માતાપિતૃવિનિર્મુક્તા બાલકાસ્ તિમિરાવલીઃ । મથ્નન્તો ઽઙ્ગેષુ રથ્યાસુ કુડ્યપાતેન હા હતાઃ
માતા-પિતા વિના રહેલા બાળકો અંધકારમાં ભટકતા જાય છે, રસ્તાઓ પર દીવાલો પડી જવાથી તેમના શરીરે ઘા વાગે છે અને તેઓ દુઃખી થાય છે.
વત વિદ્રાવિતાન્ધસ્ય કરિણો રણમૂર્ધનિ । પતદઙ્ગારકાગારભારિણઃ કટુકૂજિતમ્
અંધ માણસો દ્વારા હાંકાયેલા હાથીઓ યુદ્ધના મથકમાં ભયાનક ગર્જના કરે છે, તેમના શરીર પર અંગારા અને બળતા કોથળા પડતાં ભારે થાય છે.
હા કષ્ઠમ્ અસિનિર્ભિન્નસ્કન્ધે સન્નદૃઢોલ્મુકે । પતિતો યન્ત્રપાષાણઃ પુરુષસ્યાશનિર્ યથા
હાય! તલવારથી ફાટેલો અને ખભામાં મજબૂતીથી ફસાયેલો પથ્થર, મશીનમાંથી પડતા વીજળીની જેમ માણસ પર પડી જાય છે.
ગવાશ્વમહિષાજોષ્ટ્રશ્વશૃગાલવૃકૈર્ અહો । ઘોરો રણ ઇહારબ્ધો માર્ગરોધક આકુલૈઃ
ગાય, ઘોડા, મહિષ, ઊંટ, કૂતરા અને વરુઓ—અહીં રસ્તા રોકીને ઊભેલા અને ગભરાટમાં પડેલા જીવોથી કેટલું ભયાનક યુદ્ધ શરૂ થયું છે!
પટૈઃ પટપટાશબ્દૈર્ જ્વલજ્જ્વાલાલિમારુતૈઃ । આક્રન્દિન્યસ્ સ્ત્રિયો યાન્તિ સ્થલપદ્માચિતા ઇવ
જલતી કપડાંની કરકશ અવાજ અને ધધકતી જ્વાળાની હવા વચ્ચે, રડતી સ્ત્રીઓ જમીન પર ફૂલેલા કમળોથી શોભાયમાન થઈ આગળ વધે છે.
સ્ત્રીણાં જ્વાલાલવાઃ પશ્ય લિહન્ત્ય્ અલકવલ્લરીઃ । કુર્વન્તો ઽશોકપુષ્પાભાં કરભા ઇવ પન્નગીઃ
જુઓ, સ્ત્રીઓની જ્વાળાની લપટો કેવી રીતે તેમના વાળને ચાટે છે, જે અશોકના ફૂલો જેવું દેખાય છે, જેમ હાથીઓ સાપ સાથે રમે છે.
હા હા હરિણશાવાક્ષ્યાઃ પક્ષ્મલેક્ષણપક્ષ્મસુ । કુશાગ્રેષ્વ્ ઇવ વિશ્રાન્તિમ્ એતિ કાર્ષાણવી શિખા
હાય! હરણની આંખ જેવી સ્ત્રીઓની પાંખી પાંપણ પર, કુશના પાંદડાં પર આરામ કરતી નાજુક જ્વાળા પહોંચી જાય છે.
દહ્યમાનો ઽપિ નિર્યાતિ ન કલત્રં વિના નરઃ । અહો બત દુરુચ્છેદાઃ પ્રાણિનાં સ્નેહવાગુરાઃ
જલતો હોવા છતાં, પુરુષ પોતાની પત્ની વિના નથી જતો; અરે, જીવાતોની લાગણીની બંધન કેટલી અแตกાય છે!
