નાગાગસ્યૂતહેત્યોઘવૃક્ષાંશુકુસુમાકુલમ્ । કઙ્કકૃષ્ટાન્ત્રરશનાવૃન્દજાલકિતામ્બરમ્
તે સ્થળે વિરાંગણાઓના કપડાં અને ફૂલો છૂટેલા પડ્યા હતા, અને શિયાળોએ ખેંચેલી આંતરડાંની માળાઓથી આખું આકાશ શોભી રહ્યું હતું.
અસૃક્સરોવરધ્વસ્તપતાકાનલિનીગણમ્ । રક્તકર્દમનિર્મગ્નનરાહૂતસુહૃજ્જનમ્
લોહીના તળાવમાં કમળના ગુચ્છો હતા, ધ્વજાઓ તૂટી પડી હતી, લાલ કાદવમાં લોકો ડૂબી રહ્યા હતા અને ડૂબતા પુરુષોની બૂમોથી તેમના મિત્રો બોલાવાતા હતા.
કરીન્દ્રકુણપાગારનિર્યદ્ભીતજનેક્ષિતમ્ । હેતિલૂનલતૈર્ વૃક્ષૈસ્ સન્દિગ્ધોગ્રકબન્ધકમ્
હાથીઓના મૃતદેહોથી ભરેલા ખાડા, ડરાયેલા લોકો દૂરથી જોઈ રહ્યા હતા. ત્યાં ઝાડો પર ચડેલા વેલીઓ હથિયારોથી કપાઈ ગઈ હતી અને ભયાનક, ઘન બાંધકામથી રસ્તો બંધ થયો હતો.
અસૃઙ્નદીવહદ્ધસ્તિકટકર્પરનૌગણમ્ । રક્તસ્રોતસ્સ્ફુરચ્છુક્લવસ્ત્રદિણ્ડીરપિણ્ડકમ્
લાલ લોહીની નદીમાં હાથીઓના કપાયેલા સુંડ અને હાથના ટુકડા વહેતા હતા, અને એ લાલ પ્રવાહ પર સફેદ વસ્ત્રો અને ગોળ ઢાલો તરતી હતી.
સઞ્ચરન્નિપતત્ક્ષિપ્રમૃત્યુવિચ્છિન્નમાનવમ્ । ઇતશ્ ચેતશ્ ચ નિપતત્કબન્ધનવદાનવમ્
માણસો મૃત્યુથી જીવન ગુમાવીને અહીં-ત્યાં ઝડપથી પડી રહ્યા હતા; ક્યારેક ક્યાંક મુંડ કપાયેલા દૈત્યો પણ જમીન પર પડતા હતા.
ઊર્ધ્વસ્થાલક્ષ્યચક્રૌઘછિન્નસૈન્યદ્રવજ્જનમ્ । રક્તનિસ્સ્રાવભાઙ્કારહિક્કારાર્ધમૃતારવમ્
ઉપરથી તીક્ષ્ણ બાણોની વરસાદથી તૂટી ગયેલી સેનામાંથી લોકો ભાગી રહ્યા હતા; તેમના અવાજો અડધા મરી ગયા હતા, લોહી નીકળી રહ્યું હતું અને હડકારા સાથે તેઓ શ્વાસ ખેંચી રહ્યા હતા.
સિરામુખોલ્લસદ્રક્તધારાધૌતવ્રજત્ખગમ્ । સુતાલોત્તાલવેતાલતાલતાણ્ડવસઙ્કટમ્
શિરામાંથી વહેતી લોહીની ધારા વડે ધોઈને આગળ વધતો તલવાર, તાળ, ઓત્તાળ, વેતાળ અને તાળના નૃત્યના ભયાનક ગુંજારમાં પસાર થતો હતો.
પર્યસ્તરથદાર્વન્તર્વનાન્તરિતસદ્ભટમ્ । અન્તસ્સ્થસજ્જીવભટસ્યન્દિસ્યન્દનભીતિદમ્
તૂટેલા રથો અને છૂટેલા લાકડાંઓ વચ્ચે, વનમાં છુપાયેલા સૈનિકો હતા; અંદર જીવતા ભટ્ટોની હાજરીએ રથચાલકો અને ઘોડાઓમાં ભય પેદા કર્યો હતો.
