અસ્ત્રરાજેક્ષણં કૃત્વા યુદ્ધં પરમદારુણં । અન્યોઽન્યં શમમ્ આયાતૌ સવીર્યૌ સુભટાવ્ ઇવ
બન્નેએ શસ્ત્રોના રાજાને છોડી ભયાનક યુદ્ધ કર્યું અને બંને પરાક્રમી યોદ્ધાઓ અંતે એકબીજાની સાથે સંમતિ પર આવી ગયા.
એતસ્મિન્ન્ અન્તરે ઽસ્ત્રાગ્ની રથં કૃત્વાશુ ભસ્મસાત્ । પ્રાપ દગ્ધ્વા વનં સિન્ધું મૃગેન્દ્રમ્ ઇવ કન્દરાત્
એ જ વેળાએ, અગ્નિબાણે રથને તરત ભસ્મ કરી નાખ્યો, પછી જંગલને સળગાવીને, તે નદી સુધી પહોંચી ગયું, જાણે સિંહ ગુફામાંથી બહાર આવે તેમ.
સિન્ધુર્ અભ્યાશતો ઽગ્ન્યસ્ત્રં વારુણાસ્ત્રેણ શાતયન્ । રથં ત્યક્ત્વાવનિં પ્રાપ્ય ખડ્ગખેટકવાન્ અભૂત્
નદી નજીક આવીને અગ્નિનું અસ્ત્ર વરુણના અસ્ત્રથી નિર્વૃત્ત કર્યું. પછી રથ છોડીને જમીન પર ઉતરી, હાથમાં તલવાર અને ઢાલ લઈને ઊભો રહ્યો.
અક્ષ્ણોર્ નિમેષમાત્રેણ રથાશ્વાનાં રિપોઃ ખુરાન્ । લુલાવ કરવાલેન મૃણાલાનીવ લાઘવાત્
આંખ ઝપકાય એટલામાં જ તેણે તલવારથી દુશ્મનના રથના ઘોડાંઓના ખુરા એવી સહેલાઈથી કાપી નાખ્યા જેમ કમળના ડાંઠ કાપી નાખે.
વિદૂરથો ઽપિ વિરથો બભૂવ ખેટકાસિમાન્ । સમાયુધૌ સમોત્સાહૌ ચેરતુર્ મણ્ડલાન્વિતૌ
વિદૂરથ પણ હવે રથ વિના, ઢાલ અને તલવાર લઈને ઊભો રહ્યો. બંને યુદ્ધ માટે તત્પર અને સમાન ઉત્સાહથી મંડળમાં ફરતા લડવા લાગ્યા.
ખડ્ગૌ ક્રકચતાં યાતૌ મિથઃ પ્રહરતોસ્ તયોઃ । દન્તમાલેયમ્ અસ્યેવ ચલેચર્ચયતઃ પ્રજાઃ
બન્નેની તલવારો અથડાઈને કરડાની જેમ થઈ ગઈ. લોકો એ જોતાં જાણે કોઈના દાંત ભયાનક રીતે અથડાઈ રહ્યા હોય એમ લાગતું હતું.
શક્તિમ્ આદાય ચિક્ષેપ ખડ્ગં ત્યક્ત્વા વિદૂરથઃ । સિન્ધાવ્ ઉદ્ઘર્ઘરારાવં મહોત્પાત ઇવાશનિમ્
વિદૂરથએ શક્તિ ઉઠાવીને ફેંકી દીધી અને પોતાની તલવાર છોડી દીધી; એ શક્તિ દરિયામાં પડતાં જ ભયાનક ગર્જના સાથે ગાજી, જાણે કોઈ મોટું દુર્ઘટનાનું સંકેત હોય કે વીજળી પડતી હોય.
અવિચ્છિન્નં સમાયાન્તી પતિતા સાસ્ય વક્ષસિ । અપ્રિયસ્ય યથા ભર્તુર્ અનિચ્છન્તી સ્વકામિની
એ શક્તિ અખંડિત રીતે આવી અને સીધી એના છાતી પર વાગી, જેમ કોઈ સ્ત્રી પોતાના મનગમતા પતિને ન ઇચ્છતી હોવા છતાં અનિચ્છિત પતિના ગળે પડી જાય.
તેન શક્તિપ્રહારેણ નાસૌ મરણમ્ આપ્તવાન્ । કેવલં રુધિરસ્રોતો નાગો જલમ્ ઇવાત્યજત્
એ શક્તિના ઘા થી એનું મૃત્યુ થયું નહીં; ફક્ત લોહીની ધારા વહેવા લાગી, જાણે ઘાયલ સાપમાંથી પાણી નીકળે.
તદ્દેશલીલા તં દૃષ્ટ્વા ભગ્નં તમ ઇવેન્દુના । સવિકાસા ઘનાનન્દા પૂર્વલીલામ્ ઉવાચ હ
તદ્દેશલિલાએ એને એ હાલતમાં તૂટેલો જોઈને, જેમ ચાંદનીથી અંધકાર દૂર થાય છે તેમ, આનંદથી અને તેજ સાથે પોતાની અગાઉની રમણીઓની વાતો કહેવા માંડી.
