વિવૃત્તાસઙ્ખ્યાશ્વદ્વિરદપુરુષાધીશ્વરરથપ્રવૃત્તાસ્તગ્રીવપ્રકૃતિરુધિરોદ્ગારસુસરિત્ । રણોદ્યાનં મૃત્યોસ્ તદ્ અભવદ્ અશુષ્કાયુધલતં સશૈલં કલ્પાન્તે જગદ્ ઇવ વિપર્યસ્તમ્ અખિલમ્
અહીં અણગણ્ય ઘોડા, હાથી, માણસો, રાજાઓ અને રથો પડ્યા હતા, એમના ગળામાંથી લોહીની નદીઓ વહેતી હતી; એ મરણનું મેદાન, જ્યાં હથિયારો ખુલ્લા હતા અને પહાડો હતા, આખા જગતના કલ્યાણકાળના અંતે જેવો ઉલટપલટ થઈ જાય છે, એવું દેખાતું હતું.
અથ વીર ઇવારક્તઃ કાલેનાસ્તમિતો રવિઃ । શશ્વત્તેજઃપરિમ્લાનપ્રતાપો ઽબ્ધૌ સમુજ્ઝિતઃ
પછી, જેમ યોદ્ધા લોહીથી લથપથ થઈને યુદ્ધમાં પડી જાય છે, તેમ સમયના પ્રભાવથી સૂર્ય પણ અસ્ત થયો; એની કિરણો હંમેશા માટે ઓળી ગઈ, એની તેજસ્વિતા દરિયામાં છૂટી ગઈ.
રણરક્તરુચિવ્યોમદર્પણપ્રતિબિમ્બિતા । અહ્નસ્ સૂર્યશિરશ્છેદે સન્ધ્યાલેખોદભૂત્ ક્ષણાત્
યુદ્ધના લોહીની લાલિમાથી આકાશના દર્પણમાં પડછાયાં પડતાં, દિવસના અંતે સૂર્યનું શિરસ્ કપાઈ ગયું ત્યારે એક પળમાં સંધ્યાની રેખા ઊભી રહી.
ભૂપાતાલનભોદિગ્ભ્યઃ પ્રલયાબ્ધિજલૌઘવત્ । સમાજગ્મુસ્ તમસ્તાલા વેતાલવલયા ઇવ
પૃથ્વી, પાતાળ, આકાશ અને ચારે દિશાઓમાંથી અંધકાર એ રીતે વહેતો આવ્યો, જેમ પ્રલયના પાણીની લહેરો આવે છે, અને એ અંધકાર ભૂતપ્રેતના ગોળ જેવા બધું ઘેરી વળ્યો.
દૃષ્ટં ધ્વાન્તાસિદલિતે દિનનાગેન્દ્રમસ્તકે । સન્ધ્યારાગારુણાકીર્ણં તારાનિકરમૌક્તિકમ્
જ્યારે અંધકાર છિદ્રાયો, ત્યારે દિવસના પર્વતની ચોટી પર સૂર્ય દેખાયો, સાંજના લાલિમા રંગથી શોભિત અને તારાઓના મોતીથી સજ્જ હતો.
નિસ્સત્ત્વેષુ તમોઽન્ધેષુ સરસ્સ્વ્ અરસશાલિષુ । સઙ્કોચમ્ આયયુઃ પદ્મા મૃતાનાં હૃદયેષ્વ્ ઇવ
જ્યાં જીવંતપણા નહોતું અને ઘોર અંધકાર હતો, અને સરોવર પણ સ્વાદવિહોણાં હતાં, ત્યાં કમળો સુકાઈ ગયા, જાણે મૃત લોકોના હૃદયમાં સુકાઈ જાય છે તેમ.