રક્તકર્દમપૂર્ણાસ્યકિઞ્ચિજ્જીવક્વણચ્છવમ્ । કિઞ્ચિજ્જીવનરોદ્ગ્રીવકષ્ટદૃષ્ટશ્વવાયસમ્
કેટલાક મૃતદેહોના મોઢા લોહીથી ભરાયેલા હતા અને તેમાં થોડીક જીવતી ઝણઝણાટ હતી; કેટલાકે તો ગળા ઊંચા કરીને કષ્ટથી શ્વાસ લીધો અને તેમને કાગડા અને શિયાળે જોયા.
એકામિષોગ્રક્રવ્યાદયુદ્ધકોલાહલાકુલમ્ । એકામિષાર્થયુદ્ધેહામૃતક્રવ્યાદસઙ્કુલમ્
મેદાનમાં એક જ માંસના ટુકડાને લઈને ભયાનક માંસાહારી પ્રાણીઓની લડાઈનો હાહાકાર હતો; એ એક જ ટુકડાની લાલચે મૃત્યુ માટે તત્પર પ્રાણીઓ ભરાયા હતા.
વિવૃત્તાસઙ્ખ્યાશ્વદ્વિરદપુરુષાધીશ્વરરથપ્રવૃત્તાસ્તગ્રીવપ્રકૃતિરુધિરોદ્ગારસુસરિત્ । રણોદ્યાનં મૃત્યોસ્ તદ્ અભવદ્ અશુષ્કાયુધલતં સશૈલં કલ્પાન્તે જગદ્ ઇવ વિપર્યસ્તમ્ અખિલમ્
અહીં અણગણ્ય ઘોડા, હાથી, માણસો, રાજાઓ અને રથો પડ્યા હતા, એમના ગળામાંથી લોહીની નદીઓ વહેતી હતી; એ મરણનું મેદાન, જ્યાં હથિયારો ખુલ્લા હતા અને પહાડો હતા, આખા જગતના કલ્યાણકાળના અંતે જેવો ઉલટપલટ થઈ જાય છે, એવું દેખાતું હતું.
અથ વીર ઇવારક્તઃ કાલેનાસ્તમિતો રવિઃ । શશ્વત્તેજઃપરિમ્લાનપ્રતાપો ઽબ્ધૌ સમુજ્ઝિતઃ
પછી, જેમ યોદ્ધા લોહીથી લથપથ થઈને યુદ્ધમાં પડી જાય છે, તેમ સમયના પ્રભાવથી સૂર્ય પણ અસ્ત થયો; એની કિરણો હંમેશા માટે ઓળી ગઈ, એની તેજસ્વિતા દરિયામાં છૂટી ગઈ.
રણરક્તરુચિવ્યોમદર્પણપ્રતિબિમ્બિતા । અહ્નસ્ સૂર્યશિરશ્છેદે સન્ધ્યાલેખોદભૂત્ ક્ષણાત્
યુદ્ધના લોહીની લાલિમાથી આકાશના દર્પણમાં પડછાયાં પડતાં, દિવસના અંતે સૂર્યનું શિરસ્ કપાઈ ગયું ત્યારે એક પળમાં સંધ્યાની રેખા ઊભી રહી.
ભૂપાતાલનભોદિગ્ભ્યઃ પ્રલયાબ્ધિજલૌઘવત્ । સમાજગ્મુસ્ તમસ્તાલા વેતાલવલયા ઇવ
પૃથ્વી, પાતાળ, આકાશ અને ચારે દિશાઓમાંથી અંધકાર એ રીતે વહેતો આવ્યો, જેમ પ્રલયના પાણીની લહેરો આવે છે, અને એ અંધકાર ભૂતપ્રેતના ગોળ જેવા બધું ઘેરી વળ્યો.
