યદ્ એવામ્બુ સ આવર્તો ન ત્વ્ અસ્ત્ય્ આવર્ત વસ્તુસત્ । દૃષ્ટ્વૈવાસ્તે દૃશ્યમ્ ઇવ દૃશ્યં ન ત્વ્ અસ્તિ વસ્તુસત્
જેમ વાવાઝોડું માત્ર પાણી જ છે, એ અલગથી કંઈ વસ્તુ નથી, એ જ રીતે, આપણે જે કંઈ જોીએ છીએ એ માત્ર અનુભવમાં જ છે, એનું પોતાનું અલગ અસ્તિત્વ નથી.
ચિદ્વ્યોમ્નો ભૂતનભસિ કચનં યન્ મણેર્ ઇવ । તજ્ જગદ્ ભાતિ નાનાત્મરત્નં શ્વભ્રમ્ ઇવામ્બરે
ચેતનાના આકાશમાં, પાંજરામાં જેમ રત્નમાં પ્રતિબિંબ પડે છે, એ રીતે જ જગત દેખાય છે. એ જગત અનેક પ્રકારના આત્માના રત્નની જેમ ઝળહળે છે, જેમ આકાશમાં વાદળ હોય છે.
મદ્બુદ્ધાર્થો જગચ્છબ્દો વિદ્યતે પરમં પદમ્ । ત્વદ્બુદ્ધાર્થસ્ તુ નાસ્ત્ય્ એવ ત્વમહંશબ્દકાવ્ અપિ
મારા સમજથી 'જગત' શબ્દનો અર્થ થાય છે, એ જ પરમ અવસ્થાને દર્શાવે છે. પણ તારી સમજ પ્રમાણે તો 'તું' કે 'હું' એમ કોઈ શબ્દોનું અસ્તિત્વ જ નથી.
તસ્માલ્ લીલાસરસ્વત્યાવ્ આકાશવપુષૌ સ્થિતે । સર્વગે પરમાત્માચ્છે સર્વત્રાપ્રતિઘે ઽનઘે
એથી, પાપરહિતે, લીલા અને સરસ્વતી આકાશરૂપે સર્વત્ર વ્યાપી રહી છે, સર્વવ્યાપક પરમાત્માથી અવરોધ વિના.
યત્ર તત્ર તદા વ્યોમ્નિ યથાકાશં યથેપ્સિતમ્ । ઉદયં કુરુતસ્ તેન તદ્ગૃહે તે સ્થિતિં ગતે
જ્યાં અને જ્યારે, જે રીતે ઇચ્છે છે, એ આકાશમાં પોતાનું પ્રગટાવ કરે છે—એ રીતે જ એ ઘર માં પ્રવેશી ત્યાં રહે છે.
સર્વત્ર સમ્ભવતિ ચિદ્ગગનં તદન્તસ્ તદ્વેદનં કલનમ્ આમનનં વિસારિ । તચ્ ચાતિવાહિકમ્ ઇહાહુર્ અકુડ્યમ્ એવ દેહં કથં ક ઇવ તં વદ કિં રુણદ્ધિ
ચેતનાનું આકાશ સર્વત્ર ઉદ્ભવે છે; તેમાં અનુભવ, વિચાર, સ્મરણ અને વિસ્તરણ રહે છે. અહીં તેને અતિશય દૈવી દેહ કહે છે, જે ક્યારેય અવરોધાય નહીં—તો મને કહો, તેને કોણ, કેમ કે કઈ રીતે રોકી શકે?
તયોઃ પ્રવિષ્ટયોર્ દેવ્યોઃ પદ્મસદ્મ બભૂવ તત્ । ચન્દ્રદ્વયોદયોદ્દ્યોતધવલોદરસુન્દરમ્
જ્યારે એ બે દેવીઓ અંદર પ્રવેશી, ત્યારે એ કમળના મહેલનું રૂપ દેખાયું, જેનું અંદર એકદમ શુદ્ધ અને સુંદર હતું, અને બે ચાંદ્રમાઓ ઉગ્યા હોય એવી શીતલ તેજસ્વિતા છવાઈ ગઈ હતી.
