સાક્રન્દબન્ધુવલિતમૃતાર્ધમૃતમાનવમ્ । સર્વાયુધરથાશ્વેભપર્યાણાસઞ્ચરાન્તરમ્
મૃતકો અને અર્ધમૃત માણસો વચ્ચે રડતા સગાંઓના રડવાનો અવાજ ગૂંજી રહ્યો હતો, અને બધા શસ્ત્રો, રથ, ઘોડા તથા છત્રછાયાંના અવશેષો ચારે બાજુ ફેલાયેલા હતા.
નૃત્યત્કબન્ધદોર્દણ્ડષણ્ડકાનનિતામ્બરમ્ । મદમેદોવસાગન્ધપિણ્ડાક્તઘ્રાણકોટરમ્
કેટલાક ધડોએ માથા વિના હાથ ઊંચા કરીને નાચતા હતા, અને નાકના છિદ્રોમાં લોહી, મજ્જા અને ચરબીના ગાંઠો ભરાઈ ગયા હતા.
ઉત્ફાલાર્ધમૃતેભાશ્વમાર્યમાણાલ્પજીવિતમ્ । વહદ્રક્તનદીવીચીપ્રહારહતદુન્દુભિ
અડધા ફૂલી ગયેલા, મરતા ઘોડાઓ સાથે, ટૂંકા આયુષ્યવાળા મહાન લોકો અને લોહીની નદીઓની તરંગોથી વાગાતા યુદ્ધના ઢોલ સાથે,
ઉહ્યમાનમૃતાશ્વેભમકરાસૃક્સરિચ્છટમ્ । મ્રિયમાણનરાનીકફૂત્કૃતાસૃગ્ઘનાનિલમ્
મરતા ઘોડા અને હાથીઓ દ્વારા ખેંચાતા, લોહીની ધારોના છંટકાવથી ભીંજાયેલા, મરતા યોદ્ધાઓની ચીસો અને લોહીથી ભરેલા પવન સાથે,
સ્વલ્પજીવશરાપૂર્ણમુખહિક્કાઙ્કિતસ્વરમ્ । પિણ્ડહાર્યવસાગન્ધવાતાત્તોત્પીડલોહિતમ્
ટૂંકા આયુષ્યના શાપથી ભરાયેલા, મોઢામાં હિક્કા સાથેના અવાજોથી, કાપેલા માંસ અને ચરબીની દુર્ગંધથી ભરેલા હવા અને દુઃખથી બહાર નીકળતા લોહી સાથે,
ઉન્નાસાર્ધમૃતેભેન્દ્રકરાક્રાન્તકબન્ધકમ્ । નિરધિષ્ઠિતહસ્ત્યશ્વપાતિતોદ્યત્કબન્ધકમ્
અડધા તૂટી ગયેલી નાક, મરેલા હાથીઓ અને ઘોડાઓના શરીરોને પકડી રાખેલા હાથો, અને આધાર વિના પડેલા મનુષ્યો અને પશુઓના મૃતદેહોથી જમીન ઢંકાઈ ગઈ હતી.
રુદદ્બન્ધુસખિભ્રષ્ટશવક્ષુબ્ધાસૃગુદ્ધ્વનિ । મૃતભર્તૃગલે શસ્ત્રત્યક્તપ્રાણકુલાઙ્ગનમ્
જ્યાં સ્વજનો અને મિત્રોનું રડવું, લાશોમાંથી વહેતા લોહીનો હાહાકાર, અને પતિ ગુમાવેલી સ્ત્રીઓ, જેમના ગળા શસ્ત્રથી કાપી નાખવામાં આવ્યા છે, એમ શોકમાં પડી છે.
શવસ્થાનકૃતોદ્ગ્રીવબન્ધુકાયપરીક્ષણમ્ । શવહારખરાકૃષ્ટસમ્પૃક્તનરવ્યાકુલમ્
લાશો પડેલી જગ્યાએ પોતાના સ્વજનોની ઓળખ કરવા જતાં, અને લાશ ઉઠાવનારાઓ કે શિયાળાઓ દ્વારા ખેંચાયેલી લાશો સાથે ભેળાઈ ગયેલી દેહોથી વ્યાકુળતા ફેલાઈ છે.