મીલત્પક્ષાઃ ક્ષણાત્ સુપ્તાઃ કચ્છવ્રુડિતકન્ધરાઃ । કુલાયેષુ ખગા આસન્ સર્વાઙ્ગેષ્વ્ ઇવ હેતયઃ
પાંખો ઢળી ગઈ, પક્ષીઓ તરત ઊંઘી ગયા, કાચબાની જેમ ગળા અંદર ખેંચી લીધા; તેઓ પોતાના ગૂંઝમાં આરામ કરતા, જેમ દરેક અંગમાં કારણો આરામ કરે છે.
આસન્નચન્દ્રસુભગાલોકાઃ કુમુદપઙ્ક્તયઃ । ઉલ્લસદ્ધૃદયા જાતા વીરપક્ષેષ્વ્ ઇવ શ્રિયઃ
નજીકના ચાંદની મધુર પ્રકાશથી કમળોની પંક્તિઓ રમણીય બની, આનંદથી ખીલી ઉઠી, જાણે વીર પુરુષોમાં સમૃદ્ધિ ફૂટી નીકળે તેમ.
રક્તવારિમયી સાયસઙ્ગગુપ્તશિલીમુખા । સઙ્કુચદ્વક્ત્રપદ્માભૂદ્ રણભૂમિર્ ઇવાબ્જિની
લાલ પાણીથી ભરાયેલું કમળતળાવ, સાંજના તીક્ષ્ણ કાંટાઓથી રક્ષાયેલું, કમળોના મુંદાતા મુખથી યુદ્ધભૂમિ જેવું લાગી રહ્યું હતું.
ઉપર્ય્ અભૂદ્ વ્યોમસરસ્ તારાકુમુદમણ્ડિતમ્ । અધસ્ ત્વ્ અભૂદ્ વારિવિયત્ સ્ફુરત્કુમુદતારકમ્
ઉપર આકાશતળાવ તારાઓના કમળથી શોભાયમાન હતું અને નીચે પાણીમાં કમળ અને તારાઓ ઝળહળતા હતાં.
તમાંસ્ય્ અપીતકાર્યાણિ ભૂતાનિ ચાખિલાન્ય્ અલમ્ । પયાંસીવ વિસેરૂનિ પ્રસૃતાનિ દિશં પ્રતિ
અંધકાર અને સર્વ પ્રાણીઓ, પોતાનું કાર્ય પૂર્ણ કરીને, પાણીની જેમ દરેક દિશામાં વહેતા ફેલાઈ ગયા.
આસીદ્ રણાઙ્ગનં ગાયદ્વેતાલકુલસઙ્કુલમ્ । ક્વણત્કઙ્કાલકણ્ઠસ્થકઙ્કકાકોલકેલિમત્
યુદ્ધભૂમિ ગાતા ભૂતપ્રેતોથી ભરાઈ ગઈ હતી અને ત્યાં હડ્ડીઓના ખખડાટ સાથે કાગડા અને ગિધડોની રમૂજી ટહૂક સાંભળાતી હતી.
રથકાષ્ટચિતિજ્વાલાસતારામ્બરભાસુરમ્ । પચત્પચપચાશબ્દમેદોમાંસમયાનલમ્
રથના લાકડાથી બનેલા ચિતાની જ્વાળાઓના તેજથી તે જગમગતું છે, ચમકતી ચીંગારીઓ ઉડી રહી છે, અને તે અગ્નિ ચરબી અને માંસથી ભડકે છે, 'પચપચ' અવાજ સાથે સળગી રહી છે.
શવાઙ્ગાસ્થિસ્ફુટાસ્ફોટલુઠચ્ચિતિચયોલ્મુકમ્ । વેતાલલલનારબ્ધજલલીલાતિરોહિતમ્
મૃતદેહોની હાડકાંના ટુકડા ફાટી ફાટી છૂટે છે, ચિતાગૃહમાં લાશોના ઢગલા પથરાયા છે, અને ભૂત-પ્રેતો ત્યાં પાણીમાં રમતો રમે છે, ચિતાની રમતમાં છુપાયેલા છે.
