બભુઃ પ્રજ્વાલિતાકારા ગિરયઃ કાઞ્ચના ઇવ । પ્રફુલ્લનવનીરન્ધ્રચણ્પકૌઘવના ઇવ
પર્વતો સોનાની જેમ તેજથી ચમકી ઉઠ્યા, જાણે ફૂલોથી ભરેલા બગીચા અને ચંપાના ઝાડોના ઝૂંડો ખીલી ઉઠ્યા હોય.
યયુર્ વ્યોમાદ્રિદિક્કુઞ્જા જ્વાલાજાલજટાલતામ્ । કુઙ્કુમેનોત્સવે મૃત્યોસ્ સમાલબ્ધા ઇવાસૃજા
આકાશ, પર્વત અને દિશાઓના વનખંડો અગ્નિના જાળથી ગૂંચવાઈ ગયા, જાણે મૃત્યુના તહેવારમાં કુંકુમ સાથે લોહી છલકાયું હોય.
જ્વલિતા જનતાન્તૈકશઙ્કિનાસન્નભસ્સ્પૃશા । સહસ્રાકૃતિનોર્ વેણવલિતા ઇવ સાગરાઃ
લોકો પાસેના પ્રકાશના સ્પર્શથી ડરીને સળગી ઉઠ્યા, જાણે સાગરો હજારો રૂપ ધરાવનારા ભગવાનની વાંસળીથી વળાંકી દેવામાં આવ્યા હોય.
જિત્વા રિપું પુનર્ અસૌ યથા પ્રહરતે તથા । વારુણં વિસસર્જાસ્ત્રં પૂજયિત્વા વિદૂરથઃ
શત્રુને હરાવ્યા પછી ફરીથી હુમલો કરે તેમ, વિદૂરથએ વરુણની પૂજા કરીને પોતાનું અસ્ત્ર છોડ્યું.
આયયુસ્ સલિલાપૂરાસ્ તમઃપૂરા ઇવાભિતઃ । અધસ્તાદ્ ઊર્ધ્વતો દિગ્ભ્યો દ્રવરૂપા ઇવાદ્રયઃ
ચારે બાજુથી પાણીના પ્રવાહો અંધકારના ઘેરા વાદળ જેવાં આવી પડ્યા, પહાડો દિશાઓમાંથી ઉપર અને નીચે વહેતાં જાણે પાણી બની ગયા હોય.
ભાગા ઇવ શરદ્વ્યોમ્નો દ્રુતપાતા ઇવામ્બુદાઃ । મહાર્ણવા ઇવોર્ધ્વસ્થાઃ કુલશૈલશિલા ઇવ
એ પ્રવાહો પતઝડના આકાશના ટુકડાં જેવા, ઝડપથી પડતાં વાદળ જેવા, ઊંચા ઊભેલા મહાસાગર જેવા, કે પહાડોની શિલાઓ જેવા લાગતાં.
તમાલૌઘા ઇવોડ્ડીનાસ્ સઞ્ચિતા ઇવ રાત્રયઃ । કજ્જલૌઘા ઇવોદ્ધૂતા લોકાલોક ઇવોત્તટઃ
એ ઉઠેલા પ્રવાહો તમાલ વૃક્ષોના ઘેરા ઝાડ જેવા, એકઠી થયેલી રાત જેવી, ઉડતી કાજળની ઢગલી જેવી, કે લોકાલોક પર્વતની સરહદ જેવી લાગતાં.
રસાતલગુહાભોગા ઇવ વ્યોમદિદૃક્ષવઃ । મહાઘુરઘુરારાવરંહોબૃંહિતમૂર્તયઃ
એ પ્રવાહો પાતાળની ગુફાઓ જેવી વળાંકદાર, આકાશ જોવા આતુર, અને તેમના રૂપે મહા ગર્જનાની ગૂંજી રહેલી ધ્વનિ સંભળાતી.
તાપાગ્નિસન્તતિલતાં સા ચચામામ્બુસંહતિઃ । ભુવનવ્યાપિની સન્ધ્યામ્ આશુ કૃષ્ણેવ યામિની
તે પાણીનો મોટો સમૂહ, જાણે તાપથી બળી રહેલી લતાની જેમ, સંધ્યાના સમયે ઝડપથી આખા જગતમાં ફેલાઈ ગયો, જેમ રાત દિવસને તરત જ આવરી લે છે.
તામ્ અગ્નિસન્તતિં પીત્વા પૂરયામ્ આસ ભૂતલમ્ । જલશ્રીસ્ સન્તતં દેહં નિર્દ્રવવ્યક્તિમ્ ઈયુષી
પાણી એ અગ્નિના સમૂહને શોષી લીધું અને આખી ધરતીને ભરાઈ ગઈ; સતત વહેતું પાણી પોતાનું પ્રવાહીપણ ગુમાવીને સ્પષ્ટ દેખાવા લાગ્યું.
એવંવિધાન્ અસ્ત્રમોહાન્ વિરુદ્ધાન્ એવ નેતરે । મિથો માયામયાન્ અગ્રે પશ્યન્ત્ય્ અનુભવન્તિ ચ
આ રીતે, માયાથી બનેલા અને એકબીજાને વિરુદ્ધ એવા અસ્રમોહ, આગળ જઈને એકબીજાને દેખાય છે અને અનુભવાય છે.
