કૃશાનુકણનારાચનિરન્તરતરામ્બરમ્ । બૃહદગ્નિશિખાજાલલુઠદ્દગ્ધપુરોત્કરમ્
આકાશમાં સતત તીક્ષ્ણ તીરો ઉડી રહ્યા હતા, જાણે આગે ભરેલા જંગલની જેમ, અને જમીન પર અગ્નિના જ્વાળાઓના ઢગલા વેરાયેલા હતા, જે ઘરોની પંક્તિઓને બળી નાખતા હતા.
રણદ્દ્વિરદસઙ્ઘટ્ટકુટ્ટિતોદ્ભટસદ્ભટમ્ । વિદ્રવત્તસ્કરચ્છેદમાર્ગકીર્ણમહાધનમ્
યુદ્ધમાં હાથીઓના અથડામણથી ભયાનક યોદ્ધાઓ ધરાશાયી થયા હતા, અને ભાગતા ચોરોને મારતાં રસ્તાઓ પર મોટું ધન વેરાયેલું હતું.
અઙ્ગારરાશિનિપતન્નરનાર્યુગ્રરોદનમ્ । સ્ફુટચ્ચટચટાશબ્દપ્રલુઠત્પ્લુષ્ટકાષ્ટકમ્
અંગારાના વરસાદથી પુરુષો અને સ્ત્રીઓનું રડવું વધુ જોરદાર બન્યું હતું, અને બળતા લાકડાંઓના ચટાકા અવાજો ગૂંજતા હતા, કારણ કે અગ્નિ બધું ભસ્મ કરી રહી હતી.
વિપુલાલાતચક્રૌઘશતસૂર્યનભસ્તલમ્ । અઙ્ગારશિખરાકીર્ણસમસ્તવસુધાતલમ્
આકાશમાં અસંખ્ય રથોના ચક્રો અને સૈંકડો સૂર્યો છવાયા હતા, જ્યારે આખી ધરતી અગ્નિના શિખરો વડે ઢંકાઈ ગઈ હતી.
દગ્ધાગ્નિકાષ્ઠક્રેઙ્કારરણજ્જ્વલનવૈણિકમ્ । દગ્ધજન્તુપરાક્રન્દરુદત્સકલસૈરિભમ્
સળગતાં લાકડાંઓની તડતડાટ વીણાની જેમ વાગી ઉઠી, અને સળગતાં પ્રાણીઓના—including હાથીઓના—વિલાપભર્યા રડવાનો અવાજ ચારે બાજુ ગૂંજી ઉઠ્યો.
પટવિશ્રાન્તરાજસ્ત્રીવૃદ્ધોત્સન્નહૃતાશનમ્ । સકલગ્રસનારમ્ભસોદ્યોગાગ્નિમહાશિખમ્
રાજા, રાણીઓ અને વડીલોએ ચટાઈ પર રાખેલું બધું જમવાનું બળી ગયું, અને મોટી અગ્નિએ બધું ગળી જવાની ઉત્સુકતા સાથે બધું ચપટીમાં ભસ્મ કરી નાખ્યું.
કટચ્છાક્કારદુક્કારકઠિનાગ્નિરણદ્ગૃહમ્ । અનન્તજન્તુભોજ્યાન્નવહ્નિમુક્તેન્ધનસ્પૃહમ્
ઘરોમાં અગ્નિની કઠોર તડતડ અને ગર્જના ગૂંજી ઉઠી, અને બળતણથી મુક્ત થયેલી જ્વાળાઓ અનંત જીવજંતુઓના ખોરાકને ગળી જવાની લાલસા રાખતી હતી.
અથ શુશ્રાવ તત્રાસૌ ગિરો રાજા વિદૂરથઃ । યોધાનાં દહ્યમાનાનાં પશ્યતામ્ અભિધાવતામ્
ત્યાં રાજા વિદૂરથએ પોતાના સૈનિકોના રડવાના અવાજો સાંભળ્યા, જે બળી રહ્યા હતા, destruction જોઈ રહ્યા હતા અને દોડતા હતા.
હા મત્તમરુદ્ ઊર્ધ્વસ્થાન્ અઙ્ગારગૃહપાદપાન્ । રણત્ખગવરલીનજ્વલનાન્ પાતયન્ સ્થિતઃ
હાય! પાગલ પવન ઉપર ઊભો રહીને ઘરોના છાપરાં અને વૃક્ષો પરથી અગ્નિની જ્વાળાઓ જેવી અગ્નિચીંટીઓ નીચે ફેંકી રહ્યો છે, અને આસપાસ તલવારોના અથડામણનો ગર્જન પણ ગૂંજતો રહ્યો છે.
હા ખડ્ગધારા પ્રાલેયશીતા દેહેષુ દન્તિનામ્ । લગ્ના મનસ્સુ મહતામ્ ઇવ વિજ્ઞાનસૂક્તયઃ
હાય! તલવારની ધાર બરફ જેવી ઠંડી છે, જે હાથીઓના શરીરમાં ઘૂસી ગઈ છે, જેમ મહાન લોકોના મનમાં જ્ઞાનની વાતો ઊંડે બેસી જાય છે.