કરી રભસનિર્ભિન્નજ્વલદઙ્ગારપાદપૈઃ । પ્લુષ્ટપુષ્કરકઃ કોપાન્ મથ્નાત્ય્ ઉત્પુષ્કરં સરઃ
હાથી ઉગ્રતા સાથે જ્વલંત કાંડા ધરાવતાં વૃક્ષોને તોડી નાખે છે; ગુસ્સામાં, તે સુકાઈ ગયેલા કમળોથી ભરાયેલા તળાવને પોતાની સુંડથી ઉથલાવી નાખે છે.
ધૂમોઽમ્બુદપદં પ્રાપ્ય લોલાલાતતડિલ્લતમ્ । જ્વલદઙ્ગારનારાચનિકરં પરિવર્ષતિ
ધૂમ્રપટ જ્યારે વાદળ સુધી પહોંચે છે, ત્યારે તેની અશાંત અને પહોળી વીજલીઓ સાથે તે જ્વલંત અંગારાં જેવા તીક્ષ્ણ તીરોની વરસાદ કરે છે.
ઇહ ધૂમસ્ સ્ફુરદ્વહ્નિકણ આવર્તવૃત્તિમાન્ । સ્થિત આપીડવાન્ વ્યોમ્નિ રત્નપૂર ઇવામ્બરે
અહીં ધૂમ્રપટ, ચમકતા અગ્નિચણાંથી ભરેલો અને ગોળ ગોળ ફરતો, આકાશમાં એકઠો થઈને એમ ઉભો છે જાણે આકાશમાં રત્નોની ઢગલી હોય.
ગૌરમ્ અમ્બરમ્ આભાતિ જ્વાલાશિખરતેજસા । મૃત્યોર્ ઇવોત્સવે દત્તઃ કુઙ્કુમાઙ્કઃ કદર્થકઃ
જ્વાળાના શિખરનાં તેજથી આકાશ ફિક્કું ઝળહળતું લાગે છે; જાણે મૃત્યુના પર્વ માટે કુંકુમથી ચિહ્નિત થયેલું વિનાશનું સંકેત હોય.
અહો નુ વિષમં વૈરં વર્તતે વૃત્તિવર્જિતમ્ । હ્રિયન્તે રાજનાર્યો ઽપિ વરવીરૈર્ ઉદાયુધૈઃ
અરે, કેટલું ભયાનક અને અયોગ્ય છે આ વૈર! કોઈ સદ્ગુણ નથી તેમાં. મહાન શસ્ત્રો ધરાવતાં વીરોએ સારા રાજાઓને પણ મારી નાખ્યા છે.
લોલસ્રગ્દામકુસુમૈર્ માર્ગપ્રકરકારિકાઃ । અર્ધનિર્દગ્ધકવરીકીર્ણવક્ષસ્સ્થલામ્બરાઃ
રાજમાર્ગે કદી શણગારેલી સ્ત્રીઓના હાર, ગહણા ઢીલા પડી ગયા છે, ફૂલો છૂટા પડી ગયા છે, તેમના કપડાં અડધા બળી ગયા છે અને છાતી પર રાખ પણ છવાઈ ગયો છે.
આલોલામ્બરસંલક્ષ્યનિતમ્બજઘનસ્થલાઃ । પતન્માણિક્યવલયા વલિતાવનિમણ્ડલાઃ
હવે તેમના કપડાં હલતાં-ઢળતાં, કમર અને નિતંબ દેખાઈ આવે છે, હાથમાંથી રત્નજડિત કાંગણ જમીન પર પડી જાય છે અને શરીર જમીન તરફ વળે છે.
છિન્નહારલતાજાલવિકીર્ણામલમૌક્તિકાઃ । દૃષ્ટાદૃષ્ટસ્તનશ્રોણિપાર્શ્વોદ્યત્કનકપ્રભાઃ
હારેના દોરા અને મુક્તાની માળાઓ તૂટી ને ફાટી ગઈ છે, અને તેમના સ્તન, નિતંબ અને બાજુઓની ક્યારેક દેખાતી, ક્યારેક છુપાયેલી સુવર્ણ કાંતિ ઝળહળી રહી છે.
