અનયૈવં ભાવનયા બોધિતાસ્મિ ચિરં યદા । તમ્ એવાર્થં પ્રાપ્નુવતી તદા સ્વચિતિશક્તિતઃ
જ્યારે લાંબા સમય સુધી હું આવી ભાવનાથી જાગૃત થાઉં છું, ત્યારે પોતાની જ ચેતનાની શક્તિથી એ જ લક્ષ્ય પ્રાપ્ત થાય છે.
યસ્ય યસ્ય યથોદેતિ સ્વચિત્પ્રયતનં ચિરમ્ । ફલં દદાતિ કાલેન તસ્ય તસ્ય તથા તથા
જેને જેવી રીતે પોતાની ચેતનામાં લાંબા સમય સુધી પ્રયત્ન થાય છે, તેને સમયાનુસાર એ પ્રમાણે ફળ મળે છે.
તપો વા દેવતા વાપિ ભૂત્વા સૈવ ચિદ્ અવ્યયા । ફલં દદાત્ય્ અથ સ્વૈરં નભઃફલનિપાતવત્
તપ અથવા દેવતા જે પણ હોય, એ તો એ અવિનાશી ચેતનાનું સ્વરૂપ છે, જે સ્વેચ્છાએ પોતાનું ફળ આપે છે, જેમ આકાશમાંથી ફળ પડી જાય છે.
સ્વસંવિદ્દ્યોતનાદ્ અન્યન્ ન કિઞ્ચન કદાચન । ફલં ભવતિ તેનાશુ યથેચ્છસિ તથા કુરુ
પોતાની જ જાગૃતિની પ્રકાશના સિવાય બીજું કશું જ ક્યારેય ફળ આપતું નથી; એટલે, તું જેવું ઇચ્છે તેમ કર, કારણ કે એ રીતે ફળ ઝડપથી મળે છે.
ચિદ્ભાવ એવ નનુ સર્વગતો ઽન્તરાત્મા યશ્ ચેતતિ પ્રયતતે ચ તદ્ એતિ તચ્છ્રીઃ । રમ્યં ન રમ્યમ્ અથવેતિ વિચાર્ય તસ્માદ્ યત્ પાવનં તદ્ અવબુધ્ય તદ્ અન્તર્ આસ્સ્વ
શું એ સાચું નથી કે ચેતનાનો જ અવસ્થા, જે સર્વત્ર રહેલો આંતરિક આત્મા છે, એ જ વિચારે છે, પ્રયત્ન કરે છે અને જે ઈચ્છે તે પ્રાપ્ત કરે છે અને એની સમૃદ્ધિ પણ મેળવે છે? શું કંઈ સુખદ છે કે દુ:ખદ, એ વિચારીને, જે શુદ્ધ છે એ ઓળખી, એમાં જ સ્થિર થા.
એવં સઙ્કથયન્તીષુ તાસુ તસ્મિન્ ગૃહોદરે । વિદૂરથઃ કિમ્ અકરોન્ નિર્ગત્ય કુપિતો ગૃહાત્
જ્યારે એ ઘરનાં અંદર તેઓ વાતો કરી રહ્યા હતા, ત્યારે વિદૂરથએ ગુસ્સામાં ઘર છોડીને બહાર જઈને શું કર્યું?
વિદૂરથસ્ સ્વસદનાન્ નિર્ગત્ય પરિવારિતઃ । પરિવારેણ મહતા ઋક્ષૌઘેનૈવ ચન્દ્રમાઃ
વિદૂરથ પોતાનાં ઘરેથી બહાર નીકળ્યો ત્યારે તેની આસપાસ વિશાળ પરિવાર હતો, જેમ ચાંદ્રમાને અનેક તારાઓ ઘેરી લે છે.