કેશશેવલવક્ત્રાબ્જચક્રાવર્તનનર્તનમ્ । તરત્તુઙ્ગતરઙ્ગાઢ્યવહદ્રક્તમહાનદમ્
જ્યાં વાળ અને નસોમાં અટવાયેલા મુખ કમળની જેમ દેખાય છે, અને એ બધું ઘૂમતું અને નૃત્ય કરતા હોય એવું લાગે છે, અને ઊંચા, ઉછળતા તરંગો સાથે લોહીની મોટી નદી વહે છે.
પ્રાણાન્તસ્મૃતપુત્રેષ્ટમાતૃદેવધનાભિધમ્ । હાહાહીહીતિકથિતમર્મચ્છેદનવેદનમ્
પ્રાણ છોડતી વેળાએ, કોઈ પુત્ર, પ્રિયજન, માતા, દેવતા કે ધનની યાદ કરે છે, અને 'હાય! હાય!' કહીને, અંતર સુધી કાપી નાખે એવા ઘા-ઝખમનું દુઃખ બોલે છે.
અઙ્ગલગ્નાયુધોદ્ધારવ્યગ્રાર્ધમૃતમાનવમ્ । વિદેશમૃતસાક્રન્દહૂનતઙ્ગનતાજિકમ્
હાથમાં શસ્ત્ર ઉઠાવવાની તત્પરતા અને અડધી મરી ગયેલા માણસોની ગભરાટ વચ્ચે, વિદેશી ભૂમિ મૃતદેહોની ચીસોથી ગુંજી રહી છે, જ્યાં સર્વત્ર મૃતદેહો અને પડી ગયેલા લોકો જોવા મળે છે.
મ્રિયમાણમિથોદ્વિષ્ટપ્રારબ્ધરથસઙ્ગરમ્ । દન્તયુદ્ધાસમર્થાસ્યસ્મૃતગેહેષ્ટદૈવતમ્
મરણ પામતાં લોકો પરસ્પર દુશ્મનાવટથી વ્યથિત છે, રથો ભાગ્યવશ આગળ વધે છે; દાંતોથી લડવા અસમર્થ છે, ઘર અને પોતાના પૂજ્ય દેવતાઓને ભૂલી ગયા છે.
મ્રિયમાણપથલજ્જશૂરાશ્રિતપલાયનમ્ । અશઙ્કિતાસૃગાવર્તનીતાસ્પદગમોત્સુકમ્
મૃત્યુ પામતાં વીર રસ્તા પર શરમ અનુભવીને ભાગી રહ્યા છે; લોહીની ધારા સામે નિર્ભય છે અને બચાવ માટેની જગ્યા સુધી પહોંચવાની ઉત્સુકતા ધરાવે છે.
મર્મચ્છેદિશરવ્રાતવ્યથાવિહિતહુઙ્કૃતિ । કબન્ધબન્ધપ્રારબ્ધવેતાલવલનાક્રમમ્
મૂળસ્થાનમાં ઘૂસી જતા તીક્ષ્ણ બાણોની પીડાથી લોકો ચીસો પાડી રહ્યા છે; મૃતદેહો એકબીજાને બાંધેલા છે અને ભાગ્ય તેમને મૃતદેહની જેમ હલાવી રહ્યું છે.
ઉહ્યમાનધ્વજચ્છત્ત્રચારુચામરપઙ્કજમ્ । કિરત્સન્ધ્યારુણં દિક્ષુ તેજસ્વિરક્તપઙ્કજમ્
પવનમાં લહેરાતા ધ્વજ, છત્ર, સુંદર ચામર અને કમળ ઉડી રહ્યા છે; દિશાઓમાં સાંજના લાલ રંગની ઝાંખી છે, અને લાલ કમળોથી તેજસ્વી દેખાય છે.
