દેવિ પશ્ય નૃસિંહેન હતો ભર્તાયમ્ આવયોઃ । શક્તિકોટિનખૈર્ દૈત્યસ્ સિન્ધુર્ ઉદ્ધુરકન્ધરઃ
દેવી, જો, આપણો પતિ નરસિંહે માર્યો છે; દૈત્ય સિંધુની મજબૂત ગળા, હજારો શસ્ત્ર જેટલી તીક્ષ્ણ સિંહના નખોથી ફાડી નાખવામાં આવી છે.
સરસ્તલસ્થનાગેન્દ્રવરહૂઙ્કૃતવારિવત્ । દિષ્ટ્યોરસ્ય્ અસ્ય નિર્યાતિ રક્તં શુલુશુલારવૈઃ
જેમ સરોવર પર વસતા સાપના રાજાની પાસે ઝંઝાવાત ગર્જે છે, તેમ તેના છાતીમાંથી તીક્ષ્ણ બાણ જેવી ધ્વનિ સાથે લોહી વહે છે.
હા કષ્ટં રથમ્ આનીતં સિન્ધુર્ આરોઢુમ્ ઉદ્યતઃ । સૌવર્ણં મૈરવં શૃઙ્ગં પુષ્કરાવર્તકો યથા
હાય, કેટલું દુઃખદ છે! સિંધુ માટે રથ લાવવામાં આવ્યો છે, તે ચડવા તૈયાર છે; એ સોનાનો છે, મેરુ પર્વતની ચોટી જેવો અને કમળના ઘૂમરાવા જેવો છે.
પશ્ય દેવિ રથો ઽસ્યાસૌ મુદ્ગરેણાવચૂર્ણિતઃ । ભ્રમત્પર્વતપાતેન સૌવર્ણં નગરં યથા
જો દેવી, તેનું રથ મુદગરથી તૂટી ગયું છે; જેમ ઘૂમરાતા પર્વતના પડવાથી સોનાનું શહેર ચકનાચૂર થાય, તેમ.
પ્રવૃત્તો રથમ્ આનીતમ્ આરોઢું પતિર્ એષ મે । કષ્ટં વજ્રમ્ ઇવેન્દ્રેણ મુસુલં સિન્ધુનેરિતમ્
મારા પતિએ રથ લાવીને ચડવાનો ઇરાદો કર્યો હતો, પણ હવે તો એમને ઇન્દ્રના વજ્ર જેવી કે દરિયાએ ફેંકેલી ગદા જેવી ભયાનક આફત આવી પડી છે.
વઞ્ચયિત્વા વિલાસેન રથમ્ આરુહ્ય લાઘવાત્ । પશ્ય ભર્તા મદીયો ઽસૌ ચકાસ્તિ નિતરાં રણે
મારા પતિએ પોતાની મોહકતાથી બધાને છેતરીને, ઝડપથી રથ પર ચડી લીધો—હવે જુઓ તો, યુદ્ધમાં એ કેટલા તેજથી ઝળકે છે!
હા ધિક્ કષ્ટમ્ અસૌ સિન્ધુર્ આર્યપુત્રરથં બલાત્ । હરિશ્ શ્વભ્રમ્ ઇવરૂઢઃ પ્લવેનોન્તર્ ઇવ દ્રુમમ્
હાય, શું દુઃખદ ઘટના! એ સિંધુએ બળજબરીથી આર્યપુત્રનો રથ પકડી લીધો, જાણે વાંદરો પર્વત પર ચડી જાય કે આકાશમાં ડાળ પકડી લે.
ખડ્ગેનારોહતો ઽસ્યાંસચ્છિન્નો ભર્તા વિલોકય । પદ્મરાગગિરિર્ દ્યોતમ્ ઇવ મુઞ્ચતિ શોણિતમ્
જુઓ, મારા પતિને રથ પર ચડતા ચડતા તલવારથી ખભા પર ઘા પડ્યો છે; હવે તો એમના શરીરમાંથી લાલ પથ્થર જેવી તેજસ્વી લોહી વહે છે.
હા હા ધિક્ કષ્ટમ્ એતેન સિન્ધુના ખડ્ગધારયા । જઙ્ઘયોર્ મે પતિશ્ છિન્નઃ ક્રકચેનેવ પાદપઃ
હાય હાય, શું દુઃખદ ઘટના છે! આ સિંધુએ તલવારથી મારા પતિના પગ ઝાડને કરપાળથી કાપે તેમ કાપી નાખ્યા છે.
હા હા હતાસ્મિ દગ્ધાસ્મિ મૃતાસ્મ્ય્ અપહતાસ્મિ ચ । મૃણાલે ઇવ લૂને મે પત્યુર્ દ્વે અપિ જાનુની
હાય હાય, હવે તો હું મરી ગઈ, બળી ગઈ, નાશ પામી ગઈ; મારા પતિના બે ઘૂંટણો કમળના ડાંગરને કાપી નાખે તેમ કપાઈ ગયા છે.