હા તાત હેતયો લગ્નાસ્ તરુણીકવરીતૃણે । જ્વલન્તિ શુષ્કપર્ણૌઘા ઇવ વીરાનલેરિતાઃ
હાય, પિતા! મૃત્યુના કારણો યુવાનીના કાચા ઘાસમાં જ ઊંડે ઘૂસી ગયા છે, જેમ વીર પુરુષની આગથી સુકાઈ ગયેલા પાંદડાંનો ઢગલો સળગી ઊઠે છે.
આવર્તવર્તિની દીર્ઘા વહત્ય્ ઊર્ધ્વં તરઙ્ગિની । પશ્યેયં ધૂમયમુના વ્યોમગઙ્ગાં પ્રધાવતિ
લાંબી અને ચક્રવાત જેવી ધૂમાડાવાળી નદી ઉપર તરફ વહેતી જાય છે; હું જોઈ રહ્યો છું કે આકાશની ગંગા ધૂમાડાથી ભરાઈને ઝડપથી આગળ વધી રહી છે.
વહદુલ્મુકકાષ્ટૌર્ધ્વગામિની ધૂમનિમ્નગા । વૈમાનિકાન્ અન્ધયતિ પશ્યાગ્નિકણબુદ્બુદા
બળતી લાકડાંઓથી ઉપર ઉઠતો ધૂમ્રપાન, જેમ નદી વહે છે તેમ વહે છે, અને એ ધૂમ્રપાન દેવતાઓની આંખે અંધકાર કરે છે; જુઓ, એમાં અગ્નિના ચાંટા અને બબ્બુડા દેખાય છે.
અસ્ય માતા પિતા ભ્રાતા જામાતા તનયસ્ સુતા । અસ્મિન્ સદ્મનિ નિર્દગ્ધા દગ્ધૈષામ્ અન્તમ્ ઇચ્છતિ
આ ઘર માં એની માતા, પિતા, ભાઈ, જમાઈ, દીકરો અને દીકરી બધાં સળગી ગયા છે; હવે આ અગ્નિ બાકીના લોકોને પણ ભસ્મ કરવા તત્પર છે.
હા હા હા ગચ્છ ભોશ્ શીઘ્રમ્ એતદ્ અઙ્ગારમન્દિરમ્ । ઇતઃ પ્રવૃત્તં પતિતું સુમેરોશ્ શિખરં યથા
હાય! હાય! હાય! ભાઈ, તું જલ્દી આ અંગારાં ભરેલા ઘરમાંથી નીકળી જા; કારણ કે, આ ઘર હવે સુમેરુ પર્વતનું શિખર પડતું જાય તેમ તૂટી પડવાનું છે.
અહો શરશિલાશક્તિકુન્તપ્રાસાસિહેતયઃ । જ્વાલાસન્ધ્યભ્રપટલં વિશન્તિ શલભા ઇવ
અરે! તીરો, પથ્થરો, ભાલા, ભાલાં અને તલવાર જેવી શસ્ત્રો અગ્નિના ધૂમ્ર વાદળોમાં એવા ઘૂસી જાય છે જેમ પતંગિયાં જ્વાળામાં પાડી દે છે.
હેતિપ્રવાહા જ્વલનં નભસ્ સર્વે વિશન્ત્ય્ અહો । વડવાનલમ્ ઉજ્જ્વાલમ્ અર્ણઃપૂરા ઇવાર્ણવાત્
આકાશમાં ધધકતા અગ્નિમાં બધા પવનો જેમ પ્રવેશ કરે છે, એ જ રીતે દરિયાની ઊંચી લહેરો ઉગ્ર અગ્નિમાં સમાઈ જાય છે.
ધૂમાયન્તે મહાભ્રાણિ જ્વાલાશિખરકોટિષુ । સરસાન્ય્ અપિ શુષ્યન્તિ હૃદયાનીવ રાગિનામ્
મોટા વાદળો જ્વાળાની ટોચે ધૂમ્રવર્ણી થઈ જાય છે, અને તળાવો પણ સુકાઈ જાય છે, જેમ કામના વશ થયેલા લોકોના હૃદય સુકાઈ જાય છે.
આલાનત્વરુષૈવૈતા દન્તિભિર્ વૃક્ષપઙ્ક્તયઃ । સ્ફુટત્કટકટારાવં પાત્યન્તે કૃતપીત્કૃતૈઃ
કાંઠે ઊભેલા વૃક્ષોની પંક્તિઓ તપેલી અને ગુસ્સે ભરાઈ ગઈ છે, અને હાથીઓએ તેમને તોડી પાડતાં તેમની ડાળીઓ તૂટવાની ઊંચી અવાજ સાથે પડતી જાય છે.
પ્લુષ્ટપુષ્પફલસ્કન્ધગન્ધશ્રીકા ગૃહદ્રુમાઃ । ગતા નિર્દગ્ધસર્વસ્વા ગૃહસ્થા ઇવ દીનતામ્
ક્યારેક ફૂલ અને ફળની સુગંધથી ભરી રહેલા ઘરઆંગણાના વૃક્ષો હવે બળી ને બધું ગુમાવી ખાલી થઈ ગયા છે, જેમ બધું ગુમાવેલા ગૃહસ્થો નિરાશ થઈ જાય છે.
