હા તાત હેતયો લગ્નાસ્ તરુણીકવરીતૃણે । જ્વલન્તિ શુષ્કપર્ણૌઘા ઇવ વીરાનલેરિતાઃ
હાય, પિતા! મૃત્યુના કારણો યુવાનીના કાચા ઘાસમાં જ ઊંડે ઘૂસી ગયા છે, જેમ વીર પુરુષની આગથી સુકાઈ ગયેલા પાંદડાંનો ઢગલો સળગી ઊઠે છે.
આવર્તવર્તિની દીર્ઘા વહત્ય્ ઊર્ધ્વં તરઙ્ગિની । પશ્યેયં ધૂમયમુના વ્યોમગઙ્ગાં પ્રધાવતિ
લાંબી અને ચક્રવાત જેવી ધૂમાડાવાળી નદી ઉપર તરફ વહેતી જાય છે; હું જોઈ રહ્યો છું કે આકાશની ગંગા ધૂમાડાથી ભરાઈને ઝડપથી આગળ વધી રહી છે.
વહદુલ્મુકકાષ્ટૌર્ધ્વગામિની ધૂમનિમ્નગા । વૈમાનિકાન્ અન્ધયતિ પશ્યાગ્નિકણબુદ્બુદા
બળતી લાકડાંઓથી ઉપર ઉઠતો ધૂમ્રપાન, જેમ નદી વહે છે તેમ વહે છે, અને એ ધૂમ્રપાન દેવતાઓની આંખે અંધકાર કરે છે; જુઓ, એમાં અગ્નિના ચાંટા અને બબ્બુડા દેખાય છે.
અસ્ય માતા પિતા ભ્રાતા જામાતા તનયસ્ સુતા । અસ્મિન્ સદ્મનિ નિર્દગ્ધા દગ્ધૈષામ્ અન્તમ્ ઇચ્છતિ
આ ઘર માં એની માતા, પિતા, ભાઈ, જમાઈ, દીકરો અને દીકરી બધાં સળગી ગયા છે; હવે આ અગ્નિ બાકીના લોકોને પણ ભસ્મ કરવા તત્પર છે.
હા હા હા ગચ્છ ભોશ્ શીઘ્રમ્ એતદ્ અઙ્ગારમન્દિરમ્ । ઇતઃ પ્રવૃત્તં પતિતું સુમેરોશ્ શિખરં યથા
હાય! હાય! હાય! ભાઈ, તું જલ્દી આ અંગારાં ભરેલા ઘરમાંથી નીકળી જા; કારણ કે, આ ઘર હવે સુમેરુ પર્વતનું શિખર પડતું જાય તેમ તૂટી પડવાનું છે.
અહો શરશિલાશક્તિકુન્તપ્રાસાસિહેતયઃ । જ્વાલાસન્ધ્યભ્રપટલં વિશન્તિ શલભા ઇવ
અરે! તીરો, પથ્થરો, ભાલા, ભાલાં અને તલવાર જેવી શસ્ત્રો અગ્નિના ધૂમ્ર વાદળોમાં એવા ઘૂસી જાય છે જેમ પતંગિયાં જ્વાળામાં પાડી દે છે.
હેતિપ્રવાહા જ્વલનં નભસ્ સર્વે વિશન્ત્ય્ અહો । વડવાનલમ્ ઉજ્જ્વાલમ્ અર્ણઃપૂરા ઇવાર્ણવાત્
આકાશમાં ધધકતા અગ્નિમાં બધા પવનો જેમ પ્રવેશ કરે છે, એ જ રીતે દરિયાની ઊંચી લહેરો ઉગ્ર અગ્નિમાં સમાઈ જાય છે.
ધૂમાયન્તે મહાભ્રાણિ જ્વાલાશિખરકોટિષુ । સરસાન્ય્ અપિ શુષ્યન્તિ હૃદયાનીવ રાગિનામ્
મોટા વાદળો જ્વાળાની ટોચે ધૂમ્રવર્ણી થઈ જાય છે, અને તળાવો પણ સુકાઈ જાય છે, જેમ કામના વશ થયેલા લોકોના હૃદય સુકાઈ જાય છે.
આલાનત્વરુષૈવૈતા દન્તિભિર્ વૃક્ષપઙ્ક્તયઃ । સ્ફુટત્કટકટારાવં પાત્યન્તે કૃતપીત્કૃતૈઃ
કાંઠે ઊભેલા વૃક્ષોની પંક્તિઓ તપેલી અને ગુસ્સે ભરાઈ ગઈ છે, અને હાથીઓએ તેમને તોડી પાડતાં તેમની ડાળીઓ તૂટવાની ઊંચી અવાજ સાથે પડતી જાય છે.
પ્લુષ્ટપુષ્પફલસ્કન્ધગન્ધશ્રીકા ગૃહદ્રુમાઃ । ગતા નિર્દગ્ધસર્વસ્વા ગૃહસ્થા ઇવ દીનતામ્
ક્યારેક ફૂલ અને ફળની સુગંધથી ભરી રહેલા ઘરઆંગણાના વૃક્ષો હવે બળી ને બધું ગુમાવી ખાલી થઈ ગયા છે, જેમ બધું ગુમાવેલા ગૃહસ્થો નિરાશ થઈ જાય છે.