દેવિ પશ્ય નૃસિંહેન હતો ભર્તાયમ્ આવયોઃ । શક્તિકોટિનખૈર્ દૈત્યસ્ સિન્ધુર્ ઉદ્ધુરકન્ધરઃ
દેવી, જો, આપણો પતિ નરસિંહે માર્યો છે; દૈત્ય સિંધુની મજબૂત ગળા, હજારો શસ્ત્ર જેટલી તીક્ષ્ણ સિંહના નખોથી ફાડી નાખવામાં આવી છે.
સરસ્તલસ્થનાગેન્દ્રવરહૂઙ્કૃતવારિવત્ । દિષ્ટ્યોરસ્ય્ અસ્ય નિર્યાતિ રક્તં શુલુશુલારવૈઃ
જેમ સરોવર પર વસતા સાપના રાજાની પાસે ઝંઝાવાત ગર્જે છે, તેમ તેના છાતીમાંથી તીક્ષ્ણ બાણ જેવી ધ્વનિ સાથે લોહી વહે છે.
હા કષ્ટં રથમ્ આનીતં સિન્ધુર્ આરોઢુમ્ ઉદ્યતઃ । સૌવર્ણં મૈરવં શૃઙ્ગં પુષ્કરાવર્તકો યથા
હાય, કેટલું દુઃખદ છે! સિંધુ માટે રથ લાવવામાં આવ્યો છે, તે ચડવા તૈયાર છે; એ સોનાનો છે, મેરુ પર્વતની ચોટી જેવો અને કમળના ઘૂમરાવા જેવો છે.
પશ્ય દેવિ રથો ઽસ્યાસૌ મુદ્ગરેણાવચૂર્ણિતઃ । ભ્રમત્પર્વતપાતેન સૌવર્ણં નગરં યથા
જો દેવી, તેનું રથ મુદગરથી તૂટી ગયું છે; જેમ ઘૂમરાતા પર્વતના પડવાથી સોનાનું શહેર ચકનાચૂર થાય, તેમ.
પ્રવૃત્તો રથમ્ આનીતમ્ આરોઢું પતિર્ એષ મે । કષ્ટં વજ્રમ્ ઇવેન્દ્રેણ મુસુલં સિન્ધુનેરિતમ્
મારા પતિએ રથ લાવીને ચડવાનો ઇરાદો કર્યો હતો, પણ હવે તો એમને ઇન્દ્રના વજ્ર જેવી કે દરિયાએ ફેંકેલી ગદા જેવી ભયાનક આફત આવી પડી છે.
વઞ્ચયિત્વા વિલાસેન રથમ્ આરુહ્ય લાઘવાત્ । પશ્ય ભર્તા મદીયો ઽસૌ ચકાસ્તિ નિતરાં રણે
મારા પતિએ પોતાની મોહકતાથી બધાને છેતરીને, ઝડપથી રથ પર ચડી લીધો—હવે જુઓ તો, યુદ્ધમાં એ કેટલા તેજથી ઝળકે છે!
હા ધિક્ કષ્ટમ્ અસૌ સિન્ધુર્ આર્યપુત્રરથં બલાત્ । હરિશ્ શ્વભ્રમ્ ઇવરૂઢઃ પ્લવેનોન્તર્ ઇવ દ્રુમમ્
હાય, શું દુઃખદ ઘટના! એ સિંધુએ બળજબરીથી આર્યપુત્રનો રથ પકડી લીધો, જાણે વાંદરો પર્વત પર ચડી જાય કે આકાશમાં ડાળ પકડી લે.
ખડ્ગેનારોહતો ઽસ્યાંસચ્છિન્નો ભર્તા વિલોકય । પદ્મરાગગિરિર્ દ્યોતમ્ ઇવ મુઞ્ચતિ શોણિતમ્
જુઓ, મારા પતિને રથ પર ચડતા ચડતા તલવારથી ખભા પર ઘા પડ્યો છે; હવે તો એમના શરીરમાંથી લાલ પથ્થર જેવી તેજસ્વી લોહી વહે છે.
હા હા ધિક્ કષ્ટમ્ એતેન સિન્ધુના ખડ્ગધારયા । જઙ્ઘયોર્ મે પતિશ્ છિન્નઃ ક્રકચેનેવ પાદપઃ
હાય હાય, શું દુઃખદ ઘટના છે! આ સિંધુએ તલવારથી મારા પતિના પગ ઝાડને કરપાળથી કાપે તેમ કાપી નાખ્યા છે.
હા હા હતાસ્મિ દગ્ધાસ્મિ મૃતાસ્મ્ય્ અપહતાસ્મિ ચ । મૃણાલે ઇવ લૂને મે પત્યુર્ દ્વે અપિ જાનુની
હાય હાય, હવે તો હું મરી ગઈ, બળી ગઈ, નાશ પામી ગઈ; મારા પતિના બે ઘૂંટણો કમળના ડાંગરને કાપી નાખે તેમ કપાઈ ગયા છે.
