કેચિચ્ છક્તિમુખા બાણાઃ કેચિત્ ક્ષુરમુખા અપિ । કેચિત્ કુન્તોગ્રફલકા અર્ધચન્દ્રમુખાસ્ તથા
કેટલાંક બાણો ભાલાની નોક જેવા હતા, કેટલાંક ધારે ધારવાળા હતા; કેટલાક ભાલાની ટોચ જેવા, તો કેટલાક અર્ધચંદ્રાકાર હતા.
સિંહોપલમુખાઃ કેચિત્ કેચિચ્ છૂલશિખામુખાઃ । ત્રિશૂલવદનાઃ કેચિત્ સ્થૂલા ઇવ મહાશિલાઃ
કેટલાંક બાણો સિંહના મુખ જેવા હતા, કેટલાક ત્રિશૂળની નોક જેવા હતા; કેટલાક ત્રણ ફાંટાવાળા અને કેટલાક મોટા પથ્થર જેટલા જાડા હતા.
પ્રલયપવનપાતિતાઃ શિલૌઘા ઇવ વિચરન્તિ શિલીમુખાસ્ તદા સ્મ । પ્રમિલિતમ્ અભવત્ તયોસ્ તદાનીં પ્રલયવિજૃમ્ભિતસિન્ધુસંભ્રમેણ
પથ્થરમુખી બાણો પ્રલયના પવનથી ઉડતા પથ્થરવર્ષા જેવા ચારેકોર ફરે છે; એ સમયે બંને વચ્ચે બધું ગોથળાઈ ગયું, જાણે પ્રલયકાળના ઉગ્ર સમુદ્રનો ઉથલપાથલ થયો હોય.
પ્રાપ્ય રાજા પુરઃ પ્રાપ્તં સિન્ધુમ્ ઉદ્ધુરકન્ધરમ્ । મધ્યાહ્નતપનાભેન કોપેન વિતતો ઽભવત્
રાજા જ્યારે ઊંચા મોજાંવાળા સમુદ્ર સામે પહોંચ્યો, ત્યારે તે ક્રોધથી મધ્યાહ્નના તપતા સૂર્ય જેવો પ્રખર અને વ્યાપક બની ગયો.
ધનુર્ આસ્ફાલયામ્ આસ પરિરાવિતદિઙ્મુખમ્ । કલ્પાન્તપવનાસ્ફોટ ઇવામરગિરેસ્ તટમ્
તેણે પોતાનું ધનુષ્ય એવી જોરથી તાણ્યું કે ચારેય દિશાઓમાં ગર્જના ફેલાઈ ગઈ, જાણે દેવતાઓના પર્વતના કિનારે પ્રલયના પવનનો ભયાનક અથડામણ થયો હોય.
વિસસર્જોર્જિતો રાજા પ્રાતર્ અર્કઃ કરાન્ ઇવ । તૂણીરરજનીબદ્ધાશ્ શિલીમુખપરમ્પરાઃ
શક્તિશાળી રાજાએ તૂણામાં ગોઠવાયેલા તીરોની પંક્તિઓ એવી રીતે છોડવા માંડી, જેમ પ્રભાતના સૂર્યકિરણો ચારે તરફ ફેલાય છે.
એક એવ વિનિર્યાતિ ગુણાત્ તસ્ય શરો મહાન્ । સહસ્રં પતતિ વ્યોમ્નિ ગચ્છન્ પતતિ લક્ષશઃ
તેના ધનુષ્યના તારમાંથી એક જ મોટો તીર નીકળતો, પણ આકાશમાં જતાં જ હજારો અને લાખો તીરો વરસી પડતા.
સિન્ધોર્ અપિ તથૈવાસીચ્ છક્તિર્ લાઘવમ્ એવ ચ । રવેર્ આનનસામ્યં વૈ વિષ્ણોર્ ધાનુષ્કતા તયોઃ
તેમાં સમુદ્ર જેવી શક્તિ અને ચપળતા હતી, સૂર્યના ચહેરા જેવી તેજસ્વિતા, અને બંને પાસે વિષ્ણુના ધનુષ્ય જેવી મહાનતા હતી.
મુસુલા નામ તે બાણા મુસુલાકૃતયો ઽમ્બરમ્ । છાદયામ્ આસુર્ ઉન્નાદાઃ કલ્પાન્તગિરયો યથા
મુસુલા નામના તેના બાણો ગાદાની જેમ ઘન હતા, અને તેમના ગર્જનાથી આખું આકાશ ઢંકાઈ ગયું, જાણે યુગના અંતે પહાડો ગાજે તેમ.
રેજુઃ કનકનારાચરાજયો વ્યોમ્નિ તસ્ય તાઃ । શરવ્યાઃ કલ્પવાતાર્તાઃ પતન્ત્ય ઇવ તારકાઃ
તેના સોનાની નોકવાળા બાણો આકાશમાં ઝગમગતાં, અને શસ્ત્રવર્ષાની તોફાનમાં વિખરાઈ જતા, જાણે યુગના અંતે તારાઓ દુઃખથી પડી રહ્યા હોય.
