શરામ્બુરાશિમથનમત્તમુદ્ગરમન્દરમ્ । ગદાવદલનોદ્યુક્તદુર્વારાદ્રિનિભાશનિ
એ મંડર પર્વત જેવું લાગતું હતું, જે તીક્ષ્ણ બાણ અને પાણીના મહાસાગરનું મથન કરવા માટે ઉન્મત્ત બની ગયું હોય, ભારે ગદા જેવું, અને વીજળીની જેમ અપરાજેય તાકાત સાથે બધું તોડી નાખવા તૈયાર હતું.
ઋષ્ટિવૃષ્ટિપ્રશમનભ્રમત્કુન્તેન્દુમણ્ડલમ્ । પ્રાસગ્રસનસંરબ્ધપ્રોદ્યચ્છઙ્કુકૃતાન્તકમ્
તે ઘુમરતા ભાલાંની મંડળી જેવી હતી, જે શસ્ત્રવર્ષાને શમાવતી હતી, ચાંદની રાત્રે તારાઓથી ઘેરાયેલા ચંદ્ર જેવી, અને યમરાજ પોતે જ જાણે ભાલાના ટોચથી બધાને ગળી જવા આતુર હોય એવી લાગતી હતી.
ચક્રાર્ધચટિતોચ્ચાદ્રિવજ્રવિજ્વરપર્વતમ્ । શઙ્કુશઙ્કિતશૂત્કારકાશિશૂલશિલાતલમ્
તે પર્વત એવો હતો કે જેમાં અર્ધવર્તુળાકાર ચક્રની જ્વાળા અને વીજળીના તાપથી પથ્થરો દહળી ગયા હોય, અને તેના પથ્થર પર શૂળની ઝલક અને લોખંડના અંકુશના તીવ્ર અવાજથી તેજસ્વી પ્રકાશ ફેલાતો હતો.
ભુસુણ્ડીભણ્ડિતોદ્દણ્ડભિણ્ડિપાલોડુમણ્ડલમ્ । પરશૂલકરાનેકપરશૂલૂકલઙ્ઘિતમ્
તે પ્રદેશ ભુસુંડીની ગૂંજી અને દંડના ઘમાસાણથી ગૂંજતો હતો, ભિંડિપાલના ઘડાકા અને ગદાના ગર્જનાથી ભરેલો હતો, અને અનેક ભયાનક યોદ્ધાઓના પરશુઓથી સતત કાપાતો હતો.
વહત્કચક્રકચવચ્છિન્નચઞ્ચુરચામરમ્ । સ્ફુટચ્ચટચટાસ્ફોટત્રુટ્યત્ત્રિપથગારયમ્
તે રણભૂમિ એવી હતી કે, શિરમુકુટ અને શિરમાળાઓ તૂટી પડેલી, ચાંચો અને ચામર પણ કપાઈ ગયા હતા, અને ત્રિપથગાંગાની ધારા પણ જોરદાર ફાટકાં અને તડાકા અવાજથી તૂટી ગઈ હતી.
હેત્યશ્રિચૂર્ણસંભારમહાભ્રમવિતાનકમ્ । અન્યોઽન્યશસ્ત્રસંઘટ્ટભ્રમજ્જ્વાલોલ્લસત્તડિત્
ત્યાં તૂટી ગયેલા શસ્ત્રોનું ધૂળથી ભરેલું વિશાળ આકાશ છવાઈ ગયું હતું, અને એકબીજાના શસ્ત્રો અથડાતા જ્વાળાઓમાંથી વીજળી જેવી તેજસ્વી ઝાંખી નીકળી રહી હતી.
શબ્દસ્ફુરદ્વિરિઞ્ચાણ્ડં ઘાતભગ્નકુલાચલમ્ । ધારાનિકૃત્તશસ્ત્રૌઘમ્ અસ્ત્રયોર્ યુધ્યમાનયોઃ
તે રણભૂમિમાં એવો ગર્જનારો અવાજ થતો કે જાણે બ્રહ્માંડ ફાટી ગયું હોય, અનેક કુળોના પર્વતો નાશ પામ્યા હતા, અને બંને યોદ્ધાઓ વચ્ચેના યુદ્ધમાં શસ્ત્રોની ધારા પણ કપાઈ રહી હતી.