રથચક્રવનાવર્તં રક્તાર્ણવમ્ ઇવાષ્ટમમ્ । પતાકાફેનપુઞ્જાઢ્યં ચારુચામરબુદ્બુદમ્
રથના ચકરા જળમાં ઘુમાવા કરતા વાવાઝોડા જેવાં લાગે છે, જાણે લાલ સમુદ્ર હોય; ધ્વજના ફેનાના ઝુંડ અને સુંદર ચામરના ફુગ્ગા એ સૌંદર્ય વધારતા લાગે છે.
વિપર્યસ્તરથં ભૂમિકમ્પભગ્નપુરોપમમ્ । ઉત્પાતવાતનિર્ધૂતદ્રુમં વનમ્ ઇવાતતમ્
રથ ઉલટાઈ ગયા છે, જમીન ધ્રુજવાથી તૂટી ગયેલા શહેર જેવાં લાગે છે; જાણે કોઈ આપત્તિના પવનથી વૃક્ષો ઉખડી ગયેલું જંગલ ફેલાય ગયું હોય.
કલ્પદગ્ધજગત્પ્રખ્યં મુનિપીતાર્ણવોપમમ્ । અતિવૃષ્ટિહતો દેશ ઇવ પ્રોચ્છિન્નમાનવમ્
આ દૃશ્ય જાણે યુગના અંતે બળી ગયેલું જગત હોય, કે મહર્ષિઓએ પી ગયેલું સમુદ્ર હોય; ભારે વરસાદથી બરબાદ થયેલું પ્રદેશ છે, જ્યાં લોકો સંપૂર્ણપણે નાશ પામ્યા હોય.
કાલાયઃકુન્તવલિતં ભુસુણ્ડીમણ્ડલાકુલમ્ । મત્તનાગશવાકારં સન્નતોમરમુદ્ગરમ્
તે સ્થળે ગિદ્ધોના ઝુંડો, જેમના શિખા નમેલી હતી, કાગડાઓના ટોળા ભરેલા હતા; તે મદમસ્ત હાથીઓના મૃતદેહ જેવું લાગતું હતું અને ત્યાં ભાલા તથા ગદાઓ છૂટેલી પડી હતી.
શિલાશિખરસઞ્જાતતાલજાલમ્ ઇવાતતમ્ । પતદ્રક્તનદીતીરજાતકુન્તોન્નતદ્રુમમ્
તે દૃશ્ય એવું લાગતું હતું કે જાણે પથ્થરના શિખરો પર તાડના વૃક્ષોનો વન ફેલાયેલો હોય, અને લાશોથી ઊંચા થયેલા વૃક્ષો નદીના કાંઠે ઊભેલા હોય.
નાગાગસ્યૂતહેત્યોઘવૃક્ષાંશુકુસુમાકુલમ્ । કઙ્કકૃષ્ટાન્ત્રરશનાવૃન્દજાલકિતામ્બરમ્
તે સ્થળે વિરાંગણાઓના કપડાં અને ફૂલો છૂટેલા પડ્યા હતા, અને શિયાળોએ ખેંચેલી આંતરડાંની માળાઓથી આખું આકાશ શોભી રહ્યું હતું.
અસૃક્સરોવરધ્વસ્તપતાકાનલિનીગણમ્ । રક્તકર્દમનિર્મગ્નનરાહૂતસુહૃજ્જનમ્
લોહીના તળાવમાં કમળના ગુચ્છો હતા, ધ્વજાઓ તૂટી પડી હતી, લાલ કાદવમાં લોકો ડૂબી રહ્યા હતા અને ડૂબતા પુરુષોની બૂમોથી તેમના મિત્રો બોલાવાતા હતા.
કરીન્દ્રકુણપાગારનિર્યદ્ભીતજનેક્ષિતમ્ । હેતિલૂનલતૈર્ વૃક્ષૈસ્ સન્દિગ્ધોગ્રકબન્ધકમ્
હાથીઓના મૃતદેહોથી ભરેલા ખાડા, ડરાયેલા લોકો દૂરથી જોઈ રહ્યા હતા. ત્યાં ઝાડો પર ચડેલા વેલીઓ હથિયારોથી કપાઈ ગઈ હતી અને ભયાનક, ઘન બાંધકામથી રસ્તો બંધ થયો હતો.