વિદૂરથાચ્ છરાસારા અજસ્રમ્ અભિનિર્યયુઃ । અબ્ધેર્ ઇવ પયઃપૂરાસ્ સૂર્યાદ્ ઇવ મરીચયઃ
વિદૂરથ તરફથી સતત બાણોની ધારા વહેતી, જાણે દરિયાથી પાણીની લહેરો કે સૂર્યમાંથી કિરણો નીકળે તેમ.
પ્રચણ્ડપવનોદ્ધૂતપુષ્પાણીવ મહાતરોઃ । અયઃપિણ્ડાદ્ ઇવોત્તપ્તતાડિતાઃ કણપઙ્ક્તયઃ
તે બાણો ભયાનક પવનથી ઉડેલા વૃક્ષના ફૂલોની જેમ, અથવા તપેલા લોખંડ પર મારવાથી ઉડેલા ચિંગારીઓની જેમ ઉડી રહ્યા હતા.
ધારાઃ પયોમુચ ઇવ શીકરા ઇવ નિર્ઝરાત્ । તત્પુરાગ્નિમહાદાહાત્ સ્ફુલિઙ્ગા ઇવ ભાસ્વરાઃ
જેમ વરસાદના વાદળમાંથી ધારા વહે છે, જેમ ધોધમાંથી બિંદુઓ ટપકે છે, તેમ મહાનગરના અગ્નિમાંથી તેજસ્વી ચિંગારીઓ ઉડતી હોય તેમ—
તયોશ્ ચટચટાસ્ફોટં શૃણ્વન્ કોદણ્ડયોર્ દ્વયોઃ । બલદ્વયમ્ અભૂત્ પ્રેક્ષામૂકં શાન્ત ઇવામ્બુધિઃ
બન્ને ધનુષ્યોથી ઊઠતી કડક અવાજ સાંભળીને, બન્ને પક્ષો એકદમ શાંત થઇ ગયા, જાણે દરિયો પણ એક ક્ષણે સંપૂર્ણ શાંત થઇ ગયો હોય અને બધાએ નિઃશબ્દે જોઈ રહ્યા હોય.
વહન્તિ સ્મ શરાપૂરા ગઙ્ગાપૂર ઇવામ્બરે । સિન્ધોર્ અભિમુખં યક્ષઘર્ઘરારવરંહસઃ
આકાશમાં બાણોની લહેર એવી વહેતી હતી, જાણે ગંગાની પૂર સમુદ્ર તરફ ધસી રહી હોય અને યક્ષોના ગર્જનાસમાન ગૂંજી રહી હોય.
કચત્કનકનારાચશરવર્ષાણ્ય્ અનારતમ્ । વહચ્છવશવાશબ્દં નિર્યયુર્ ધનુર્ અમ્બુદાત્
ધનુષ્યના વાદળમાંથી સતત સોનાની અણીવાળા બાણોની વરસાદ વરસી રહી હતી, અને મૃત્યુ પામતાં લોકોના ભયાનક ચીસો સાથે એ બધું ગાજવીજ સાથે બહાર આવી રહ્યું હતું.
બાણમન્દાકિનીપૂરં વ્રજન્તં સિન્ધુપૂરણે । વાતાયનાત્ તમ્ આલોક્ય લીલા તત્પુરવાસિની
જ્યારે તે શહેરની સ્ત્રીએ પોતાની ખિડકીમાંથી તીરોની નદી સમુદ્રને પૂરવા જઈ રહી છે એ જોઈ, ત્યારે રમૂજી ઉત્સુકતાથી એ દૃશ્ય નિહાળ્યું.
તેન બાણસમૂહેન જયમ્ આશઙ્ક્ય ભર્તરિ । ઉવાચ વાક્યમ્ આનન્દવિકસન્મુખપઙ્કજા
આ તીરોની ભીડ જોઈને અને પતિની વિજયની આશા રાખીને, આનંદથી ખીલી ઉઠેલા કમળ જેવા ચહેરા સાથે તેણે કહ્યું:
જય દેવિ જયત્ય્ એષ નાથો ઽસ્માકં વિલોકય । કિલાનેન શરૌઘેન મેરુર્ અપ્ય્ એતિ ચૂર્ણતામ્
જય હો દેવી! અમારો સ્વામી જીતે છે—જુઓ તો સાચું! આ તીરોની ધારા તો મેરુ પર્વતને પણ ધૂળમાં ઉડાવી દે એવી છે.
તસ્યામ્ એવં વદન્ત્યાં તુ ઘનસ્નેહરવાકુલમ્ । પ્રેક્ષણવ્યગ્રયોર્ દેવ્યોર્ હસન્ત્યોર્ માનુષં હૃદા
જ્યારે એ સ્ત્રી પ્રેમથી ભરપૂર અવાજે આવું બોલી રહી હતી, ત્યારે બંને દેવીઓ હસતાં ચહેરા અને તીવ્ર નજરથી એ દૃશ્ય જોઈ રહી હતી અને એમના હૃદયમાં માનવીય સ્નેહ જાગ્યો.