સદસ્ત્રવારણેનૈવ યાતઃ કાલો બલાત્મનઃ । સ્વયં કિયદ્બલ ઇતિ સિન્ધૌ તિષ્ઠતિ હેલયા
માત્ર શસ્ત્રો અટકાવતાં અટકાવતાં જ બલવાન યોદ્ધાઓનો સમય પસાર થતો હતો; દરેક પોતાનાં બળમાં નિર્ભય રહીને રણસાગરમાં સહજતાથી ઊભો રહ્યો હતો.
વિદૂરથો ઽસ્ત્રમ્ આગ્નેયં તત્યાજાશનિશબ્દવત્ । જ્વાલયામ્ આસ સ રથં સિન્ધોઃ કક્ષમ્ ઇવારસમ્
વિદૂરથએ અગ્નિબાણ છોડ્યું, જે વીજળીના ગર્જનાની જેમ ગાજ્યું અને રથને એવી રીતે સળગાવી દીધો, જાણે નદીના કાંઠે સૂકાં ઝાડપત્તા સળગી ઉઠ્યા હોય.
એતસ્મિન્ન્ અન્તરે વ્યોમ્નિ હેતિનિર્વિવરોદરે । સ સન્નાહ ઇવ પ્રાવૃટ્પયોદપટિનીવ વા
એ જ સમયે, આકાશના વિશાળ ફલકમાં અને યુદ્ધના ખોખલામાં, તે યુદ્ધવીર બાંધછાંદ સાથે ઊભો રહ્યો, જાણે વરસાદથી ભરેલો વાદળ પડછાયામાં છુપાયો હોય.
અસ્ત્રરાજેક્ષણં કૃત્વા યુદ્ધં પરમદારુણં । અન્યોઽન્યં શમમ્ આયાતૌ સવીર્યૌ સુભટાવ્ ઇવ
બન્નેએ શસ્ત્રોના રાજાને છોડી ભયાનક યુદ્ધ કર્યું અને બંને પરાક્રમી યોદ્ધાઓ અંતે એકબીજાની સાથે સંમતિ પર આવી ગયા.
એતસ્મિન્ન્ અન્તરે ઽસ્ત્રાગ્ની રથં કૃત્વાશુ ભસ્મસાત્ । પ્રાપ દગ્ધ્વા વનં સિન્ધું મૃગેન્દ્રમ્ ઇવ કન્દરાત્
એ જ વેળાએ, અગ્નિબાણે રથને તરત ભસ્મ કરી નાખ્યો, પછી જંગલને સળગાવીને, તે નદી સુધી પહોંચી ગયું, જાણે સિંહ ગુફામાંથી બહાર આવે તેમ.
સિન્ધુર્ અભ્યાશતો ઽગ્ન્યસ્ત્રં વારુણાસ્ત્રેણ શાતયન્ । રથં ત્યક્ત્વાવનિં પ્રાપ્ય ખડ્ગખેટકવાન્ અભૂત્
નદી નજીક આવીને અગ્નિનું અસ્ત્ર વરુણના અસ્ત્રથી નિર્વૃત્ત કર્યું. પછી રથ છોડીને જમીન પર ઉતરી, હાથમાં તલવાર અને ઢાલ લઈને ઊભો રહ્યો.
અક્ષ્ણોર્ નિમેષમાત્રેણ રથાશ્વાનાં રિપોઃ ખુરાન્ । લુલાવ કરવાલેન મૃણાલાનીવ લાઘવાત્
આંખ ઝપકાય એટલામાં જ તેણે તલવારથી દુશ્મનના રથના ઘોડાંઓના ખુરા એવી સહેલાઈથી કાપી નાખ્યા જેમ કમળના ડાંઠ કાપી નાખે.