માતાપિતૃવિનિર્મુક્તા બાલકાસ્ તિમિરાવલીઃ । મથ્નન્તો ઽઙ્ગેષુ રથ્યાસુ કુડ્યપાતેન હા હતાઃ
માતા-પિતા વિના રહેલા બાળકો અંધકારમાં ભટકતા જાય છે, રસ્તાઓ પર દીવાલો પડી જવાથી તેમના શરીરે ઘા વાગે છે અને તેઓ દુઃખી થાય છે.
વત વિદ્રાવિતાન્ધસ્ય કરિણો રણમૂર્ધનિ । પતદઙ્ગારકાગારભારિણઃ કટુકૂજિતમ્
અંધ માણસો દ્વારા હાંકાયેલા હાથીઓ યુદ્ધના મથકમાં ભયાનક ગર્જના કરે છે, તેમના શરીર પર અંગારા અને બળતા કોથળા પડતાં ભારે થાય છે.
હા કષ્ઠમ્ અસિનિર્ભિન્નસ્કન્ધે સન્નદૃઢોલ્મુકે । પતિતો યન્ત્રપાષાણઃ પુરુષસ્યાશનિર્ યથા
હાય! તલવારથી ફાટેલો અને ખભામાં મજબૂતીથી ફસાયેલો પથ્થર, મશીનમાંથી પડતા વીજળીની જેમ માણસ પર પડી જાય છે.
ગવાશ્વમહિષાજોષ્ટ્રશ્વશૃગાલવૃકૈર્ અહો । ઘોરો રણ ઇહારબ્ધો માર્ગરોધક આકુલૈઃ
ગાય, ઘોડા, મહિષ, ઊંટ, કૂતરા અને વરુઓ—અહીં રસ્તા રોકીને ઊભેલા અને ગભરાટમાં પડેલા જીવોથી કેટલું ભયાનક યુદ્ધ શરૂ થયું છે!
પટૈઃ પટપટાશબ્દૈર્ જ્વલજ્જ્વાલાલિમારુતૈઃ । આક્રન્દિન્યસ્ સ્ત્રિયો યાન્તિ સ્થલપદ્માચિતા ઇવ
જલતી કપડાંની કરકશ અવાજ અને ધધકતી જ્વાળાની હવા વચ્ચે, રડતી સ્ત્રીઓ જમીન પર ફૂલેલા કમળોથી શોભાયમાન થઈ આગળ વધે છે.
સ્ત્રીણાં જ્વાલાલવાઃ પશ્ય લિહન્ત્ય્ અલકવલ્લરીઃ । કુર્વન્તો ઽશોકપુષ્પાભાં કરભા ઇવ પન્નગીઃ
જુઓ, સ્ત્રીઓની જ્વાળાની લપટો કેવી રીતે તેમના વાળને ચાટે છે, જે અશોકના ફૂલો જેવું દેખાય છે, જેમ હાથીઓ સાપ સાથે રમે છે.
હા હા હરિણશાવાક્ષ્યાઃ પક્ષ્મલેક્ષણપક્ષ્મસુ । કુશાગ્રેષ્વ્ ઇવ વિશ્રાન્તિમ્ એતિ કાર્ષાણવી શિખા
હાય! હરણની આંખ જેવી સ્ત્રીઓની પાંખી પાંપણ પર, કુશના પાંદડાં પર આરામ કરતી નાજુક જ્વાળા પહોંચી જાય છે.
દહ્યમાનો ઽપિ નિર્યાતિ ન કલત્રં વિના નરઃ । અહો બત દુરુચ્છેદાઃ પ્રાણિનાં સ્નેહવાગુરાઃ
જલતો હોવા છતાં, પુરુષ પોતાની પત્ની વિના નથી જતો; અરે, જીવાતોની લાગણીની બંધન કેટલી અแตกાય છે!
કરી રભસનિર્ભિન્નજ્વલદઙ્ગારપાદપૈઃ । પ્લુષ્ટપુષ્કરકઃ કોપાન્ મથ્નાત્ય્ ઉત્પુષ્કરં સરઃ
હાથી ઉગ્રતા સાથે જ્વલંત કાંડા ધરાવતાં વૃક્ષોને તોડી નાખે છે; ગુસ્સામાં, તે સુકાઈ ગયેલા કમળોથી ભરાયેલા તળાવને પોતાની સુંડથી ઉથલાવી નાખે છે.
ધૂમોઽમ્બુદપદં પ્રાપ્ય લોલાલાતતડિલ્લતમ્ । જ્વલદઙ્ગારનારાચનિકરં પરિવર્ષતિ
ધૂમ્રપટ જ્યારે વાદળ સુધી પહોંચે છે, ત્યારે તેની અશાંત અને પહોળી વીજલીઓ સાથે તે જ્વલંત અંગારાં જેવા તીક્ષ્ણ તીરોની વરસાદ કરે છે.