તચ્ છરાર્ણવમ્ આમત્તમ્ અપિબત્ સિન્ધુવાડવઃ । શરોષ્મણાપ્ય્ અગમ્યેન જહ્નુર્ મન્દાકિનીમ્ ઇવ
તે તીક્ષ્ણ બાણોનું મહાસાગર સિંધુની અગ્નિએ એવી રીતે પી જતું હતું, જેમ જહ્નુએ પોતાની અસહ્ય તાપથી મન્દાકિની નદીને ગળી લીધી હતી.
બાણવર્ષેણ સકલં સાયકૌઘં ઘનં ઘનમ્ । ભિત્ત્વા તતો ઽપ્ય્ અધઃકૃત્વા ચિક્ષેપ ગગનાર્ણવે
ઘણા બાણોની ઘનઘોર વરસાદથી તેણે એ બાણોના ઢગલાને ભેદી નાખ્યા, પછી તેને નીચે દબાવીને આકાશના મહાસાગરમાં ફેંકી દીધા.
યથા દીપસ્ય શાન્તસ્ય ન પરિજ્ઞાયતે ગતિઃ । તસ્ય સાયકસઙ્ઘસ્ય ન વિજ્ઞાતા તથા ગતિઃ
જેમ બુઝાઈ ગયેલા દીવાના ચાલનો પત્તો લાગતો નથી, તેમ એ અનેક બાણોની દિશા પણ કોઈને ખબર પડી નહીં.
તં છિત્ત્વા સાયકાસારં સ્વશરામ્બુધરં ઘનમ્ । વ્યોમ્નિ પ્રસારયામ્ આસ સરચ્છવશવાન્વિતમ્
એ બાણોના વહેણને કાપીને, તેણે પોતાના ઘનઘોર બાણોના વાદળ આકાશમાં ફેલાવી દીધા, જેમાં યુદ્ધમાં પડેલા વીરોના મૃતદેહો પણ હતા.
વિદૂરથસ્ તમ્ અપ્ય્ આશુ વ્યધમત્ સાયકોત્તમૈઃ । સામાન્યજલદં મત્તકલ્પાન્તપવનો યથા
વિદૂરથએ તરત જ પોતાના શ્રેષ્ઠ તીરો વડે એ દુશ્મનને વિખેરી નાખ્યો, જેમ કે પ્રલયકાળનો તોફાની પવન સામાન્ય વાદળને ઉડાવી દે છે.
કૃતપ્રતિકૃતૈર્ એવં બાણવર્ષૈર્ મહીપતી । વ્યર્થીકૃતૈર્ અનયતાં પ્રહારમ્ અવિરામિણૌ
એ રીતે, બંને રાજાઓએ એકબીજાના તીરોની વરસાદથી સતત પ્રહાર કર્યા, પણ બંનેએ એકબીજાના હુમલાને નિષ્ફળ બનાવ્યા.
અથાદદે મોહનાસ્ત્રં સિન્ધુર્ ગન્ધર્વસૌહૃદાત્ । પ્રાપ્તં તેન યયુર્ લોકા વિના મોહં વિદૂરથમ્
પછી સિંધુએ ગંધર્વો માટેની મિત્રતાથી મોહનાસ્ત્ર ઉપાડ્યું; તેની અસરથી વિદૂરથને છોડીને બધા જીવો મોહમાં પડી ગયા.
ન્યસ્તશસ્ત્રામ્બરા મૂકા વિષણ્ણવદનેક્ષણાઃ । મૃતા ઇવાભવન્ યોધાશ્ ચિત્રન્યસ્તા ઇવાથવા
યોધાઓએ પોતાના શસ્ત્રો અને વસ્ત્રો મૂકી દીધાં, તેઓ મૌન અને ઉદાસ ચહેરાવાળા થઈ ગયા; જાણે મરી ગયા હોય, અથવા ચિત્રમાં દોરેલા પાત્રો જેવા લાગતા હતા.
યાવદ્ વિદૂરથરથો મોહેનાયાતિ મન્દતામ્ । તાવદ્ વિદૂરથો રાજા પ્રબોધાસ્ત્રમ્ ઉપાદધે
જ્યાં સુધી વિદૂરથનું રથ મોહના પ્રભાવથી ધીમું પડ્યું, ત્યાં સુધી વિદૂરથ રાજાએ જાગૃતિનું શસ્ત્ર હાથમાં લીધું.
તતઃ પ્રબોધમ્ આપન્ના પ્રજા પ્રાતર્ ઇવાબ્જિની । વિદૂરથે ઽભવત્ સિન્ધુઃ ક્રુદ્ધોત્ક ઇવ રાક્ષસે
પછી, જ્યારે પ્રજાને જાગૃતિ મળી, જેમ પ્રભાતે કમળ ખીલે છે, તેમ વિદૂરથમાં એક મોટો પ્રવાહ ઉઠ્યો, જાણે કોઈ મહાસાગર રાક્ષસ પર ગુસ્સે થઈને ઉછળે.