સન્નદ્ધસર્વાવયવો લગ્નહારવિભૂષણઃ । મહાજયજયારાવૈસ્ સુરેન્દ્ર ઇવ નિર્ગતઃ
તેના શરીરના દરેક અંગ પર કવચ પહેરેલું હતું, ગળામાં હાર અને ગહણાં શોભતા હતાં, અને જયજયકારના ઉંચા અવાજ વચ્ચે તે દેવોના રાજા ઇન્દ્રની જેમ બહાર આવ્યો.
સમાદિશન્ યોધગણં શૃણ્વન્ મણ્ડલસંસ્થિતિમ્ । આલોકયન્ વીરરણાન્ આરુરોહ નૃપો રથમ્
યોદ્ધાઓને આદેશ આપતો, યુદ્ધની ગોઠવણી સાંભળતો અને વીર યુદ્ધો જોઈ રહ્યો હતો, ત્યારે રાજાએ પોતાનો રથ ચઢ્યો.
ભૂતાગારસમાકારં મુક્તામાણિક્યમણ્ડિતમ્ । પતાકાપુઞ્જકવ્યાપ્તં દ્યુવિમાનમ્ ઇવાગતમ્
રથ એવો લાગતો હતો જાણે ભૂતોનું મહેલ હોય, મોતી અને મણિકોથી સજ્જ, ધ્વજાઓના જૂથોથી ઢંકાયેલો, અને એ આકાશના વિમાન જેવો દેખાતો હતો.
ચન્દ્રભિત્તિપરિસ્રોતઃપ્રપતત્કાઞ્ચનાઙ્કુરમ્ । મુક્તાઝણઝણત્કારચારુવિદ્રુમકૂવરમ્
ચાંદનીથી ઝળહળતી દિવાલોના કિનારે વહેતા ઝરણાંમાંથી સુવર્ણની કળીઓ પડતી હતી, અને સુંદર મુક્તાની ઝણઝણ સાથે લાલ મોતીની ડાળીઓ શોભતી હતી.
સુગ્રીવૈર્ લક્ષણોપેતૈઃ પ્રશસ્તૈર્ ધવલૈઃ કૃશૈઃ । જવોન્નયનવેગેન પ્રસ્રવદ્ભિઃ ખુરાન્ ઇવ
શુભ ચિન્હોવાળા, સુંદર, સફેદ અને પાતળા ઘોડાઓ, જે અત્યંત ઝડપી હતા, એમના ઝડપથી દોડતાં ખુરોથી જાણે ધોધ વહેતો હોય તેમ લાગતું હતું.
વાયૂન્ અપીવ સહજાન્ અસહદ્ભિર્ ગતિક્રમૈઃ । પ્રોજ્ઝદ્ભિર્ ઇવ પશ્ચાર્ધમ્ આપિબદ્ભિર્ ઇવામ્બરમ્
એવા ઘોડાઓ કે જેમની કુદરતી દોડને પવન પણ પછાડી ન શકે, જે જાણે પછાડો ભાગ છોડતા હોય અને જાણે આકાશને પી જતાં હોય.
યોજિતૈર્ ઇવ સંપૂર્ણૈશ્ ચન્દ્રૈશ્ ચામરદીપ્તિભિઃ । અશ્વૈર્ અષ્ટભિર્ આબદ્ધમ્ આશાપૂરકહેષિતૈઃ
જાણે ચાંદની જેવી તેજસ્વી ચામરાની ઝાંખી સાથે પૂર્ણ ચાંદનીથી જોડાયેલા હોય, અને આઠ ઘોડાઓના હિંસારા અવાજથી દિશાઓ ભરાઈ ગઈ હોય તેમ લાગતું હતું.
અથોદભૂત્ તદોદ્દામનાગાભ્રરવનિર્ભરઃ । શૈલભિત્તિપ્રતિધ્વાનદારુણો દુન્દુભિધ્વનિઃ
પછી ત્યાં એક ભયંકર ઢોલનો અવાજ ઊઠ્યો, જે વીજળી ભરેલા વાદળના ગર્જનાથી પણ વધુ જોરદાર હતો અને પર્વતની દીવાલો પર અથડાઈને ગૂંજતો હતો.