કોમલામલસૌગન્ધ્યમૃદુમન્દારમારુતમ્ । તત્પ્રભાવેણ નિદ્રાલુનૃપેતરરણાઙ્ગનમ્
એ મહેલ કોમળ, નિર્મળ અને સુગંધિત હતો, તેમાં હલકી અને શીતલ પવન વહેતી હતી; એની અસરથી રાજાઓ જ્યાં સુતા હતા એ યુદ્ધભૂમિ પણ જાણે સ્વર્ગ જેવી લાગવા લાગી.
સૌભાગ્યનન્દનોદ્યાનં વિદ્રુતવ્યાધિવેદનમ્ । સવસન્તં વનમ્ ઇવ ફુલ્લં પ્રાતર્ ઇવામ્બુજમ્
એ મહેલ જાણે સૌભાગ્ય અને આનંદથી ભરેલું બગીચું હતું, જ્યાં કોઈ રોગ કે દુઃખ ન હતું; વસંત ઋતુમાં ફૂલેલા વન જેવું કે વહેલી સવારના ખીલેલા કમળ જેવું તે મનોહર લાગતું હતું.
તયોર્ દેહપ્રભાપૂરૈશ્ શશિનિષ્ષ્યન્દશીતલૈઃ । આહ્લાદિતો ઽસૌ બુબુધે રાજોક્ષિત ઇવામૃતૈઃ
એ બંને દેવીઓના શરીરથી નીકળતી ચાંદની જેવી ઠંડી કિરણોથી તે આનંદિત થયો અને જાણે અમૃતથી અભિષેક કરાયેલા રાજા જેવો જાગૃત થયો.
આસનદ્વયવિશ્રાન્તં સ દદર્શાપ્સરોદ્વયમ્ । મેરુશૃઙ્ગદ્વયે લીનં ચન્દ્રદ્વયમ્ ઇવોદિતમ્
એ રાજાએ બે આસન પર આરામ કરતી બે અપ્સરાઓને જોયા, જેમ કે મેરુ પર્વતના બે શિખરો પર ઉગેલા અને એકબીજામાં લીન થયેલા બે ચાંદ્રમાઓ હોય.
નિમેષમ્ ઇવ સઞ્ચિન્ત્ય સ વિસ્મિતમના નૃપઃ । ઉત્તસ્થૌ શયનાચ્ છેષાદ્ ઇવ ચક્રગદાધરઃ
થોડુંક ક્ષણ વિચાર કરીને, આશ્ચર્યથી ભરાયેલા મનથી એ રાજા પોતાના શયનસ્થાન પરથી ઊભો થયો, જાણે ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર ભગવાન ઊંઘમાંથી જાગ્યા હોય.
પરિસમ્યમિતાલમ્બમાલ્યહારવરામ્બરઃ । પુષ્પોત્કર ઇવોત્ફુલ્લં જગ્રાહ કુસુમાઞ્જલિમ્
માળ, હાર અને સુંદર વસ્ત્રો સારી રીતે પહેરીને, એ રાજાએ તાજા ખીલી ગયેલા ફૂલોનો એક મુઠ્ઠી ભર્યો, જે ફૂલોના ગૂચ્છા જેવો લાગતો હતો.
ઉપધાનપ્રદેશસ્થાત્ સ્વયં પટલકોદરાત્ । બદ્ધપદ્માસનો ભૂમૌ ભૂત્વોવાચેદમ્ આનતઃ
કુશન પડેલા સ્થળની પાસે, પોતે કમર પરથી વસ્ત્ર ખેંચીને, જમીન પર પદ્માસનમાં બેસી, નમ્રતાથી નમન કરીને એમ બોલ્યો.