માતાપિતૃવિનિર્મુક્તા બાલકાસ્ તિમિરાવલીઃ । મથ્નન્તો ઽઙ્ગેષુ રથ્યાસુ કુડ્યપાતેન હા હતાઃ
માતા-પિતા વિના રહેલા બાળકો અંધકારમાં ભટકતા જાય છે, રસ્તાઓ પર દીવાલો પડી જવાથી તેમના શરીરે ઘા વાગે છે અને તેઓ દુઃખી થાય છે.
વત વિદ્રાવિતાન્ધસ્ય કરિણો રણમૂર્ધનિ । પતદઙ્ગારકાગારભારિણઃ કટુકૂજિતમ્
અંધ માણસો દ્વારા હાંકાયેલા હાથીઓ યુદ્ધના મથકમાં ભયાનક ગર્જના કરે છે, તેમના શરીર પર અંગારા અને બળતા કોથળા પડતાં ભારે થાય છે.
હા કષ્ઠમ્ અસિનિર્ભિન્નસ્કન્ધે સન્નદૃઢોલ્મુકે । પતિતો યન્ત્રપાષાણઃ પુરુષસ્યાશનિર્ યથા
હાય! તલવારથી ફાટેલો અને ખભામાં મજબૂતીથી ફસાયેલો પથ્થર, મશીનમાંથી પડતા વીજળીની જેમ માણસ પર પડી જાય છે.
ગવાશ્વમહિષાજોષ્ટ્રશ્વશૃગાલવૃકૈર્ અહો । ઘોરો રણ ઇહારબ્ધો માર્ગરોધક આકુલૈઃ
ગાય, ઘોડા, મહિષ, ઊંટ, કૂતરા અને વરુઓ—અહીં રસ્તા રોકીને ઊભેલા અને ગભરાટમાં પડેલા જીવોથી કેટલું ભયાનક યુદ્ધ શરૂ થયું છે!
પટૈઃ પટપટાશબ્દૈર્ જ્વલજ્જ્વાલાલિમારુતૈઃ । આક્રન્દિન્યસ્ સ્ત્રિયો યાન્તિ સ્થલપદ્માચિતા ઇવ
જલતી કપડાંની કરકશ અવાજ અને ધધકતી જ્વાળાની હવા વચ્ચે, રડતી સ્ત્રીઓ જમીન પર ફૂલેલા કમળોથી શોભાયમાન થઈ આગળ વધે છે.
સ્ત્રીણાં જ્વાલાલવાઃ પશ્ય લિહન્ત્ય્ અલકવલ્લરીઃ । કુર્વન્તો ઽશોકપુષ્પાભાં કરભા ઇવ પન્નગીઃ
જુઓ, સ્ત્રીઓની જ્વાળાની લપટો કેવી રીતે તેમના વાળને ચાટે છે, જે અશોકના ફૂલો જેવું દેખાય છે, જેમ હાથીઓ સાપ સાથે રમે છે.
હા હા હરિણશાવાક્ષ્યાઃ પક્ષ્મલેક્ષણપક્ષ્મસુ । કુશાગ્રેષ્વ્ ઇવ વિશ્રાન્તિમ્ એતિ કાર્ષાણવી શિખા
હાય! હરણની આંખ જેવી સ્ત્રીઓની પાંખી પાંપણ પર, કુશના પાંદડાં પર આરામ કરતી નાજુક જ્વાળા પહોંચી જાય છે.
દહ્યમાનો ઽપિ નિર્યાતિ ન કલત્રં વિના નરઃ । અહો બત દુરુચ્છેદાઃ પ્રાણિનાં સ્નેહવાગુરાઃ
જલતો હોવા છતાં, પુરુષ પોતાની પત્ની વિના નથી જતો; અરે, જીવાતોની લાગણીની બંધન કેટલી અแตกાય છે!
કરી રભસનિર્ભિન્નજ્વલદઙ્ગારપાદપૈઃ । પ્લુષ્ટપુષ્કરકઃ કોપાન્ મથ્નાત્ય્ ઉત્પુષ્કરં સરઃ
હાથી ઉગ્રતા સાથે જ્વલંત કાંડા ધરાવતાં વૃક્ષોને તોડી નાખે છે; ગુસ્સામાં, તે સુકાઈ ગયેલા કમળોથી ભરાયેલા તળાવને પોતાની સુંડથી ઉથલાવી નાખે છે.
ધૂમોઽમ્બુદપદં પ્રાપ્ય લોલાલાતતડિલ્લતમ્ । જ્વલદઙ્ગારનારાચનિકરં પરિવર્ષતિ
ધૂમ્રપટ જ્યારે વાદળ સુધી પહોંચે છે, ત્યારે તેની અશાંત અને પહોળી વીજલીઓ સાથે તે જ્વલંત અંગારાં જેવા તીક્ષ્ણ તીરોની વરસાદ કરે છે.