મત્તસૈનિકનિર્મુક્તૈર્ વ્યાપ્તૈઃ કલકલારવૈઃ । કિઙ્કિણીજાલનિધ્વાનૈર્ હેતિસઙ્ઘટ્ટટાઙ્કૃતૈઃ
એ અવાજમાં મસ્ત સૈનિકોના હુલ્લડભર્યા ચીસો, ઘંટીઓના ઝણકાર અને શસ્ત્રોના અથડાવાથી થતો ઘમાસાણ ભળી ગયો હતો.
ધનુશ્ચટચટાશબ્દૈશ્ શરશીત્કારગાયનૈઃ । પરસ્પરાંસનિષ્પિષ્ટકવચૌઘઝણજ્ઝણૈઃ
ત્યાં ધનુષ્યના તણાવના ચટાકા, બાણોના વીંટાળાં અને એકબીજાને અથડાતા કવચોના ઝણઝણાટ પણ સંભળાતા હતા.
જ્વલદગ્નિટણત્કારૈર્ આર્તિમત્ક્રન્દનારવૈઃ । પરસ્પરં ભટાહ્વાનૈર્ બન્દીવિક્ષુબ્ધરોદનૈઃ
જ્વલંત અગ્નિના તડતડાટ, પીડિતોના કરૂણ રડકા, યુદ્ધમાં લડતા વીરોના એકબીજાને પડકારતા ચીસો અને ભાટોના ઉગ્ર રોદન પણ એમાં ઉમેરાયા હતા.
શિલાઘનીકૃતાશેષબ્રહ્માણ્ડકુહરો ધ્વનિઃ । હસ્તગ્રાહ્યો ભવદ્ભીમો દશાશાકુઞ્જપૂરકઃ
એક ભયાનક અને સ્પષ્ટ અવાજ, જાણે પથ્થરમાંથી ઊભો થયો હોય, આખા બ્રહ્માંડની ખાલી જગ્યા ભરાઈ ગઈ, અને તે અવાજ દસેય દિશાઓમાં ફેલાઈ ગયો.
અથોદપતદ્ આદિત્યપથપીવરરોધકમ્ । રજોનિભેન ભૂપીઠમ્ અમ્બરોડ્ડયનોન્મુખમ્
પછી એક મોટો અંધકારમય સમૂહ ઊભો થયો, જે સૂર્યના માર્ગને ઢાંકી દેતો હતો; તેની ધૂળ જેવી કાળાશે ધરતીને આકાશ તરફ ઉંચકવાની તૈયારી કરી.
ગર્ભવાસમ્ ઇવાપન્નં તેનાસીત્ તન્મહાપુરમ્ । મૂર્ખત્વં યૌવનેનેવ ઘનતામ્ આયયૌ તમઃ
એ મહાન નગર જાણે ગર્ભમાં બંધાઈ ગયું હોય તેમ લાગ્યું; અંધકાર પણ અજ્ઞાન યુવાનીમાં વધે તેમ ઘનઘોર બની ગયો.
પ્રયયુઃ ક્વાપિ દીપૌઘા દિવસેનેવ તારકાઃ । આયયુર્ બલમ્ આલોલા નૈશભૂતપરમ્પરાઃ
ક્યાંક દીવોની ટોળીઓ, જાણે દિવસ પડતાં તારાઓ ઓગળી જાય તેમ, અદૃશ્ય થઈ ગઈ; અને રાત્રિના ભયાનક જીવોની ટોળીઓ ઉર્જા એકઠી કરવા લાગી.
