાદ્ ઇવોત્કીર્ણં ધૌતં હેમદ્રવૈર્ ઇવ । જ્વાલાયા ઇવ શીતાયાસ્ સુમધ્યમ્ ઇવ ભિત્તિમત્
ચાંદનીની થાળીમાંથી تراشેલી હોય તેમ, સોનાની ધારો વડે ધોઈ હોય તેમ, ઠંડી જ્યોત જેવી, કે મજબૂત આધાર પર લટકતી સુંદર વેલ જેવી લાગતી હતી.
ગૃહમ્ આલોક્ય પુરતો લીલાજ્ઞપ્તી વિલોક્યતે । ઉત્થાય સમ્ભ્રમવતી તયોઃ પાદેષુ સાપતત્
ઘર સામે જોઈને અને રમૂજી બોલાવટ સમજીને, તે ઊભી થઈ અને ઉતાવળમાં બંનેના પગે પડી ગઈ.
મજ્જયાયાગતે દેવ્યૌ જયતં જીવિતપ્રદે । ઇહ પૂર્વમ્ અહં પ્રાપ્તા ભવત્યોર્ માર્ગશોધિની
મજ્જયા રાણી આવી ત્યારે બોલી: 'જય હો, જીવન આપનારાઓ! હું તમારો માર્ગ સાફ કરતી, પહેલા અહીં આવી છું.'
ઇત્ય્ ઉક્તવત્યાં તસ્યાં તા માનિન્યો મત્તયૌવનાઃ । ઉપાવિશન્ વિષ્ટરેષુ લતા મેરુશિરસ્સ્વ્ ઇવ
આ રીતે તેણે કહ્યું ત્યારે, યુવાનીમાં ઘમંડિત એવી બન્ને સ્ત્રીઓ બેઠકો પર આવીને બેસી ગઈ, જાણે મેરુ પર્વતની ટોચ પર વેલો પથરાય છે તેમ.
સુતે વદ કથં પ્રાપ્તા ત્વમ્ ઇમં દેશમ્ આદિતઃ । કિં વૃત્તં તે ત્વયા દૃષ્ટં કિમ્ ઇવાધ્વનિ કુત્ર વા
બાળિકા, મને કહો, તું અહીં કઈ રીતે આવી? તારા માર્ગમાં શું બન્યું અને શું જોયું? કયાં આવ્યું?
દેવિ તસ્મિન્ પ્રદેશે સા જાતમૂર્છા તદાભવમ્ । દ્વિતીયેન્દુકલેવાહં કલ્પાન્તજ્વાલયાવૃતા
દેવી, એ સ્થળે હું અચાનક બેભાન થઈ ગઈ હતી. પછી તો જાણે કાળાં અંધારામાં લપેટાયેલી, ઓગળી રહેલી ચાંદની જેમ થઈ ગઈ.
ન ચેતિતં મયા કિઞ્ચિત્ સમં વિષમમ્ એવ વા । તતસ્ તરલપક્ષ્માન્તે વિનિમીલ્ય વિલોચને
મારે તો એ સમયે સારું કે ખરાબ, કંઈ જ ખબર ન રહી. પછી ધીમે ધીમે આંખો બંધ થઈ ગઈ.
તતો મરણમૂર્છાન્તે પશ્યામિ પરમેશ્વરિ । યાવદ્ અભ્યુત્થિતાસ્મ્ય્ આશુ પ્લુતા ચ ગગનોદરમ્
એ મરણ જેવી બેભાન સ્થિતિના અંતે, પરમેશ્વરી, મેં જોયું—અને અચાનક હું ઊઠી ગઈ અને આકાશમાં ઉડી ગઈ.
ભૂતાકાશે ઽનિલરથં સમારૂઢાસ્મ્ય્ અહં તથા । આનીતા ગન્ધલેખેવ તેનાહમ્ ઇમમ્ આલયમ્
હું પૃથ્વી-આકાશમાં પવનના રથ પર બેઠી છું; જેમ સુગંધની રેખા વહેંચાય છે, એમ મને અહીં આ ઘર સુધી લાવવામાં આવી છું.
ઇહ પશ્યામિ સદનં નાયકેનાભ્યલઙ્કૃતમ્ । દીપ્તદીપં વિવિક્તં ચ મહાર્હશયનાન્વિતમ્
અહીં હું ઘર જોઈ રહી છું, જે માલિકે સુંદર રીતે શોભાવ્યું છે, દીવા પ્રગટે છે, એકાંત છે અને મહેનતી પથારીથી સજ્જ છે.
પતિમ્ આલોકયામીમં યાવદ્ એષ વિદૂરથઃ । શેતે કુસુમગુપ્તાઙ્ગો મધુઃ પુષ્પવને યથા
હું મારા પતિ વિદૂરથને જોઈ રહી છું, જે ફૂલોની રક્ષા હેઠળ સુઈ રહ્યા છે, જેમ ફૂલોના બગીચામાં મધ આરામથી રહે છે.
અથ સઙ્ગ્રામસંરમ્ભશ્રમાર્તો ઽયં સ્વપિત્ય્ અલમ્ । ઇતિ નિદ્રા મયાસ્યૈવં દેવેશ્વરિ ન વારિતા
હવે યુદ્ધના થાકથી એ ઊંઘી રહ્યા છે; એથી, દેવી, મેં એમની ઊંઘને રોકી નથી.
અનન્તરમ્ ઇમં દેશં પ્રાપ્તે દેવ્યાવ્ ઇમે ત્વ્ ઇતિ । યથાનુભૂતં કથિતં મદનુગ્રહકારિણિ
પછી, જ્યારે દેવી અહીં આવી, ત્યારે મેં જે કંઈ અનુભવ્યું હતું તે બધું તમારી કૃપા માટે કહી દીધું, દયાળુ માતા.
હે હંસહારિગામિન્યૌ લીલે લલિતલોચને । ઉત્થાપયામો નૃપતિં શવતલ્પતલાદ્ ઇમમ્
હે હંસ જેવી ચાલવાળી અને રમૂજી, સુંદર આંખો ધરાવતી, ચાલો આપણે રાજાને આ મૃતદેહોની શય્યાથી ઊભો કરીએ.