અથ સેનાધિનાથાભ્યાં વિચાર્ય સહ મન્ત્રિભિઃ । દૂતાઃ પરસ્પરં દત્તા યુદ્ધં સંહ્રિયતામ્ ઇતિ
પછી બંને સેનાના મુખ્યોએ પોતાના મંત્રીઓ સાથે વિચાર કરીને, એકબીજાને દૂત મોકલ્યા અને કહ્યું: 'હવે યુદ્ધ બંધ કરી દો.'
તતશ્ શ્રમવશાન્ મન્દપત્ત્રશસ્ત્રપરાક્રમૈઃ । રણસંહરણં કાલે સર્વૈર્ એવોરરીકૃતમ્
પછી, થાકના કારણે, બાણ અને હથિયારો પણ ધીમી શક્તિથી ચલાવવામાં આવતાં, બધા જ લોકો એ સમયે યુદ્ધ બંધ કરવા સંમત થયા.
તતો મહારથોત્તુઙ્ગકેતુપ્રાન્તે કૃતાસ્પદમ્ । બલયોર્ આરુરોહૈક એકો યોધો ધ્રુવો યથા
પછી, બંને સેના વચ્ચે ઊંચા ધ્વજ અને વિશાળ રથોની નજીક, એક અડગ યોધ્ધા એમ ચઢી ગયો, જાણે એકલો અને અચળ હોય.
અંશુકં ભ્રામયામ્ આસ સર્વદિઙ્મણ્ડલેક્ષિતમ્ । દ્યામ્ એવ દીર્ઘમ્ ઇન્દ્વંશું યુદ્ધં સંહ્રિયતામ્ ઇતિ
તે યોધ્ધાએ એક વસ્ત્ર લહેરાવવાનું શરૂ કર્યું, જે ચારે તરફથી દેખાતું હતું અને આકાશમાં લાંબા ચાંદની કિરણ જેવું લાગતું હતું, જાણે કહેતો હોય કે, 'યુદ્ધ હવે બંધ કરો.'
તતો દુન્દુભયશ્ શેમુઃ પ્રતિધ્વનિતદિઙ્મુખાઃ । મહાપ્રલયસંશાન્તૌ પુષ્કરાવર્તકા ઇવ
પછી નગારા શાંત થઈ ગયા, deren પ્રતিধ્વનિ ચારે બાજુ ઓગળી ગઈ, જાણે મહાપ્રલય પછી કમળના તળાવમાં વલયો પણ શાંત થઈ જાય છે.
શરાદિહેતિસરિતો વિસ્તીર્ણે ગગનસ્થલે । પ્રવૃત્તાશ્ શોષમ્ આગન્તું શારદ્યસ્ સરિતો યથા
આકાશમાં ફેલાયેલા બાણ અને શસ્ત્રોની ધારા ધીમે ધીમે સુકાઈ જવા લાગી, જેમ શરદઋતુમાં નદીઓ સુકાઈ જાય છે.
યોધદોર્દ્રુમસઞ્ચારસ્ તનુતામ્ આયયૌ શનૈઃ । ભૂકમ્પાન્તે વનસ્પન્દ ઇવાવાત ઇવાર્ણવઃ
યોદ્ધાઓના હાથોની હલચલ ધીમે ધીમે ઓછી થવા લાગી, જેમ ભૂકંપ પછી વૃક્ષોમાં થતો કંપન શાંત પડે છે, અથવા પવન બંધ થયા પછી દરિયાની લહેરો ધીમી પડી જાય છે.
વિનિર્ગન્તું પ્રવવૃતે રણારણ્યાદ્ બલદ્વયમ્ । વારિપૂરશ્ ચતુર્દિક્કં પ્રલયૈકાર્ણવાદ્ ઇવ
બંને સેના યુદ્ધના મેદાનમાંથી બહાર જવા લાગ્યાં, જેમ મહાપ્રળયના સમુદ્રમાંથી પાણીના પ્રવાહો ચારેય તરફ પાછા ખેંચાય છે.
ઉત્ક્ષિપ્તમન્દરક્ષીરસમુદ્રવલનાકુલમ્ । સૈન્યં પ્રશમદાવર્તં શનૈસ્ સામ્યમ્ ઉપાયયૌ
મંદર પર્વત ઊંચકીને દુધના દરિયાને ઉથલાવતાં જેવો ઉલાળો થાય છે, એવી રીતે ઉથલાયેલી સેના ધીરે ધીરે શાંતિમાં સ્થિર થવા લાગી.
ક્રમેણાસીન્ મુહૂર્તેન વિકટોદરભીષણમ્ । અગસ્ત્યપીતાર્ણવવચ્ છૂન્યમ્ એવ રણાઙ્ગનમ્
થોડા જ સમયમાં યુદ્ધનું મેદાન ભયાનક અને સુનસાન બની ગયું, જાણે મૃત્યુના ખાલી પેટ જેવું કે અગસ્ત્યે પી ગયા પછીનો સુકાઈ ગયેલો દરિયો.