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા સા તદાલોક્ય ભર્તૃભાવભયાતુરા । લતા પરશુકૃત્તેવ મૂર્છિતા પતિતા ભુવિ
આવી રીતે બોલીને, એ દૃશ્ય જોઈને અને પતિની સ્થિતિના ભયથી વ્યાકુળ થઈ, એ લતા કાપી પડે તેમ બેભાન થઈ જમીન પર પડી ગઈ.
વિદૂરથો ઽપિ નિર્જાનુઃ પ્રહરન્ન્ એવ વિદ્વિષિ । પપાત સ્યન્દને ઽપ્ય્ આશુ છિન્નમૂલ ઇવ દ્રુમઃ
વિદૂરથ પણ, ઘૂંટણ કપાઈ ગયા છતાં દુશ્મન પર પ્રહાર કરતા કરતા, મૂળ કપાયેલા વૃક્ષની જેમ ઝડપથી રથ પર પડી ગયા.
પતન્ન્ એવૈષ સૂતેન રથેનૈવાપવાહિતઃ । યદા તદાહતિં તસ્ય કણ્ઠે ઽદાત્ સિન્ધુર્ ઉદ્ધતઃ
જ્યારે તે પડી રહ્યો હતો, ત્યારે રથચાલકે તેને રથમાં બેસાડીને લઈ ગયો; એ સમયે ઉગ્ર ઘોડાએ તેની ગળામાં જોરદાર લાફો માર્યો.
અર્ધવિચ્છિન્નકણ્ઠો ઽસાવ્ અનુયાતો ઽથ સિન્ધુના । સ્યન્દનેનાવિશત્ સદ્મ પદ્મમ્ એવેન્દિરા યથા
આધો કપાયેલો ગળો લઈને, પછી ઘોડો તેના પાછળ દોડ્યો અને તે રથમાં બેસી મહેલમાં ગયો, જેમ લક્ષ્મી કમળમાં પ્રવેશે છે.
સરસ્વતીપ્રભાવાઢ્યં તત્ પ્રવેષ્ટુમ્ અસૌ ગૃહમ્ । નાશકન્ મષકો મત્તો મહાજ્વાલાન્તરં યથા
સરસ્વતીજીની શક્તિથી ભરેલું એ ઘર, તે નશામાં ચૂર મચ્છર જેમ અગ્નિની જ્વાળામાંથી પસાર થઈ શકતો નથી, તેમ એ ઘરમાં પ્રવેશી શક્યો નહીં.
ખડ્ગાવકૃત્તગલગર્તગલત્સવાતરક્તચ્છટાચ્છુરિતવસ્ત્રતનુત્રગાત્રમ્ । તત્યાજ તં ભગવતીમ્ અભિતો ગૃહાન્તસ્ સૂતઃ પ્રવિશ્ય મૃતિતલ્પતલે ગતારિમ્
તલવારથી કપાયેલા ગળાની ખાડમાંથી લોહી વહી રહ્યું હતું, કપડાં લાલ લોહીથી રંજાઈ ગયા હતા, એ દેહે રથચાલકે તેને દેવીની પાસે મૂકી દીધો, પછી ઘરમાં જઈ મૃત્યુશૈયા પર પડ્યો અને દુશ્મનથી છૂટકારો પામ્યો.
હતો રાજા હતો રાજા પ્રતિરાજેન સંયુગે । ઇતિ શબ્દે સમુદ્ભૂતે રાષ્ટ્રમ્ આસીદ્ ભયાકુલમ્
યુદ્ધમાં વિરોધી રાજાએ આપણા રાજાને મારી નાખ્યો, આવી દહેશતભરી હાક પડતાં આખું રાજ્ય ભયથી ભરાઈ ગયું.
ભાણ્ડોપસ્કરભારાઢ્યવિદ્રવત્સકલપ્રજમ્ । સાક્રન્દાર્તકલત્રાઢ્યદ્રવન્નાગરં દુર્ગમમ્
લોકો પોતાનું ઘરવખર અને સામાન લઈને ભાગવા લાગ્યા; રડતી સ્ત્રીઓથી ભરેલું શહેર પણ એક ભાગતું કિલ્લો બની ગયું.
પલાયમાનસાક્રન્દમાર્ગાહૃતવધૂગણમ્ । અન્યોઽન્યલુણ્ઠનવ્યગ્રલોકલગ્નમહાહવમ્
જ્યારે બધા ભાગી રહ્યા હતા, ત્યારે રસ્તાઓ પર રડવાનો અવાજ ગૂંજતો હતો, સ્ત્રીઓ ખેંચાઈ જતી હતી અને લોકો એકબીજાને લૂંટવામાં વ્યસ્ત હતા.
પરરાષ્ટ્રજનાનીકતાણ્ડવોલ્લાસનારવમ્ । નિરધિષ્ઠિતમાતઙ્ગહયચારપતજ્જનમ્
પરરાજ્યના સૈનિકો વિજયના નૃત્ય સાથે ગર્જના કરતા હતા અને શહેરમાં હવે રાજા, હાથી, ઘોડા, ગુપ્તચર કે દૂત કોઈ જ બાકી રહ્યો નહોતો.