જયતાં જન્મદૌસ્સ્થિત્યદાહદોષશશિપ્રભે । દેવ્યૌ બાહ્યાન્તરતમોવિદ્રાવણરવિપ્રભે
જય હો, ચંદ્ર જેવી તેજસ્વી દેવીઓ! જન્મ, અસ્થિરતા અને દુઃખની તપસ્યા જેવા દોષોને દૂર કરો છો; બહાર અને અંદરના અંધકારને દૂર કરતી તમારી મહાન ગુંજ સાથે પ્રકાશિત થો.
તયોર્ ઉક્ત્વેતિ તત્યાજ પાદયોઃ કુસુમાઞ્જલિમ્ । તીરદ્રુમો વિકસિતં પદ્મિન્યોઃ પદ્મયોર્ ઇવ
એવું કહીને, તેણે તેમના પગ પાસે ફૂલોનો અંજલિ મૂકી દીધો, જાણે કે કિનારે ઊભેલો ફૂલેલો વૃક્ષ કમળની જોડને કમળ અર્પણ કરે છે.
લીલાયૈ ભૂપજન્માથ વક્તું મન્ત્રિણમ્ ઈશ્વરી । બોધયામ્ આસ પાર્શ્વસ્થં સઙ્કલ્પેન સરસ્વતી
પછી, લીલાને રાજાના જન્મની વાત કહેવા માટે, દેવી સરસ્વતીએ પોતાની ઈચ્છાથી નજીક ઊભેલા મંત્રીને જાગૃત કર્યો.
પ્રબુદ્ધો ઽપ્સરસૌ દૃષ્ટ્વા પ્રણમ્ય કુસુમાઞ્જલિમ્ । તયોઃ પાદેષુ સન્ત્યજ્ય વિવેશ પુરતો નતઃ
જાગીને, તેણે બે અપ્સરાઓને જોયા, શ્રદ્ધાથી ફૂલોનો અંજલિ અર્પણ કર્યો, તેમને તેમના પગ પાસે મૂકી, નમ્રતાથી આગળ આવીને ઉભો રહ્યો.
ઉવાચ દેવી હે રાજન્ કસ્ ત્વમ્ કસ્ય સુતઃ કદા । ઇહ જાત ઇતિ શ્રુત્વા સ મન્ત્રી વાક્યમ્ અબ્રવીત્
દેવીએ કહ્યું: હે રાજા, તમે કોણ છો? તમે કોના પુત્ર છો? અને ક્યારે અહીં જન્મ્યા છો? આ સાંભળીને મંત્રીએ ઉત્તર આપ્યો.
દેવ્યૌ યુષ્મત્પ્રસાદો ઽયં ભવત્યોર્ અપિ યત્ પુરઃ । વક્તું શક્નોમિ તદ્ ઇદં શ્રૂયતાં જન્મ મત્પ્રભોઃ
હે દેવીઓ, આપની કૃપાથી હું આપની સામે ખુલ્લેઆમ વાત કરી શકું છું; તેથી હવે મારા સ્વામીના જન્મની વાત ધ્યાનથી સાંભળો.
આસીદ્ ઇક્ષ્વાકુવંશોત્થો રાજા રાજીવલોચનઃ । શ્રીમત્કુન્દરથો નામ દોશ્છાયાચ્છાદિતાવનિઃ
એક રાજા હતા, જે ઇક્ષ્વાકુ વંશના વંશજ હતા, જેમની આંખો કમળ જેવી હતી. તેમનું નામ કુન્દરથ હતું અને તેમના રાજ્ય પર દોષોની છાંયા છવાયેલી હતી.
તસ્યાભૂદ્ ઇન્દુવદનઃ પુત્રો ભદ્રરથાભિધઃ । તસ્ય વિશ્વરથઃ પુત્રસ્ તસ્ય પુત્રો બૃહદ્રથઃ
તેમને ચાંદની જેવું મુખ ધરાવતો પુત્ર હતો, તેનું નામ ભદ્રરથ હતું. ભદ્રરથના પુત્રનું નામ વિશ્વરથ હતું અને વિશ્વરથના પુત્રનું નામ બૃહદ્રથ હતું.