શવસન્તતિસમ્પૂર્ણં વહદ્રક્તમહાહ્રદમ્ । પરિકૂજનઝાઙ્કારપૂર્ણખિલ્લીવનોપમમ્
લાશોથી ભરાયેલું, લોહીની મોટી નદી વહેતી હતી, અને ચકલી અને શિયાળાના રડતાં અવાજોથી ગૂંજતું, ભયાનક જંગલ જેવું લાગતું હતું.
બૃહદ્રક્તસરિત્સ્રોતસ્તરઙ્ગરવઘર્ઘરમ્ । સાક્રન્દાવસૃતાહૂતસ્વત્રાણવ્યગ્રમાનવમ્
પહોળી લોહીની નદીમાં તરંગોનો ગર્જનારો અવાજ ઊઠતો, ઘાયલોના કરુણ રડકા, બચાવ માટેની બૂમો અને બચવા માટેની અફરાતફરીથી બધું ભરાયું હતું.
મૃતાર્ધમૃતદેહૌઘરક્તૌઘસ્રુતનિર્ઝરમ્ । સજીવનરપૃષ્ઠસ્થશવસ્પન્દનભીતિદમ્
મૃત અને અર્ધમૃત દેહોના ઢગલાંમાંથી લોહી નીકળી વહેતું, જીવતા માણસોની પીઠ પર પડેલી લાશોની ફફડાટથી બધાને ડર લાગતો હતો.
કરીન્દ્રશવરાશ્યગ્રવિશ્રાન્તામ્બુદખણ્ડકમ્ । વિશીર્ણરથસઙ્ઘાતજિતચ્છત્ત્રમહાવનમ્
હાથી અને લાશોના ઢગલાં પર વાદળના ટુકડા આરામ કરતા, અને તૂટેલા રથોથી તૂટી ગયેલા છત્રીઓનું વિશાળ જંગલ સર્જાયું હતું.
વહદ્રક્તનદીરંહઃપ્રોહ્યમાનરથદ્વિપમ્ । શરશક્ત્યૃષ્ટિમુસુલગદાપ્રાસાસિસઙ્કુલમ્
લાલ લોહીની વિશાળ નદી વહેતી હતી, જેમાં રથો અને હાથીઓ વહાઈ રહ્યા હતા, અને આસપાસ તીરો, ભાલાં, ભાલા, ગદા અને તલવારોની ભીડ હતી.
પર્યાણાઞ્ચલસન્નાહકવચાવૃતભૂતલમ્ । કેતુચામરપટ્ટૌઘગુપ્તશાવશરીરકમ્
ભૂમિ પર છત્રીના છેડા, કવચો અને ઢાલો પડેલા હતા, અને ધ્વજાઓ, ચામરાં અને કપડાંના ઢગલાં નીચે મૃતદેહો છુપાઈ ગયા હતા.
સ્ફારસ્ફોટકતૂણીરકુઞ્જકૂજત્સમીરણમ્ । શરરાશિપલાશૌઘતલ્પસુપ્તશવેશ્વરમ્
ઘણા તૂણીઓ અને તૂટેલા ધનુષ્યોમાં પવન વાગતો હતો, અને તીરો તથા ઢાલોના ઢગલાં પર પથારી પાથરીને યુદ્ધમાં મરેલા રાજાઓ સૂઈ ગયા હતા.
મૌલિહારાઙ્ગદોદ્દ્યોતચક્રચાપવનાવૃતમ્ । શ્વસૃગાલખગાકૃષ્ટસાન્દ્રાન્ત્રદીર્ઘરજ્જુકમ્
મેદાનમાં મોખુટ, હાર, કડાં, ચમકતા ચક્ર, ધનુષ્ય અને બાણો પડેલા હતા, અને શિયાળ, વાઘ અને પક્ષીઓએ ખેંચેલી લાંબી, ઘાટી આંતરડીઓ પણ અહીં-ત્યાં ફેલાઈ ગઈ હતી.
રક્તક્ષેત્રક્વણત્કિઞ્ચિચ્છેષજીવાતિદન્તુરમ્ । રક્તકર્દમનિર્મગ્નસજીવનરદુર્દુરમ્
યુદ્ધભૂમિમાં થોડાં બચેલા માણસોની દાંત કચકચાટના અવાજ ગૂંજી રહ્યા હતા, અને જીવતા માણસો લોહીથી ભીંજાયેલા કાદવમાં અડધી દૂબેલા સંઘર્ષ કરી રહ્યા હતા.
વરાટકચયપ્રેક્ષ્યનિર્ગતાક્ષિશતોચ્ચયમ્ । વહદ્ભુજૌઘકાષ્ટૌઘઘોરરક્તસરિચ્છતમ્
મુદ્રાઓ અને શંખના ઢગલા ચારે બાજુ છૂટેલા હતા, કાપેલા માથાંમાંથી આંખો બહાર નીકળી રહી હતી, અને ભયાનક લોહીની નદીઓમાં હાથ અને લાકડાંના ઢગલા વહેતા હતા.