અસૃઙ્નદીવહદ્ધસ્તિકટકર્પરનૌગણમ્ । રક્તસ્રોતસ્સ્ફુરચ્છુક્લવસ્ત્રદિણ્ડીરપિણ્ડકમ્
લાલ લોહીની નદીમાં હાથીઓના કપાયેલા સુંડ અને હાથના ટુકડા વહેતા હતા, અને એ લાલ પ્રવાહ પર સફેદ વસ્ત્રો અને ગોળ ઢાલો તરતી હતી.
સઞ્ચરન્નિપતત્ક્ષિપ્રમૃત્યુવિચ્છિન્નમાનવમ્ । ઇતશ્ ચેતશ્ ચ નિપતત્કબન્ધનવદાનવમ્
માણસો મૃત્યુથી જીવન ગુમાવીને અહીં-ત્યાં ઝડપથી પડી રહ્યા હતા; ક્યારેક ક્યાંક મુંડ કપાયેલા દૈત્યો પણ જમીન પર પડતા હતા.
ઊર્ધ્વસ્થાલક્ષ્યચક્રૌઘછિન્નસૈન્યદ્રવજ્જનમ્ । રક્તનિસ્સ્રાવભાઙ્કારહિક્કારાર્ધમૃતારવમ્
ઉપરથી તીક્ષ્ણ બાણોની વરસાદથી તૂટી ગયેલી સેનામાંથી લોકો ભાગી રહ્યા હતા; તેમના અવાજો અડધા મરી ગયા હતા, લોહી નીકળી રહ્યું હતું અને હડકારા સાથે તેઓ શ્વાસ ખેંચી રહ્યા હતા.
સિરામુખોલ્લસદ્રક્તધારાધૌતવ્રજત્ખગમ્ । સુતાલોત્તાલવેતાલતાલતાણ્ડવસઙ્કટમ્
શિરામાંથી વહેતી લોહીની ધારા વડે ધોઈને આગળ વધતો તલવાર, તાળ, ઓત્તાળ, વેતાળ અને તાળના નૃત્યના ભયાનક ગુંજારમાં પસાર થતો હતો.
પર્યસ્તરથદાર્વન્તર્વનાન્તરિતસદ્ભટમ્ । અન્તસ્સ્થસજ્જીવભટસ્યન્દિસ્યન્દનભીતિદમ્
તૂટેલા રથો અને છૂટેલા લાકડાંઓ વચ્ચે, વનમાં છુપાયેલા સૈનિકો હતા; અંદર જીવતા ભટ્ટોની હાજરીએ રથચાલકો અને ઘોડાઓમાં ભય પેદા કર્યો હતો.
રક્તકર્દમપૂર્ણાસ્યકિઞ્ચિજ્જીવક્વણચ્છવમ્ । કિઞ્ચિજ્જીવનરોદ્ગ્રીવકષ્ટદૃષ્ટશ્વવાયસમ્
કેટલાક મૃતદેહોના મોઢા લોહીથી ભરાયેલા હતા અને તેમાં થોડીક જીવતી ઝણઝણાટ હતી; કેટલાકે તો ગળા ઊંચા કરીને કષ્ટથી શ્વાસ લીધો અને તેમને કાગડા અને શિયાળે જોયા.
એકામિષોગ્રક્રવ્યાદયુદ્ધકોલાહલાકુલમ્ । એકામિષાર્થયુદ્ધેહામૃતક્રવ્યાદસઙ્કુલમ્
મેદાનમાં એક જ માંસના ટુકડાને લઈને ભયાનક માંસાહારી પ્રાણીઓની લડાઈનો હાહાકાર હતો; એ એક જ ટુકડાની લાલચે મૃત્યુ માટે તત્પર પ્રાણીઓ ભરાયા હતા.