શ્વકાકયક્ષવેતાલતાલકોલાહલોલ્બણમ્ । સમાગમેન ભૂતાનાં સમુડ્ડીનવનોપમમ્
કૂતરા, કાગડા, યક્ષ અને ભૂતોના ગાંસગાંસ અને હોહલાથી એ જગ્યા ગૂંજી રહી છે, જાણે બધા પ્રકારના જીવજંતુઓ એક જ વનમાં ભેગા થઈને હલચલ મચાવી હોય.
રક્તમાંસવસામેદોહરણવ્યગ્રડાકિનમ્ । ચર્વિતાસૃગ્વસામાંસસ્રવત્સૃક્વિપિશાચકમ્
ડાકિનીઓ લોહી, માંસ, ચરબી અને મજ્જા ખેંચી લે છે, જ્યારે પિશાચો ટપકતું લોહી, ચરબી અને માંસ ચાવી અને ચૂસી રહ્યા છે.
સભ્યમધ્યચિતાલોકપ્રકટાસૃક્શવવ્રજમ્ । ખરૂપિકાનીયમાનાશ્વસન્ન્યસ્તમહાશવમ્
સભાની વચ્ચે સ્મશાન સ્પષ્ટ દેખાય છે, જ્યાં લોહીની ધારો વહે છે અને લાશોના ઢગલા પડેલા છે. ત્યાં ખટમાળાઓ એક મોટી લાશ લાવીને મૂકે છે અને બાજુમાં ઘોડો પણ મુકેલો છે.
ઉત્તાણ્ડવોગ્રકુમ્ભાણ્ડમણ્ડલોડ્ડામરોદરમ્ । છમચ્છમિવિલાપાન્તં મેદોઽસૃગ્બાષ્પસામ્બુદમ્
આ જગ્યા હાડકાં અને ખોપડીઓના ભયાનક નૃત્યથી ભરાઈ ગઈ છે, જ્યાં ફાટેલા પેટો દેખાય છે, શિયાળાઓના રડવાથી અંત આવે છે અને ચારે બાજુ ચરબી, લોહી અને આંસુઓના વાદળો ફેલાયેલા છે.
વહદ્રક્તનદીરંહોરૂઢભૂચરરૂપિકમ્ । વેતાલાકુલકઙ્કાલકર્ષણાકુલકાકકમ્
વહેતી લોહીની નદી ધસી આવે છે, જેમાં ભૂતપ્રેતો વસે છે. કાગડા હાડકાં ખેંચી રહ્યા છે અને આસપાસ ભૂતપ્રેતોનો જમાવડો થયો છે.
મૃતેભોદરમઞ્જૂષાસુપ્તવેતાલબાલકમ્ । વિવિક્તૈકતરૂદ્દેશપાનક્રીડાસ્થરાક્ષસમ્
મૃતદેહોના ખોખામાં નાના ભૂતપ્રેતો ઊંઘે છે. એકાંતમાં એક ઝાડ નીચે, રાક્ષસ પોતાની પીવાની રમતમાં મગ્ન છે.
મત્તવેતાલકલહે ચિતાલાતરણોજ્જ્વલમ્ । વહદ્રક્તવસામિશ્રગન્ધબન્ધુરમારુતમ્
મદમસ્ત ભૂતોના ઝઘડામાં શમશાન પ્રગટ જ્વાળાઓથી ધધકતું હતું, અને લોહી તથા ચરબીની ગંધથી ભરેલા પવન ત્યાં ફૂંકાઈ રહ્યા હતા.
રૂપિકાપેટકે વેગરણદ્રુટરુટારવમ્ । અર્ધપક્વશવાસ્વાદલુબ્ધયક્ષોલ્લસત્કિલિ
સિક્કા અને જૂઆના અવાજ વચ્ચે, તીવ્ર અને કઠોર ચીસો સંભળાતી હતી, અને અડધા શેકાયેલા મૃતદેહની લાલચમાં યક્ષો આનંદથી ઉછળી રહ્યા હતા.