કુરરીકર્કશાક્રન્દમન્દીકૃતરણારવાઃ । ધારાપાત્યસ્રુનારાચભિન્નપાર્શ્વસ્થચેતનાઃ
યુદ્ધના ઘમાસાણને ગિધડોના કઠોર રડકા ધીમા પાડી દે છે, અને તીક્ષ્ણ બાણથી ઘાયલ થયેલા, લોહી વહાવતાં, અચેત પડેલા વીર જમીન પર વિખરાયા છે.
રક્તકર્દમબાષ્પામ્બુક્લિન્નગ્રથિતવાસસઃ । ભુજમૂલાર્પિતભુજૈર્ નીયમાના બલાન્ નૃભિઃ
તેમના વસ્ત્રો આંસુ, લોહી અને કાદવથી ભીંજાઈ ગયા છે; હાથ બીજા સૈનિકોના ખભા પર મૂકીને, તેઓ ધીમે ધીમે લઈ જવામાં આવે છે.
ક ઇવાસ્મત્પરિત્રાતા સ્યાદ્ ઇત્ય્ આદીનવીક્ષિતૈઃ । ઉત્પલૈર્ ઇવ વર્ષદ્ભિઃ પરિરોદિતસૈનિકાઃ
'હવે આપણને કોણ બચાવશે?' એવી વ્યથા ભરેલી આંખોથી સૈનિકો રડે છે, તેમનાં આંસુ કમળના ફૂલની જેમ વરસે છે.
મૃણાલકોમલાચ્છોરુમૂલજાલૈસ્ સુનિર્મલૈઃ । સ્વચ્છામ્બરતલાલક્ષ્યૈર્ આકાશનલિનીનિભાઃ
જેમ કમળના ડાંગર નરમ હોય છે, તેમ નાજુક જાંઘો અને શુદ્ધ, પાતળા પાયલથી શોભિત, અને કાચ જેવા પારદર્શક વસ્ત્રોથી તેઓ આકાશમાં ખીલેલા કમળ જેવા દેખાય છે.
આલોલમાલ્યવસનાભરણાઙ્ગરાગા ઈર્ષ્યાકુલાનનચલાલકવલ્લરીકાઃ । આનન્દસુન્દરનિરઙ્કુશમથ્યમાનાત્ કામાર્ણવાત્ સમુદિતા ઇવ રાજલક્ષ્મ્યઃ
માળાઓ, વસ્ત્રો, આભૂષણો અને સુગંધિત લિપનીઓ બધું ગોઠવાયેલું નહોતું, તેમના ચહેરા ઈર્ષ્યાથી ઉદ્વેગભર્યા હતા અને વાળની લટો પણ હલતી હતી. રાજમહિલાઓ એવી લાગતી હતી જાણે અનંત આનંદ અને સુંદરતાથી ભરેલા ઇચ્છાના દરિયામાંથી ઊભી થઈ આવી હોય.
એતસ્મિન્ન્ અન્તરે રાજમહિષી મત્તયૌવના । તદ્ વિવેશ ગૃહં લક્ષ્મીર્ ઇવ પઙ્કજકોટરમ્
એ જ સમયે, યુવાનીના ગર્વમાં ચૂર રાણી મહેલમાં આવી, જાણે કમળના હૃદયમાં લક્ષ્મી પ્રવેશી હોય.
આલોલમાલ્યવસના ચ્છિન્નહારલતાકુલા । અનુયાતા વયસ્યાભિર્ દાસીભિર્ ભયવિહ્વલા
રાણીના માળા અને વસ્ત્રો બગડેલા હતા, હાર તૂટી ને વણસાઈ ગયો હતો. પોતાના સખીઓ અને દાસીઓ સાથે, રાણી ડરથી વ્યાકુળ હતી.