સાક્રન્દબન્ધુવલિતમૃતાર્ધમૃતમાનવમ્ । સર્વાયુધરથાશ્વેભપર્યાણાસઞ્ચરાન્તરમ્
મૃતકો અને અર્ધમૃત માણસો વચ્ચે રડતા સગાંઓના રડવાનો અવાજ ગૂંજી રહ્યો હતો, અને બધા શસ્ત્રો, રથ, ઘોડા તથા છત્રછાયાંના અવશેષો ચારે બાજુ ફેલાયેલા હતા.
નૃત્યત્કબન્ધદોર્દણ્ડષણ્ડકાનનિતામ્બરમ્ । મદમેદોવસાગન્ધપિણ્ડાક્તઘ્રાણકોટરમ્
કેટલાક ધડોએ માથા વિના હાથ ઊંચા કરીને નાચતા હતા, અને નાકના છિદ્રોમાં લોહી, મજ્જા અને ચરબીના ગાંઠો ભરાઈ ગયા હતા.
ઉત્ફાલાર્ધમૃતેભાશ્વમાર્યમાણાલ્પજીવિતમ્ । વહદ્રક્તનદીવીચીપ્રહારહતદુન્દુભિ
અડધા ફૂલી ગયેલા, મરતા ઘોડાઓ સાથે, ટૂંકા આયુષ્યવાળા મહાન લોકો અને લોહીની નદીઓની તરંગોથી વાગાતા યુદ્ધના ઢોલ સાથે,
ઉહ્યમાનમૃતાશ્વેભમકરાસૃક્સરિચ્છટમ્ । મ્રિયમાણનરાનીકફૂત્કૃતાસૃગ્ઘનાનિલમ્
મરતા ઘોડા અને હાથીઓ દ્વારા ખેંચાતા, લોહીની ધારોના છંટકાવથી ભીંજાયેલા, મરતા યોદ્ધાઓની ચીસો અને લોહીથી ભરેલા પવન સાથે,
સ્વલ્પજીવશરાપૂર્ણમુખહિક્કાઙ્કિતસ્વરમ્ । પિણ્ડહાર્યવસાગન્ધવાતાત્તોત્પીડલોહિતમ્
ટૂંકા આયુષ્યના શાપથી ભરાયેલા, મોઢામાં હિક્કા સાથેના અવાજોથી, કાપેલા માંસ અને ચરબીની દુર્ગંધથી ભરેલા હવા અને દુઃખથી બહાર નીકળતા લોહી સાથે,
ઉન્નાસાર્ધમૃતેભેન્દ્રકરાક્રાન્તકબન્ધકમ્ । નિરધિષ્ઠિતહસ્ત્યશ્વપાતિતોદ્યત્કબન્ધકમ્
અડધા તૂટી ગયેલી નાક, મરેલા હાથીઓ અને ઘોડાઓના શરીરોને પકડી રાખેલા હાથો, અને આધાર વિના પડેલા મનુષ્યો અને પશુઓના મૃતદેહોથી જમીન ઢંકાઈ ગઈ હતી.
રુદદ્બન્ધુસખિભ્રષ્ટશવક્ષુબ્ધાસૃગુદ્ધ્વનિ । મૃતભર્તૃગલે શસ્ત્રત્યક્તપ્રાણકુલાઙ્ગનમ્
જ્યાં સ્વજનો અને મિત્રોનું રડવું, લાશોમાંથી વહેતા લોહીનો હાહાકાર, અને પતિ ગુમાવેલી સ્ત્રીઓ, જેમના ગળા શસ્ત્રથી કાપી નાખવામાં આવ્યા છે, એમ શોકમાં પડી છે.
શવસ્થાનકૃતોદ્ગ્રીવબન્ધુકાયપરીક્ષણમ્ । શવહારખરાકૃષ્ટસમ્પૃક્તનરવ્યાકુલમ્
લાશો પડેલી જગ્યાએ પોતાના સ્વજનોની ઓળખ કરવા જતાં, અને લાશ ઉઠાવનારાઓ કે શિયાળાઓ દ્વારા ખેંચાયેલી લાશો સાથે ભેળાઈ ગયેલી દેહોથી વ્યાકુળતા ફેલાઈ છે.
કેશશેવલવક્ત્રાબ્જચક્રાવર્તનનર્તનમ્ । તરત્તુઙ્ગતરઙ્ગાઢ્યવહદ્રક્તમહાનદમ્
જ્યાં વાળ અને નસોમાં અટવાયેલા મુખ કમળની જેમ દેખાય છે, અને એ બધું ઘૂમતું અને નૃત્ય કરતા હોય એવું લાગે છે, અને ઊંચા, ઉછળતા તરંગો સાથે લોહીની મોટી નદી વહે છે.
પ્રાણાન્તસ્મૃતપુત્રેષ્ટમાતૃદેવધનાભિધમ્ । હાહાહીહીતિકથિતમર્મચ્છેદનવેદનમ્
પ્રાણ છોડતી વેળાએ, કોઈ પુત્ર, પ્રિયજન, માતા, દેવતા કે ધનની યાદ કરે છે, અને 'હાય! હાય!' કહીને, અંતર સુધી કાપી નાખે એવા ઘા-ઝખમનું દુઃખ બોલે છે.