દદૃશુસ્ તન્મહાયુદ્ધં દ્વે લીલે સા કુમારિકા । પ્રસ્ફુરદ્ધૃદયેનૈતા દેવીદત્તમહાદૃશા
એ બે કુમારિકાઓએ એ મહાયુદ્ધને જોયું, તેમનાં હૃદય ધડકતાં હતાં અને દેવી દ્વારા મળેલી વિશાળ દૃષ્ટિથી બધું સ્પષ્ટ જોઈ શક્યાં.
પ્રશેમુર્ અથ ગેહેષુ પ્રોદ્યત્કટકટારવાઃ । એકાર્ણવપયઃપૂરૈર્ વાડવા ઇવ વહ્નયઃ
પછી ઘરોમાં હથિયારોની ગુંજ ઉઠી, જે એક સમુદ્રમાં ઉછળતાં પાણીમાં અગ્નિ જેવી ગર્જના કરતી હતી.
શરૈસ્ સેનાં સમાકર્ષન્ રાજા પરબલાન્તરમ્ । વિવેશ પક્ષપ્રોડ્ડીનો મેરુર્ એકમ્ ઇવાર્ણવમ્
રાજાએ તીરો વડે શત્રુસેનાને ખેંચી, પોતાના પાંખોથી પ્રેરિત થઈ, એ રીતે વિરોધી સેના વચ્ચે પ્રવેશ કર્યો જેમ કે મેરુ પર્વત એક જ સમુદ્રમાં પ્રવેશે.
અથોદભૂદ્ ગુણધ્વાનશ્ ચટચ્ચટદ્ ઇતિ સ્ફુટમ્ । રચિતાત્મમયામ્ભોદાસ્ તેરુશ્ શરપરમ્પરાઃ
પછી ગુણોના સ્પષ્ટ અવાજો ઊઠ્યા, તીરોની પંક્તિઓ આત્મરૂપ વાદળોથી બનેલી નૌકાની જેમ તીવ્ર રીતે ટકરાતી હતી.
યયુર્ અમ્બરમ્ આશ્રિત્ય નાનાહેતિવિહઙ્ગમાઃ । પ્રસસ્રુર્ અલમ્ આશાસુ મિહિકાશ્ શસ્ત્રદીપ્તયઃ
વિવિધ હથિયારો, જુદા જુદા પક્ષીઓની જેમ, આકાશમાં ઉડી ગયા; ચારેય દિશામાં ધુમ્મસે હથિયારોની તેજસ્વિતા સાથે ઝગમગાટ કર્યો.
બભ્રમુશ્ શસ્ત્રસઙ્ઘટ્ટજ્વલના ઉલ્મુકાગ્નિવત્ । જગર્જુશ્ શરધારૌઘાન્ વર્ષન્તો વીરવારિદાઃ
હથિયારો એકબીજાથી અથડાઈને અગ્નિની જ્વાળાની જેમ ચમકતા ફરતા હતા; વીરોથી ભરેલા વાદળો ગર્જના કરતા અને તીરોની ધારા વરસાવતા હતા.
વિલેગુઃ કઙ્કવત્ક્રૂરા વીરાઙ્ગેષુ ચ હેતયઃ । પેતુઃ પટપટારાવં હેતિનિષ્પિષ્ટયો ઽમ્બરે
ક્રૂર હથિયારો ગિધ જેવા વીરોના શરીર પર તૂટી પડ્યા; કેટલાક આકાશમાં હથિયારોના ઘા ખાઈને પટપટ અવાજ સાથે નીચે પડ્યા.
જગ્મુશ્ શમં તમાંસ્ય્ આશુ શસ્ત્રજ્વલનદીપકૈઃ । બભૂવુર્ અખિલાસ્ સેના નવનારાચરોમશાઃ
હથિયારોની જ્યોતથી અંધકાર ઝડપથી દૂર થઈ ગયો; આખી સેના નવી યુવતીઓના રોમ જેવા સૂક્ષ્મ વાળથી ઢંકાઈ ગઈ હોય એમ લાગી રહી હતી.