વિદૂરથો ઽપિ વિરથો બભૂવ ખેટકાસિમાન્ । સમાયુધૌ સમોત્સાહૌ ચેરતુર્ મણ્ડલાન્વિતૌ
વિદૂરથ પણ હવે રથ વિના, ઢાલ અને તલવાર લઈને ઊભો રહ્યો. બંને યુદ્ધ માટે તત્પર અને સમાન ઉત્સાહથી મંડળમાં ફરતા લડવા લાગ્યા.
ખડ્ગૌ ક્રકચતાં યાતૌ મિથઃ પ્રહરતોસ્ તયોઃ । દન્તમાલેયમ્ અસ્યેવ ચલેચર્ચયતઃ પ્રજાઃ
બન્નેની તલવારો અથડાઈને કરડાની જેમ થઈ ગઈ. લોકો એ જોતાં જાણે કોઈના દાંત ભયાનક રીતે અથડાઈ રહ્યા હોય એમ લાગતું હતું.
શક્તિમ્ આદાય ચિક્ષેપ ખડ્ગં ત્યક્ત્વા વિદૂરથઃ । સિન્ધાવ્ ઉદ્ઘર્ઘરારાવં મહોત્પાત ઇવાશનિમ્
વિદૂરથએ શક્તિ ઉઠાવીને ફેંકી દીધી અને પોતાની તલવાર છોડી દીધી; એ શક્તિ દરિયામાં પડતાં જ ભયાનક ગર્જના સાથે ગાજી, જાણે કોઈ મોટું દુર્ઘટનાનું સંકેત હોય કે વીજળી પડતી હોય.
અવિચ્છિન્નં સમાયાન્તી પતિતા સાસ્ય વક્ષસિ । અપ્રિયસ્ય યથા ભર્તુર્ અનિચ્છન્તી સ્વકામિની
એ શક્તિ અખંડિત રીતે આવી અને સીધી એના છાતી પર વાગી, જેમ કોઈ સ્ત્રી પોતાના મનગમતા પતિને ન ઇચ્છતી હોવા છતાં અનિચ્છિત પતિના ગળે પડી જાય.
તેન શક્તિપ્રહારેણ નાસૌ મરણમ્ આપ્તવાન્ । કેવલં રુધિરસ્રોતો નાગો જલમ્ ઇવાત્યજત્
એ શક્તિના ઘા થી એનું મૃત્યુ થયું નહીં; ફક્ત લોહીની ધારા વહેવા લાગી, જાણે ઘાયલ સાપમાંથી પાણી નીકળે.
તદ્દેશલીલા તં દૃષ્ટ્વા ભગ્નં તમ ઇવેન્દુના । સવિકાસા ઘનાનન્દા પૂર્વલીલામ્ ઉવાચ હ
તદ્દેશલિલાએ એને એ હાલતમાં તૂટેલો જોઈને, જેમ ચાંદનીથી અંધકાર દૂર થાય છે તેમ, આનંદથી અને તેજ સાથે પોતાની અગાઉની રમણીઓની વાતો કહેવા માંડી.
દેવિ પશ્ય નૃસિંહેન હતો ભર્તાયમ્ આવયોઃ । શક્તિકોટિનખૈર્ દૈત્યસ્ સિન્ધુર્ ઉદ્ધુરકન્ધરઃ
દેવી, જો, આપણો પતિ નરસિંહે માર્યો છે; દૈત્ય સિંધુની મજબૂત ગળા, હજારો શસ્ત્ર જેટલી તીક્ષ્ણ સિંહના નખોથી ફાડી નાખવામાં આવી છે.
સરસ્તલસ્થનાગેન્દ્રવરહૂઙ્કૃતવારિવત્ । દિષ્ટ્યોરસ્ય્ અસ્ય નિર્યાતિ રક્તં શુલુશુલારવૈઃ
જેમ સરોવર પર વસતા સાપના રાજાની પાસે ઝંઝાવાત ગર્જે છે, તેમ તેના છાતીમાંથી તીક્ષ્ણ બાણ જેવી ધ્વનિ સાથે લોહી વહે છે.