તસ્ય સિન્ધુરથઃ પુત્રસ્ તસ્ય શૈલરથસ્ સુતઃ । તસ્ય કામરથઃ પુત્રસ્ તસ્ય પુત્રો મહારથઃ
બૃહદરથના પુત્ર હતા સિંધુરથ, સિંધુરથના પુત્ર હતા શૈલરથ, શૈલરથના પુત્ર હતા કામરથ અને કામરથના પુત્ર હતા મહારથ.
તસ્ય વિષ્ણુરથઃ પુત્રસ્ તસ્ય પુત્રઃ કલારથઃ । તસ્ય સૂર્યરથઃ પુત્રસ્ તસ્ય પુત્રો નભોરથઃ
મહારથના પુત્ર હતા વિષ્ણુરથ, વિષ્ણુરથના પુત્ર હતા કલારથ, કલારથના પુત્ર હતા સૂર્યરથ અને સૂર્યરથના પુત્ર હતા નભોરથ.
અયમ્ અસ્મત્પ્રભુસ્ તસ્ય પુત્રઃ પૂર્ણામલદ્યુતેઃ । અમૃતાપૂરિતરથઃ ક્ષીરોદસ્યેવ ચન્દ્રમાઃ
આ મારા સ્વામી નભોરથના પુત્ર છે, જેમના શરીરમાં પૂર્ણ પવિત્રતા ઝળહળે છે, જેમના રથમાં અમૃત ભરેલું છે, જેમ કે ક્ષીરસાગરમાં ચાંદ્રમા.
મહદ્ભિઃ પુણ્યસમ્ભારૈર્ વિદૂરથ ઇતિ શ્રુતઃ । જાતો માતુસ્ સુમિત્રાયા ગૌર્યા ગુહ ઇવાપરઃ
એવી મહાન પુણ્યસંચયથી જન્મેલા, માતા સુમિત્રાના પુત્ર તરીકે વિદૂરથ તરીકે જાણીતા છે, જેમ ગૌરી જેવી સુંદર માતાથી ગુહાનો જન્મ થયો હતો તેમ.
પિતાસ્ય દશવર્ષસ્ય દત્ત્વા રાજ્યં વનં ગતઃ । પાલયત્ય્ એષ ભૂપીઠં તતઃપ્રભૃતિ ધર્મતઃ
પિતાએ દસ વર્ષના વયે રાજપદ આપીને પોતે વનમાં ગયા હતા; ત્યારથી આ રાજાએ ધર્મપૂર્વક રાજ્ય સંભાળ્યું છે.
ભવન્ત્યાવ્ અદ્ય સમ્પ્રાપ્તે ફલિતે સુકૃતદ્રુમે । દેવ્યૌ દીર્ઘતપઃક્લેશશતદુષ્પ્રાપદર્શને
આજે, જ્યારે સારા કર્મોનું વૃક્ષ ફળ્યું છે, ત્યારે તમે બંને રાણીઓ, જેઓ લાંબા સમય સુધી કઠિન તપસ્યાના દુઃખ સહન કરતા હતા, હવે પ્રગટ થયા છો.
ઇત્ય્ અયં વસુધાધીશો વિદૂરથ ઇતિ શ્રુતઃ । અદ્ય યુષ્મત્પ્રસાદેન પરાં પાવનતાં ગતઃ
આ રીતે, આ ધરતીના રાજાને વિદૂરથ કહેવામાં આવે છે; આજે, તમારી કૃપાથી તેને સર્વોચ્ચ પવિત્રતા મળી છે.
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા સંસ્થિતે તૂષ્ણીં મન્ત્રિણ્ય્ અવનિપે તથા । કૃતાઞ્જલૌ નતમુખે બદ્ધપદ્માસને ઽવનૌ
આ રીતે કહ્યા પછી, રાજા અને મંત્રી બંને જમીન પર પદ્માસનમાં બેઠા, હાથ જોડ્યા, માથું નમાવ્યું અને શાંતિથી સ્થિર રહ્યા.