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા સા તદાલોક્ય ભર્તૃભાવભયાતુરા । લતા પરશુકૃત્તેવ મૂર્છિતા પતિતા ભુવિ
આવી રીતે બોલીને, એ દૃશ્ય જોઈને અને પતિની સ્થિતિના ભયથી વ્યાકુળ થઈ, એ લતા કાપી પડે તેમ બેભાન થઈ જમીન પર પડી ગઈ.
વિદૂરથો ઽપિ નિર્જાનુઃ પ્રહરન્ન્ એવ વિદ્વિષિ । પપાત સ્યન્દને ઽપ્ય્ આશુ છિન્નમૂલ ઇવ દ્રુમઃ
વિદૂરથ પણ, ઘૂંટણ કપાઈ ગયા છતાં દુશ્મન પર પ્રહાર કરતા કરતા, મૂળ કપાયેલા વૃક્ષની જેમ ઝડપથી રથ પર પડી ગયા.
પતન્ન્ એવૈષ સૂતેન રથેનૈવાપવાહિતઃ । યદા તદાહતિં તસ્ય કણ્ઠે ઽદાત્ સિન્ધુર્ ઉદ્ધતઃ
જ્યારે તે પડી રહ્યો હતો, ત્યારે રથચાલકે તેને રથમાં બેસાડીને લઈ ગયો; એ સમયે ઉગ્ર ઘોડાએ તેની ગળામાં જોરદાર લાફો માર્યો.
અર્ધવિચ્છિન્નકણ્ઠો ઽસાવ્ અનુયાતો ઽથ સિન્ધુના । સ્યન્દનેનાવિશત્ સદ્મ પદ્મમ્ એવેન્દિરા યથા
આધો કપાયેલો ગળો લઈને, પછી ઘોડો તેના પાછળ દોડ્યો અને તે રથમાં બેસી મહેલમાં ગયો, જેમ લક્ષ્મી કમળમાં પ્રવેશે છે.
સરસ્વતીપ્રભાવાઢ્યં તત્ પ્રવેષ્ટુમ્ અસૌ ગૃહમ્ । નાશકન્ મષકો મત્તો મહાજ્વાલાન્તરં યથા
સરસ્વતીજીની શક્તિથી ભરેલું એ ઘર, તે નશામાં ચૂર મચ્છર જેમ અગ્નિની જ્વાળામાંથી પસાર થઈ શકતો નથી, તેમ એ ઘરમાં પ્રવેશી શક્યો નહીં.
ખડ્ગાવકૃત્તગલગર્તગલત્સવાતરક્તચ્છટાચ્છુરિતવસ્ત્રતનુત્રગાત્રમ્ । તત્યાજ તં ભગવતીમ્ અભિતો ગૃહાન્તસ્ સૂતઃ પ્રવિશ્ય મૃતિતલ્પતલે ગતારિમ્
તલવારથી કપાયેલા ગળાની ખાડમાંથી લોહી વહી રહ્યું હતું, કપડાં લાલ લોહીથી રંજાઈ ગયા હતા, એ દેહે રથચાલકે તેને દેવીની પાસે મૂકી દીધો, પછી ઘરમાં જઈ મૃત્યુશૈયા પર પડ્યો અને દુશ્મનથી છૂટકારો પામ્યો.
હતો રાજા હતો રાજા પ્રતિરાજેન સંયુગે । ઇતિ શબ્દે સમુદ્ભૂતે રાષ્ટ્રમ્ આસીદ્ ભયાકુલમ્
યુદ્ધમાં વિરોધી રાજાએ આપણા રાજાને મારી નાખ્યો, આવી દહેશતભરી હાક પડતાં આખું રાજ્ય ભયથી ભરાઈ ગયું.
ભાણ્ડોપસ્કરભારાઢ્યવિદ્રવત્સકલપ્રજમ્ । સાક્રન્દાર્તકલત્રાઢ્યદ્રવન્નાગરં દુર્ગમમ્
લોકો પોતાનું ઘરવખર અને સામાન લઈને ભાગવા લાગ્યા; રડતી સ્ત્રીઓથી ભરેલું શહેર પણ એક ભાગતું કિલ્લો બની ગયું.
પલાયમાનસાક્રન્દમાર્ગાહૃતવધૂગણમ્ । અન્યોઽન્યલુણ્ઠનવ્યગ્રલોકલગ્નમહાહવમ્
જ્યારે બધા ભાગી રહ્યા હતા, ત્યારે રસ્તાઓ પર રડવાનો અવાજ ગૂંજતો હતો, સ્ત્રીઓ ખેંચાઈ જતી હતી અને લોકો એકબીજાને લૂંટવામાં વ્યસ્ત હતા.
પરરાષ્ટ્રજનાનીકતાણ્ડવોલ્લાસનારવમ્ । નિરધિષ્ઠિતમાતઙ્ગહયચારપતજ્જનમ્
પરરાજ્યના સૈનિકો વિજયના નૃત્ય સાથે ગર્જના કરતા હતા અને શહેરમાં હવે રાજા, હાથી, ઘોડા, ગુપ્તચર કે દૂત કોઈ જ બાકી રહ્યો નહોતો.