હેતિભારવહાસ્ સિન્ધોશ્ ચક્રરક્ષાસ્ તતો ઽમ્ભસા । તૃણાનીવ ગતાઃ પ્રોહ્ય રથશ્ ચાસ્યાભવત્ પ્લુતઃ
પછી, શસ્ત્રોનું ભાર અને રથના ચક્રોની રક્ષા, પાણીથી જાણે ઘાસના તણાંની જેમ વહાઈ ગઈ, અને તેનું રથ પાણી પર તરતું થઈ ગયું.
એતસ્મિન્ન્ અન્તરે સિન્ધુર્ અસ્ત્રં સસ્માર શોષણમ્ । આપત્ત્રાણકરં દેવં દદૌ ચ શરરૂપિણમ્
એ સમયે સિંધુએ સુકાવવાનું શસ્ત્ર યાદ કર્યું, જે મુશ્કેલીમાંથી બચાવનાર છે, અને તેને તીણાના રૂપમાં પ્રગટાવ્યું.
શશામામ્બુમયી માયા તેન યામેવ ભાસ્વતા । યે મૃતાસ્ તે મૃતા એવ બભૂવુશ્ શોષિતા ભુવઃ
તે તેજસ્વી શસ્ત્રથી પાણી જેવી માયા રાતના અંત જેવી શાંત થઈ ગઈ; જે મરી ગયા હતા, તેઓ એ જ રીતે મરેલા રહ્યા, અને ધરતી સુકાઈ ગઈ.
અથ મૂર્ખરુષા તુલ્યતાપસ્ સન્તાપયન્ પ્રજાઃ । જજૃમ્ભે જર્જરાજીર્ણવનવિસ્તારકર્કશઃ
પછી મૂર્ખ ગુસ્સાથી સમાન તાપ ઊઠ્યો, જે પ્રજાને દુઃખ આપતો હતો, અને જૂના સુકાયેલા જંગલની જેમ કઠોર રીતે ફેલાઈ ગયો.
કચત્કનકનિષ્ષ્યન્દસુન્દરાઙ્ગચ્છવિર્ દિશામ્ । આસીદ્ રાજવરસ્ત્રીણામ્ ઇવાઙ્ગોપાઙ્ગસઙ્ગિની
દિશાઓમાં પીગળેલા સોનાની ધારા જેવી તેજસ્વી કાંતિ છવાઈ ગઈ, જાણે રાજવી સ્ત્રીઓના અંગો અને આભૂષણોથી શોભાયમાન થઈ હોય.
તેન ઘર્મમયીં મૂર્છામ્ આજગ્મુસ્ તદ્વિરોધિનઃ । ગ્રીષ્મદાવાનલોત્તપ્તા મૃદવઃ પલ્લવા ઇવ
એથી, જે લોકો એનું વિરોધ કરતા હતા, તેઓ ગરમીથી બેહોશ થઈ ગયા, જેમ ગરમીના જંગલના અગ્નિમાં કોમળ પાંદડા સુકાઈ જાય છે.
વિદૂરથો રણદ્દીર્ઘતારક્રેઙ્કારમાનસમ્ । કોદણ્ડં કુણ્ડલીકૃત્ય પર્જન્યાસ્ત્રમ્ અથાદધે
પછી વિદૂરથના મનમાં ધનુષ્યની લાંબી અને ઊંજી ધ્વનિ ગૂંજતી હતી, તેણે પોતાનું ધનુષ્ય વળાવીને પરિપૂર્ણ ગોળ બનાવ્યું અને મેઘાસ્ત્ર ઉપસાવ્યું.
ઉદગુઃ પઙ્ક્તયો ઽબ્દાનાં યામિન્ય ઇવ સઞ્ચિતાઃ । તમાલવિપિનોડ્ડીનસંરમ્ભારમ્ભમન્થરાઃ
મેઘોની પંક્તિઓ ઊભી થઈ, જાણે અનેક રાતો ભેગી થઈ હોય, અને તે ધીમે ધીમે આગળ વધતી હતી, જાણે તામાલ વૃક્ષોની વાડીમાં ઊપજેલા ઉથલપાથલથી જાગી હોય.
વાસનાવારિપૂરેણ ગર્જનોદ્દામસઞ્ચરાઃ । મિહિકામન્થરાશેષકકુબ્મણ્ડલકુણ્ડલાઃ
એ મેઘો પાણીથી ભરેલા હતા અને ગર્જના કરતાં ફરતા હતા, ધૂંધથી ધીમા પડેલા અને ચારે દિશામાં ગોળાકાર ફેલાઈ ગયા હતા.
વવુર્ આવલિતાસારા મેઘાડમ્બરભેદિનઃ । કીર્ણશીકરનીહારહારોદારાસ્ સમીરણાઃ
પવનો ઝરમર વરસાદ સાથે વંટોળાઈને ફૂંકાતા, વાદળોની ગર્વભરી ઘનતા ચીરી નાખતા, ઠંડકથી ભરપૂર અને છાંટેલા પાણીના ફુવારાની માળાઓથી શોભતા હતા.