ચન્દ્રાનનાવદાતાઙ્ગી શ્વાસોત્કમ્પિપયોધરા । તારકાકારદશના સ્થિતા દ્યૌર્ ઇવ રૂપિણી
રાણીનું ચહેરું ચંદ્ર જેવું તેજસ્વી હતું, શરીર નિર્દોષ અને ધોળું, શ્વાસથી છાતી ઉંચી-નીચી થતી હતી. તેના દાંત તારલાઓ જેવું ચમકતા હતા અને એ ત્યાં ઊભી હતી, જાણે આકાશે સ્વરૂપ ધારણ કર્યું હોય.
અથ તસ્યા વયસ્યૈકા રાજાનં તં વ્યજિજ્ઞપત્ । વૃત્રસઙ્ગ્રામસંરભ્દમ્ અમરેન્દ્રમ્ ઇવાપ્સરાઃ
પછી તેની એક સાથીએ રાજાને જાણ કરી, જેમ વિજ્ઞાનયુદ્ધમાં વ્યસ્ત ઇન્દ્રને કોઈ અપ્સરા સંદેશ આપે તેમ.
દેવ દેવી સહાસ્માભિઃ પલાય્યાન્તઃપુરાન્તરાત્ । શરણં દેવમ્ આયાતા વાતાર્તેવ લતા દ્રુમમ્
હે રાજા, રાણી અમારું સાથ લઈને અંતઃપુરમાંથી ભાગી આવી છે અને તમારી શરણમાં આવી છે, જેમ પવનથી ઉડતી લતા વૃક્ષ પાસે આશરો લે છે.
રાજદારા હૃતાસ્ સ્તેનૈર્ બલવદ્ભિર્ ઉદાયુધૈઃ । ઊર્મિજાલૈર્ મહાબ્ધીનાં તીરે દ્રુમલતા ઇવ
રાજમહિલાઓને શક્તિશાળી અને શસ્ત્રધારી ચોરોએ પકડી લીધી છે, જેમ મહાસાગરના કિનારે લતાઓને તરંગોની જાળમાં ફસાવી લેવામાં આવે છે.
અન્તઃપુરાધિપાસ્ સર્વે પિષ્ટાશ્ શત્રુભિર્ ઉદ્ધતૈઃ । અશઙ્કિતાભિપતિતૈર્ વાતૈર્ ઇવ વનદ્રુમાઃ
અંતઃપુરના બધા મુખ્ય લોકો ધાડકાઈ દુશ્મનોના અચાનક હુમલાથી પીસાઈ ગયા છે, જેમ જંગલના વૃક્ષો અચાનક પવનથી ધરાશાયી થાય છે.
પૂરેણાશઙ્કમ્ આયાતૈઃ પરૈર્ નઃ પુરમ્ આહૃતમ્ । રાત્રૌ વર્ષાસ્વ્ ઇવોદ્ગારૈર્ ઉદકપ્લવવારિભિઃ
અમારા શહેર પર અચાનક આવી પહોંચેલા વિદેશી લોકો દ્વારા કબજો કરવામાં આવ્યો છે, જેમ વરસાદી રાતે પૂરનાં પાણી અચાનક ઘૂસી આવે છે.
ધૂમ્રવર્મભિર્ ઉન્નાદૈર્ લેલિહાનાગ્રહેતિભિઃ । વહ્નિભિર્ નઃ પુરં વ્યાપ્તં પરયોધૈશ્ ચ ભૂરિભિઃ
અમારા શહેરમાં દુશ્મન સૈનિકો મોટી સંખ્યામાં ઘૂસી આવ્યા છે, ધૂમ્રવર્ણના ધૂમાડા અને ગર્જનારા અગ્નિની જ્વાળાઓ尖ધારવાળી જેમ ચારે બાજુ ફેલાઈ રહી છે.