દૃષ્ટં ધ્વાન્તાસિદલિતે દિનનાગેન્દ્રમસ્તકે । સન્ધ્યારાગારુણાકીર્ણં તારાનિકરમૌક્તિકમ્
જ્યારે અંધકાર છિદ્રાયો, ત્યારે દિવસના પર્વતની ચોટી પર સૂર્ય દેખાયો, સાંજના લાલિમા રંગથી શોભિત અને તારાઓના મોતીથી સજ્જ હતો.
નિસ્સત્ત્વેષુ તમોઽન્ધેષુ સરસ્સ્વ્ અરસશાલિષુ । સઙ્કોચમ્ આયયુઃ પદ્મા મૃતાનાં હૃદયેષ્વ્ ઇવ
જ્યાં જીવંતપણા નહોતું અને ઘોર અંધકાર હતો, અને સરોવર પણ સ્વાદવિહોણાં હતાં, ત્યાં કમળો સુકાઈ ગયા, જાણે મૃત લોકોના હૃદયમાં સુકાઈ જાય છે તેમ.
મીલત્પક્ષાઃ ક્ષણાત્ સુપ્તાઃ કચ્છવ્રુડિતકન્ધરાઃ । કુલાયેષુ ખગા આસન્ સર્વાઙ્ગેષ્વ્ ઇવ હેતયઃ
પાંખો ઢળી ગઈ, પક્ષીઓ તરત ઊંઘી ગયા, કાચબાની જેમ ગળા અંદર ખેંચી લીધા; તેઓ પોતાના ગૂંઝમાં આરામ કરતા, જેમ દરેક અંગમાં કારણો આરામ કરે છે.
આસન્નચન્દ્રસુભગાલોકાઃ કુમુદપઙ્ક્તયઃ । ઉલ્લસદ્ધૃદયા જાતા વીરપક્ષેષ્વ્ ઇવ શ્રિયઃ
નજીકના ચાંદની મધુર પ્રકાશથી કમળોની પંક્તિઓ રમણીય બની, આનંદથી ખીલી ઉઠી, જાણે વીર પુરુષોમાં સમૃદ્ધિ ફૂટી નીકળે તેમ.
રક્તવારિમયી સાયસઙ્ગગુપ્તશિલીમુખા । સઙ્કુચદ્વક્ત્રપદ્માભૂદ્ રણભૂમિર્ ઇવાબ્જિની
લાલ પાણીથી ભરાયેલું કમળતળાવ, સાંજના તીક્ષ્ણ કાંટાઓથી રક્ષાયેલું, કમળોના મુંદાતા મુખથી યુદ્ધભૂમિ જેવું લાગી રહ્યું હતું.
ઉપર્ય્ અભૂદ્ વ્યોમસરસ્ તારાકુમુદમણ્ડિતમ્ । અધસ્ ત્વ્ અભૂદ્ વારિવિયત્ સ્ફુરત્કુમુદતારકમ્
ઉપર આકાશતળાવ તારાઓના કમળથી શોભાયમાન હતું અને નીચે પાણીમાં કમળ અને તારાઓ ઝળહળતા હતાં.
તમાંસ્ય્ અપીતકાર્યાણિ ભૂતાનિ ચાખિલાન્ય્ અલમ્ । પયાંસીવ વિસેરૂનિ પ્રસૃતાનિ દિશં પ્રતિ
અંધકાર અને સર્વ પ્રાણીઓ, પોતાનું કાર્ય પૂર્ણ કરીને, પાણીની જેમ દરેક દિશામાં વહેતા ફેલાઈ ગયા.
આસીદ્ રણાઙ્ગનં ગાયદ્વેતાલકુલસઙ્કુલમ્ । ક્વણત્કઙ્કાલકણ્ઠસ્થકઙ્કકાકોલકેલિમત્
યુદ્ધભૂમિ ગાતા ભૂતપ્રેતોથી ભરાઈ ગઈ હતી અને ત્યાં હડ્ડીઓના ખખડાટ સાથે કાગડા અને ગિધડોની રમૂજી ટહૂક સાંભળાતી હતી.