કવાટપાટનોડ્ડીનકોશોત્થારવઘર્ઘરમ્ । લુણ્ઠિતાસઙ્ખ્યકૌશેયપ્રાવૃતારિભટોદ્ભટમ્
દરવાજા ધડાધડ ખૂલી રહ્યા હતા, ખજાનાના પેતારા ખોલાવાની ગર્જના સંભળાતી હતી, અને દુશ્મન સૈનિકો અનેક લૂંટાયેલા રેશમી કપડાંમાં લપેટાયેલા ગભરાટમાં દોડતા હતા.
ક્ષુરિકોત્પાટિતાર્દ્રાન્ત્રમૃતરાજગૃહાઙ્ગનમ્ । રાજાન્તઃપુરવિશ્રાન્તચણ્ડાલશ્વપચોત્કરમ્
રાજમહેલના ઓટલામાં મૃતદેહોની આંતરડીઓ છરીથી ફાડી કાઢવામાં આવી હતી અને રાજમહેલના અંદરના ભાગમાં ચંડાળ અને શ્વપચોના ઢગલા પડેલા હતા.
ગૃહાપહૃતભોજ્યાન્નભોજનોન્મુખપામરમ્ । સહેમભારચૌરૌઘપાદાહતરુદચ્છિશુ
ઘરેથી ખાવાનું ચોરી જતાં સામાન્ય લોકો ભૂખ્યા બેઠા હતા અને સોનાથી ભરેલા ચોરોના ટોળાંના પગ નીચે બાળકોના અંગો કચડાઈને જમીન પર પડેલા હતા.
અપૂર્વતરુણાક્રાન્તકેશાન્તઃપુરિકાઙ્ગનમ્ । ચૌરહસ્તચ્યુતાનર્ઘરત્નદન્તુરમાર્ગદિક્
અજાણ્યા યુવાનોના હુમલાથી મહેલની યુવતીઓના વાળ બગડી ગયા હતા અને રસ્તાઓ પર ભાગતા ચોરોના હાથમાંથી અમૂલ્ય રત્નો છૂટી પડ્યા હતા.
હયેભરથસઙ્ઘટ્ટવ્યગ્રસામન્તમણ્ડલમ્ । અભિષેકોદ્યમાદેશપરમન્ત્રિપુરસ્સરમ્
ઘોડા અને રથોની અથડામણથી ગભરાયેલાં રાજાના વફાદારોની ભીડમાં, રાજતિલકની તૈયારી માટે મુખ્ય મંત્રીઓ આગળ આગળ હતા.
રાજધાનીવિનિર્માણસાનુસ્થસ્થપતીશ્વરમ્ । કૂપવાતાયનશ્વભ્રનિપતદ્રાજવલ્લભમ્
રાજધાનીના નિર્માણ માટે ઢોળાણ પર મુખ્ય શિલ્પીઓ ઊભા હતા, અને રાજાના પ્રિયપાત્રો કૂવા, બારી અને છજાંમાંથી પડી રહ્યા હતા.
જયશબ્દશતોદ્ઘોષસિન્ધુરાજન્યનિર્ભરમ્ । અસઙ્ખ્યનિજરાજૌઘવૃતસિન્ધુકૃતસ્થિતિમ્
વિજયના નાદથી ગુંજતું, અણગણ્ય યોદ્ધાઓથી ભરેલું અને પોતાના અનેક રાજાઓની સેના દ્વારા ઘેરાયેલું એ શહેર દરિયા જેવું અડગ ઊભું હતું.
ગ્રામાન્તરસમાક્રાન્તવિદ્રવદ્રાજવલ્લભમ્ । મણ્ડલાન્તરસઞ્જાતનગરગ્રામલુણ્ઠનમ્
ગામો કબજામાં આવતા રાજાના પ્રિયપાત્રો ભાગી રહ્યા હતા, અને પડોશી પ્રદેશોમાં શહેરો તથા ગામડાંઓની લૂંટફાટ વધી ગઈ હતી.
અનન્તચૌર્યમૌખર્યરુદ્ધમાર્ગગમાગમમ્ । મહાનુભાવવૈધુર્યસનીહારદિનાતપમ્
અનંત ચોરી અને કર્કશ બોલચાલથી રસ્તાઓ બંધ થઈ ગયા હતા, અને મહાન અને શક્તિશાળી લોકોના તેજથી, જેમ કે મણિ ઝગમગાવે છે તેમ, દિવસની તાપ વધુ વધી ગઈ હતી.
મૃતબન્ધુજનાક્રન્દૈર્ શ્રુતતૂર્યરવૈર્ અપિ । હયેભરથશબ્દૈશ્ ચ પિણ્ડગ્રાહ્યઘનધ્વનિ
મૃત સગાઓ માટે રડવાની અવાજ, વાદ્યોના ધ્વનિ, અને ઘોડા-હાથીઓના ગાઢ અને અસ્પષ્ટ અવાજ બધું એકસાથે ગૂંજી રહ્યું હતું.