તુઙ્ગવઙ્ગકલિઙ્ગાઙ્ગતઙ્ગનાઙ્ગલગત્ખગમ્ । તારાપાતોપમભવત્સંમુખજ્વાલરૂપિકમ્
બંગાળ અને કલિંગની સ્ત્રીઓના હાથમાં તલવાર હતી, અને તેમના સામે જ્વાળાઓ તારા પડવાથી પણ વધુ તેજસ્વી લાગતી હતી.
પતદ્વેતાલસોલ્લાસમધ્યસ્થાસૃક્સુરૂપિકમ્ । પિશાચાકર્ણિતાભ્યર્ણયોગિનીગણગાયનમ્
પડતા ભૂતોના ઉત્સાહ વચ્ચે લોહી વહેતું હતું, અને નજીકમાં યોગિનીઓના જૂથો ગીત ગાતા હતા, જેને પિશાચોએ સાંભળ્યું.
પ્રસૃતાન્ત્રમહાતન્ત્રીપ્રાયસમ્પન્નવાદનમ્ । પિશાચવાસનોત્ક્રાન્તપિશાચીભૂતમાનવમ્
મોટા તારાવાળા વાદ્યોના મીઠા સૂર વગાડાતા, અને માણસો પિશાચી વાસનાથી ઘેરાઈને, પોતે પણ પિશાચી જેવા બની જતા.
રૂપિકાલોકનાપૂર્વત્રાસાર્ધમૃતસદ્ભટમ્ । ક્વચિદ્વેતાલરક્ષોભિર્ અહનીવોન્નમદ્રણમ્
કેટલાંક વીર, જે ભૂતને ક્યારેય જોયા નહોતાં અને કદી ડર્યા નહોતાં, હવે અડધા મરી ગયા જેવા ડરીને ઊભા રહ્યા; અને ક્યારેક ભૂતો અને રાક્ષસો ધરતી પર ઊભા થઈ જતા.
ખરૂપિકાસ્કન્ધપતચ્છવત્રસ્તનિશાચરમ્ । નભસ્સઙ્ઘટિતાપૂર્વભૂતપેટકસઙ્કટમ્
કેટલાંક રાત્રિમાં ફરતા જીવ, ભૂતોના ખભા પરથી પડેલા મૃતદેહ જોઈ ડરી ગયા અને ભયથી, ભૂતોથી ભરેલા આકાશના સંકુચિત જગ્યામાં ભેગા થઈ ગયા.
અતિપ્રયત્નાપહૃતમ્રિયમાણનરાધિપમ્ । સુભક્ષાપેક્ષિયક્ષેક્ષાવિક્ષિપ્તશવરાશિમત્
કેટલાંક મરતા રાજાઓને બહુ જ મહેનતે ઉઠાવી લઈ જવામાં આવ્યા, અને યક્ષો સારા ભોજનની આશામાં ઉલટપલટ કરતા, શવરાઓના ઢગલા ચુંથાઈ ગયા.
શિવામુખાનલશિખાખણ્ડૈશ્ છમિતનક્તગૈઃ । સમુડ્ડીનનવાશોકપુષ્પગુચ્છમ્ ઇવાભિતઃ
ભૂતોના મોઢામાંથી નીકળતી અગ્નિની જ્વાળાઓના ટુકડાઓથી રાતનું અંધકાર દૂર થઈ જાય છે, જાણે તાજા અશોકના ફૂલોના ગુચ્છો ચારે બાજુ છવાઈ ગયા હોય.
કબન્ધકન્ધરાબદ્ધવ્યગ્રવેતાલબાલકમ્ । યક્ષરક્ષઃપિશાચાજિકચદાકાશગોલ્મુકમ્
કેટલાંક બાળકો એવા છે કે જેમના ધડ પર કબંધ જેવા ગળા બંધાયેલા છે, અને આકાશમાં યક્ષ, રાક્ષસ, પિશાચ, અજ, ચાડા અને ગોળાકાર ભૂતો ભરી ગયા છે.