રથકાષ્ટચિતિજ્વાલાસતારામ્બરભાસુરમ્ । પચત્પચપચાશબ્દમેદોમાંસમયાનલમ્
રથના લાકડાથી બનેલા ચિતાની જ્વાળાઓના તેજથી તે જગમગતું છે, ચમકતી ચીંગારીઓ ઉડી રહી છે, અને તે અગ્નિ ચરબી અને માંસથી ભડકે છે, 'પચપચ' અવાજ સાથે સળગી રહી છે.
શવાઙ્ગાસ્થિસ્ફુટાસ્ફોટલુઠચ્ચિતિચયોલ્મુકમ્ । વેતાલલલનારબ્ધજલલીલાતિરોહિતમ્
મૃતદેહોની હાડકાંના ટુકડા ફાટી ફાટી છૂટે છે, ચિતાગૃહમાં લાશોના ઢગલા પથરાયા છે, અને ભૂત-પ્રેતો ત્યાં પાણીમાં રમતો રમે છે, ચિતાની રમતમાં છુપાયેલા છે.
શ્વકાકયક્ષવેતાલતાલકોલાહલોલ્બણમ્ । સમાગમેન ભૂતાનાં સમુડ્ડીનવનોપમમ્
કૂતરા, કાગડા, યક્ષ અને ભૂતોના ગાંસગાંસ અને હોહલાથી એ જગ્યા ગૂંજી રહી છે, જાણે બધા પ્રકારના જીવજંતુઓ એક જ વનમાં ભેગા થઈને હલચલ મચાવી હોય.
રક્તમાંસવસામેદોહરણવ્યગ્રડાકિનમ્ । ચર્વિતાસૃગ્વસામાંસસ્રવત્સૃક્વિપિશાચકમ્
ડાકિનીઓ લોહી, માંસ, ચરબી અને મજ્જા ખેંચી લે છે, જ્યારે પિશાચો ટપકતું લોહી, ચરબી અને માંસ ચાવી અને ચૂસી રહ્યા છે.
સભ્યમધ્યચિતાલોકપ્રકટાસૃક્શવવ્રજમ્ । ખરૂપિકાનીયમાનાશ્વસન્ન્યસ્તમહાશવમ્
સભાની વચ્ચે સ્મશાન સ્પષ્ટ દેખાય છે, જ્યાં લોહીની ધારો વહે છે અને લાશોના ઢગલા પડેલા છે. ત્યાં ખટમાળાઓ એક મોટી લાશ લાવીને મૂકે છે અને બાજુમાં ઘોડો પણ મુકેલો છે.
ઉત્તાણ્ડવોગ્રકુમ્ભાણ્ડમણ્ડલોડ્ડામરોદરમ્ । છમચ્છમિવિલાપાન્તં મેદોઽસૃગ્બાષ્પસામ્બુદમ્
આ જગ્યા હાડકાં અને ખોપડીઓના ભયાનક નૃત્યથી ભરાઈ ગઈ છે, જ્યાં ફાટેલા પેટો દેખાય છે, શિયાળાઓના રડવાથી અંત આવે છે અને ચારે બાજુ ચરબી, લોહી અને આંસુઓના વાદળો ફેલાયેલા છે.
વહદ્રક્તનદીરંહોરૂઢભૂચરરૂપિકમ્ । વેતાલાકુલકઙ્કાલકર્ષણાકુલકાકકમ્
વહેતી લોહીની નદી ધસી આવે છે, જેમાં ભૂતપ્રેતો વસે છે. કાગડા હાડકાં ખેંચી રહ્યા છે અને આસપાસ ભૂતપ્રેતોનો જમાવડો થયો છે.
મૃતેભોદરમઞ્જૂષાસુપ્તવેતાલબાલકમ્ । વિવિક્તૈકતરૂદ્દેશપાનક્રીડાસ્થરાક્ષસમ્
મૃતદેહોના ખોખામાં નાના ભૂતપ્રેતો ઊંઘે છે. એકાંતમાં એક ઝાડ નીચે, રાક્ષસ પોતાની પીવાની રમતમાં મગ્ન છે.