પ્રસ્ફુરુસ્ ત્રસ્તસૌવર્ણસર્પાપસરણોપમાઃ । વિદ્યુતો દિવિ દૈત્યસ્ત્રીકટાક્ષવલના ઇવ
આકાશમાં વીજળી એવી ચમકી કે જાણે ડરી ગયેલા સોનાના સાપ અચાનક દોડતા હોય, અથવા દૈત્ય સ્ત્રીઓની નજર ઉપર ઉછળીને પડતી હોય તેમ.
જુઘૂર્ણુર્ ગર્જનોચ્છૂનપ્રતિશ્રુદ્ઘનકન્દરાઃ । દિશશ્ ચલિતમાતઙ્ગસિંહર્ક્ષવનઘર્ઘરાઃ
પર્વતો વીજળીના ગર્જનાથી ધ્રુજી ઉઠ્યા, દરેક દિશામાં જંગલમાં હાથી, સિંહ અને રીછના ટોળાંઓ ગર્જના કરતા હોય તેમ ગુંજતા હતા.
મહામુસુલધારાભિઃ પેતુર્ આસારવૃષ્ટયઃ । કષ્ટટાઙ્કારકઠિનાઃ કૃતાન્તસ્યેવ દૃષ્ટયઃ
મોટા ધોધ સાથે ભારે વરસાદ વરસ્યો, તેની અવાજ એવી કડક હતી કે જાણે કઠોર લોખંડ વાગતું હોય અને તેની તીવ્રતા મૃત્યુદેવની નજર જેટલી ભયંકર લાગતી હતી.
ઉદભૂત્ પ્રથમં બાષ્પ ઉષ્ણોષ્ણો ઽદ્રિનિભો ભુવઃ । પાતાલાદ્ અભ્રવૃન્દાનાં યુદ્ધાયેવાભ્રવિભ્રમાઃ
પૃથ્વી પરથી પહેલા ગરમ, પહાડ જેવું વરાળ ઊઠ્યું; એવું લાગ્યું કે પાતાળમાંથી વાદળો યુદ્ધ માટે ઊભા થયા હોય અને વાદળો ગૂંચવાયા હોય.
તતો નિમેષમાત્રેણ પ્રશેમુર્ મૃગતૃષ્ણિકાઃ । પરબોધરસાપૂરૈર્ યથા સંસારવાસનાઃ
પછી પળભરમાં જ મૃગમરીચિકા ઓગળી ગઈ, જેમ ઉચ્ચ જ્ઞાનના અમૃતથી સંસારની ઈચ્છાઓ પણ ઓગળી જાય છે.
આસીત્ પઙ્કાઙ્કમ્ અખિલં ભૂમણ્ડલમ્ અસઞ્ચરમ્ । પૂરિતઃ પૂર્ણધારાભિસ્ સિન્ધુસ્ સિન્ધુમ્ ઇવામ્બુના
પૃથ્વી આખી કાદવથી ઢંકાઈ ગઈ, અચળ બની ગઈ; સતત વહેતા પ્રવાહોથી ભરાઈ ગઈ, જાણે દરિયો પાણીથી છલકાઈ રહ્યો હોય.
વાયવ્યમ્ અસ્ત્રમ્ અસૃજદ્ ઘૂર્ણિતાકાશકોટરમ્ । કલ્પાન્તનૃત્તસંપન્નરણદ્ભૈરવભીષણમ્
તેણે વાયુનું અસ્ત્ર છોડ્યું, જે આકાશમાં ગૂંજી ઉઠ્યું; એ ભયાનક અને ભયપ્રદ હતું, જાણે યુગના અંતે વિનાશનૃત્ય થઈ રહ્યું હોય.
વવુર્ અશનિનિપાતપિણ્ડિતાઙ્ગા દલિતશિલાશકલાઃ કકુમ્મુખેષુ । પ્રલયસમયસૂચકા ભટાનાં કૃતકટુટાઙ્કૃતટઙ્કિનસ્ સમીરાઃ
વીજળી પડવાથી શરીર પર ઘા પડ્યા હતા, પહાડની ગુફાઓમાં પથ્થરનાં ટુકડા તૂટી ને ઉડી રહ્યા હતા. ભયાનક પવનોએ યુદ્ધમાં લડનાર વીરોને ઘાયલ કરી દીધા, એમના ચહેરા પર દુ:ખ અને ભય દેખાતો હતો.
વવુર્ વલિતનીહારા વિકીર્ણઘનપલ્લવાઃ । વાયવો ધૂતવૃક્ષૌઘાઃ પતનોત્પાટનોદ્ભટાઃ
પવનોએ ધુમ્મસને વાંકડાં વાળી નાખ્યા, ઘનઘોર પાંદડાં ઉડાડી નાખ્યાં. ઝાડોના ઝુંડ ઝંઝાવાતથી ધસી પડ્યા, ઘણા ઝાડ ઉખડીને નીચે પટકાઈ ગયા.