હા કષ્ટં રથમ્ આનીતં સિન્ધુર્ આરોઢુમ્ ઉદ્યતઃ । સૌવર્ણં મૈરવં શૃઙ્ગં પુષ્કરાવર્તકો યથા
હાય, કેટલું દુઃખદ છે! સિંધુ માટે રથ લાવવામાં આવ્યો છે, તે ચડવા તૈયાર છે; એ સોનાનો છે, મેરુ પર્વતની ચોટી જેવો અને કમળના ઘૂમરાવા જેવો છે.
પશ્ય દેવિ રથો ઽસ્યાસૌ મુદ્ગરેણાવચૂર્ણિતઃ । ભ્રમત્પર્વતપાતેન સૌવર્ણં નગરં યથા
જો દેવી, તેનું રથ મુદગરથી તૂટી ગયું છે; જેમ ઘૂમરાતા પર્વતના પડવાથી સોનાનું શહેર ચકનાચૂર થાય, તેમ.
પ્રવૃત્તો રથમ્ આનીતમ્ આરોઢું પતિર્ એષ મે । કષ્ટં વજ્રમ્ ઇવેન્દ્રેણ મુસુલં સિન્ધુનેરિતમ્
મારા પતિએ રથ લાવીને ચડવાનો ઇરાદો કર્યો હતો, પણ હવે તો એમને ઇન્દ્રના વજ્ર જેવી કે દરિયાએ ફેંકેલી ગદા જેવી ભયાનક આફત આવી પડી છે.
વઞ્ચયિત્વા વિલાસેન રથમ્ આરુહ્ય લાઘવાત્ । પશ્ય ભર્તા મદીયો ઽસૌ ચકાસ્તિ નિતરાં રણે
મારા પતિએ પોતાની મોહકતાથી બધાને છેતરીને, ઝડપથી રથ પર ચડી લીધો—હવે જુઓ તો, યુદ્ધમાં એ કેટલા તેજથી ઝળકે છે!
હા ધિક્ કષ્ટમ્ અસૌ સિન્ધુર્ આર્યપુત્રરથં બલાત્ । હરિશ્ શ્વભ્રમ્ ઇવરૂઢઃ પ્લવેનોન્તર્ ઇવ દ્રુમમ્
હાય, શું દુઃખદ ઘટના! એ સિંધુએ બળજબરીથી આર્યપુત્રનો રથ પકડી લીધો, જાણે વાંદરો પર્વત પર ચડી જાય કે આકાશમાં ડાળ પકડી લે.
ખડ્ગેનારોહતો ઽસ્યાંસચ્છિન્નો ભર્તા વિલોકય । પદ્મરાગગિરિર્ દ્યોતમ્ ઇવ મુઞ્ચતિ શોણિતમ્
જુઓ, મારા પતિને રથ પર ચડતા ચડતા તલવારથી ખભા પર ઘા પડ્યો છે; હવે તો એમના શરીરમાંથી લાલ પથ્થર જેવી તેજસ્વી લોહી વહે છે.
હા હા ધિક્ કષ્ટમ્ એતેન સિન્ધુના ખડ્ગધારયા । જઙ્ઘયોર્ મે પતિશ્ છિન્નઃ ક્રકચેનેવ પાદપઃ
હાય હાય, શું દુઃખદ ઘટના છે! આ સિંધુએ તલવારથી મારા પતિના પગ ઝાડને કરપાળથી કાપે તેમ કાપી નાખ્યા છે.
હા હા હતાસ્મિ દગ્ધાસ્મિ મૃતાસ્મ્ય્ અપહતાસ્મિ ચ । મૃણાલે ઇવ લૂને મે પત્યુર્ દ્વે અપિ જાનુની
હાય હાય, હવે તો હું મરી ગઈ, બળી ગઈ, નાશ પામી ગઈ; મારા પતિના બે ઘૂંટણો કમળના ડાંગરને કાપી નાખે તેમ કપાઈ ગયા છે.