ઇહ ધૂમસ્ સ્ફુરદ્વહ્નિકણ આવર્તવૃત્તિમાન્ । સ્થિત આપીડવાન્ વ્યોમ્નિ રત્નપૂર ઇવામ્બરે
અહીં ધૂમ્રપટ, ચમકતા અગ્નિચણાંથી ભરેલો અને ગોળ ગોળ ફરતો, આકાશમાં એકઠો થઈને એમ ઉભો છે જાણે આકાશમાં રત્નોની ઢગલી હોય.
ગૌરમ્ અમ્બરમ્ આભાતિ જ્વાલાશિખરતેજસા । મૃત્યોર્ ઇવોત્સવે દત્તઃ કુઙ્કુમાઙ્કઃ કદર્થકઃ
જ્વાળાના શિખરનાં તેજથી આકાશ ફિક્કું ઝળહળતું લાગે છે; જાણે મૃત્યુના પર્વ માટે કુંકુમથી ચિહ્નિત થયેલું વિનાશનું સંકેત હોય.
અહો નુ વિષમં વૈરં વર્તતે વૃત્તિવર્જિતમ્ । હ્રિયન્તે રાજનાર્યો ઽપિ વરવીરૈર્ ઉદાયુધૈઃ
અરે, કેટલું ભયાનક અને અયોગ્ય છે આ વૈર! કોઈ સદ્ગુણ નથી તેમાં. મહાન શસ્ત્રો ધરાવતાં વીરોએ સારા રાજાઓને પણ મારી નાખ્યા છે.
લોલસ્રગ્દામકુસુમૈર્ માર્ગપ્રકરકારિકાઃ । અર્ધનિર્દગ્ધકવરીકીર્ણવક્ષસ્સ્થલામ્બરાઃ
રાજમાર્ગે કદી શણગારેલી સ્ત્રીઓના હાર, ગહણા ઢીલા પડી ગયા છે, ફૂલો છૂટા પડી ગયા છે, તેમના કપડાં અડધા બળી ગયા છે અને છાતી પર રાખ પણ છવાઈ ગયો છે.
આલોલામ્બરસંલક્ષ્યનિતમ્બજઘનસ્થલાઃ । પતન્માણિક્યવલયા વલિતાવનિમણ્ડલાઃ
હવે તેમના કપડાં હલતાં-ઢળતાં, કમર અને નિતંબ દેખાઈ આવે છે, હાથમાંથી રત્નજડિત કાંગણ જમીન પર પડી જાય છે અને શરીર જમીન તરફ વળે છે.
છિન્નહારલતાજાલવિકીર્ણામલમૌક્તિકાઃ । દૃષ્ટાદૃષ્ટસ્તનશ્રોણિપાર્શ્વોદ્યત્કનકપ્રભાઃ
હારેના દોરા અને મુક્તાની માળાઓ તૂટી ને ફાટી ગઈ છે, અને તેમના સ્તન, નિતંબ અને બાજુઓની ક્યારેક દેખાતી, ક્યારેક છુપાયેલી સુવર્ણ કાંતિ ઝળહળી રહી છે.
કુરરીકર્કશાક્રન્દમન્દીકૃતરણારવાઃ । ધારાપાત્યસ્રુનારાચભિન્નપાર્શ્વસ્થચેતનાઃ
યુદ્ધના ઘમાસાણને ગિધડોના કઠોર રડકા ધીમા પાડી દે છે, અને તીક્ષ્ણ બાણથી ઘાયલ થયેલા, લોહી વહાવતાં, અચેત પડેલા વીર જમીન પર વિખરાયા છે.
રક્તકર્દમબાષ્પામ્બુક્લિન્નગ્રથિતવાસસઃ । ભુજમૂલાર્પિતભુજૈર્ નીયમાના બલાન્ નૃભિઃ
તેમના વસ્ત્રો આંસુ, લોહી અને કાદવથી ભીંજાઈ ગયા છે; હાથ બીજા સૈનિકોના ખભા પર મૂકીને, તેઓ ધીમે ધીમે લઈ જવામાં આવે છે.
ક ઇવાસ્મત્પરિત્રાતા સ્યાદ્ ઇત્ય્ આદીનવીક્ષિતૈઃ । ઉત્પલૈર્ ઇવ વર્ષદ્ભિઃ પરિરોદિતસૈનિકાઃ
'હવે આપણને કોણ બચાવશે?' એવી વ્યથા ભરેલી આંખોથી સૈનિકો રડે છે, તેમનાં આંસુ કમળના ફૂલની જેમ વરસે છે.
મૃણાલકોમલાચ્છોરુમૂલજાલૈસ્ સુનિર્મલૈઃ । સ્વચ્છામ્બરતલાલક્ષ્યૈર્ આકાશનલિનીનિભાઃ
જેમ કમળના ડાંગર નરમ હોય છે, તેમ નાજુક જાંઘો અને શુદ્ધ, પાતળા પાયલથી શોભિત, અને કાચ જેવા પારદર્શક વસ્ત્રોથી તેઓ આકાશમાં ખીલેલા કમળ જેવા દેખાય છે.